Levitler kitabı, Levitler haqqındaǵı kitap, Rabbımızdıń shatır ishinen Óz xalqına Óz qulı Musa arqalı sóylep atırǵanın kórsetedi. Bizim Qudayımız Óz xalqınıń arasında; bul Onıń hárdayım qálewi. Bul kitapta Ol Ózi menen qatnasta bolǵanlar tárepinen qurbanlıqlardıń qalay usınılıwı kerekligin aytadı. Qurbanlıq Quday ushın ekenligi jaqsı aytılǵan. Qurbanlıq Oǵan múnásip bolıwı kerek; ol adamǵa jaǵıwı múmkin yamasa jaqpawı múmkin, biraq bul hesh qanday parıq etpeydi. Onıń xalqı bir nárse beriwleri kerek edi, hám ol Onıń kórsetpelerine sáykes usıl menen usınılıwı kerek edi. Levitler kitabında biz oqıymız: «...Hám ol qabıl etiledi» (1:4 KJV). Bul kitap Qudaydıń muqaddesligin kórsetedi. Biraq, Levidiń tariyxı Qudaydıń rahm-shápáátin kórsetedi.
Levi úlkeygennen keyin onıń birinshi ret esletiliwi zorlıq háreketi menen baylanıslı (Jaratılıs 34). Ol jerde Levi hám onıń inisi Shimeon qáddarsızlıq quralı boldı. Olar Hamor hám onıń balası Shekem qalasındaǵı barlıq er adamlarǵa qılısh saldı. Biraq bizdiń Qudayımız miyrimli hám keshirimli, sebebi Ol keyinirek Levidiń áwladların, Levi qáwimin, Óziniki etip, Ózine ruxaniyler sıpatında xızmet etiwge shaqırdı. Úyreniw kerek bolǵan sabaq sonda, bizdiń ótmishimiz qansha qarańǵı bolmasın, jeke turmısımızdaǵı sátsizlik qansha úlken bolmasın, bizdiń Qudayımız bizdi Óz dańqı ushın paydalanıwǵa qádir! Quday sizdi Ózi ushın paydalanıwdı sheshse, onda, Levidiń jaǵdayında bolǵanı sıyaqlı, Ol bunı islewge tolıq qádir. Musa Mısırlıqtı nadurıs óltirip, onı qumǵa jasırǵanın esleymiz be (Shıǵıw 2:12)? Yamasa Uriya Xetittiń hayalı máselesinde Patsha Dáwittiń islerin qarap kóriń (2 Samuel 11). Dáwít óz gúnáları ushın qımbat tóledi, biraq aqırında Quday onı 70 ten artıq zabor jazıw ushın paydalandı, hám Rabbı onı Izrail dushpanları menen gúresiwge járdem berdi.
Biz nege Levitler kitabı, Yahwanıń qurbanlıqların kórsetetuǵın bul kitap, Levitler 11 de taza hám nájás haywanlardıń dizimlerin beredi dep oylanıwımız múmkin? Sol baptaǵı dáslepki birneshe ayatta bizde kúyis qaytaratuǵın haywanlar hám ayırımları tuyaǵı bólingen haywanlar bar. Ekinshi soraw mına bolıwı múmkin: «Bizdiń Muqaddes Qudayımız haywanlardı as sińiriw processine hám ayaqlarına qaray kategoriyalawda qanday maqsetke iye edi?» Rabbımız hám Qutqarıwshımızdıń shákirtleri sıpatında bul eki sorawdıń juwapları bizge Qudaydıń kóz aldında durıs minez-qulıq haqqında ruwxıy jaqtan sóylewi kerek. Anıqlıq ushın, biz aldınǵı baplarga itibar berip, kontekstti túsiniwimiz kerek.
Úlken Juwmaq
Levitler 9-bap aqırında «Úlken Juwmaq» dep atalıwı múmkin bolǵan nárse bar. Bul bapqa alıp keletuǵın Jazıwlarda, bizdiń Qudayımız ruxaniy hám gúnákar tárepinen qurbanlıqlardıń qalay usınılıwı kerekligi haqqında júdá tolıq kórsetpeler bergen edi. Bul kórsetpeler Levitler 9-bap aqırında tásirli waqıyalar menen juwmaqlandı. Adamlar bul tájiriybeden hám bolıp atırǵan nárselerdiń kórinisinen júzleri menen jerge jıǵıldı. Endi adamǵa kórsetilgen nárselerdi úzliksiz islew qaldı. Adam ózine berilgen nárselerdi qalay basqaradı? Juwap beriw ushın, biz qurbanlıq ústeli ushın otın payda bolıwı hám dawam etiwiniń anıq túsigin alıwımız kerek.
Qurbanlıq Ústeli Ushın Ot
24-ayatta jazılǵanınday, bul otı Quday – adam emes – basladı! Sonıń menen birge, Levitler 6:13 ke qaray, qurbanlıq ústelindegi ot hesh qashan óshpewi kerek edi. Quday onı basladı, hám ruxaniyler onıń úzliksiz janıp turıwın támiyinlewi kerek edi. Bul Másihke túsgen húkim tek Qudaydan kelgen bolıwı múmkin emes pe? Biz bul haqqında Yesaya payǵambardan túsik alıwımız múmkin: «Biz Onı urılǵan, Quday tárepinen urılǵan hám azaplanǵan dep esapladıq» (53:4). Yesaya evreylerdiń Rabbı Isaǵa bolǵan qorqınıshlı nárseler sebepli Onı jaman adam dep oylaytuǵının ashkaraladı. Biraq, Yesaya dawam etti, «Biraq Ol bizdiń qılmıslarımız ushın jaralandı, Ol bizdiń nájásliklerimiz ushın ezildi» (5-ayat). Bulardıń bári Qudaydıń isi edi, hám Ol bunı bizdiń párawanlıǵımız ushın isledi.
Adamnıń Náwbeti
Levitler 9-bap adamlar júzleri menen jerde hám qurbanlıqlar haqqındaǵı kórsetpeler anıq aldında turǵan halda tawsıladı. Ot baslanǵan edi, hám endi adamǵa ózine berilgen nárselerdi dawam ettiriw qaldı. Áfsus, adam óz juwapkershiliginde sátsizlikke ushıradı – hám ol bunı júdá tez isledi. Harunnıń balaları Nadab hám Abixu óz otların, «jat ot» (10:1) dep atalǵan otın alıp keldi, Qudaydıń ornatqan nárselerin itibarǵa almay. Bul ekewin Yahwa óltirdi, hám Harun eki balasın bir demde joǵalttı. Keyinirek, Musaǵa gúná qurbanlıǵı haqqında sóylegende, Harun: «...Hám maǵan usınday nárseler boldı» (19-ayat) dedi. Onıń basınan ótkerip atırǵan qayǵısın seziw múmkin. Biz Nadab hám Abixu bul jaman usıl menen gúná islegen waqıtta iship, bálkim mas bolǵan bolıwı múmkinligin esletip ótiwimiz kerek (9-ayattı qarań). Biz ushın qanday eskertiw!
Levitler 10-baptaǵı ruwxıy sabaq Musa Harunǵa sóylegende berilgen: «Rabbı mına nárselerdi ayttı: «Maǵan jaqınlasqanlar arasında Men muqaddeslenemen, hám barlıq xalıq aldında Men dańqlanaman» (3-ayat). Barlıq máshiyler ruxaniyler sıpatında qaraladı, hám sol sıpatında biz Másihniń qımbatlı nárselerin basqarıwǵa shaqırılǵanbız. Bul bap bizge Qudaydıń muqaddesligin esletip turıwı kerek, ol hesh qashan bizdiń oylarımızdan uzaq bolmawı kerek.
Haywan Túrleri
Endi biz Levitler 11-bapqa kelemiz, onda Rabbı Harun hám Musaǵa Óz xalqınıń ne jeyiwi hám ne jeymejligi haqqında sóyledi. Máshiy adam ushın ne jeyiwge bolatuǵının sheklew qızıq kórinisi kerek (Háwaretler 10:10-15 ti qarap kóriń). Adamlardıń ne jeytuǵının qadaǵalaw olardıń háreketlerin ózgertedi me? Biraq, Eski Ahıttıń tiykarǵı táliymatın túsingenimizde, biz adamnıń qayta tuwılmaǵan júregine nızamlar qoyıwdıń nátiyje bermeytuǵının anıq túsine baslaymız. Musa tárepinen berilgen nızamnıń adamnıń minez-qulqın jaqsılaw ushın hesh nárse islemegen haqıyqatın túsiniw qansha úlken áhmiyetke iye. Bizdiń Qudayımız Óz danalıǵı menen bul úlken temanı qayta-qayta kórsetiw ushın júdá úlken Eski Ahıttı jazdı. Ol adamnıń Qudayǵa jaqınlasıwınıń birden-bir jolı meyrim ekenligin ashkaralaw ushın waqıt ajırattı. Izrailliklerdiń ne jeytuǵının belgilew yamasa ornatıw olardı nızamnıń qalǵan bólegi sıyaqlı jaqsılamadı. Esleń, bizdiń maqsetimiz bul nárselerden ruwxıy sabaq alıw.
Jańa Ahıt múmini ushın, Levitler 11 den kelip shıǵatuǵın áhmiyetli sabaq Másihniń nárselerin qalay basqarıwımızǵa baylanıslı. Harunnıń eki balası Qudaydıń muqaddesligine itibar bermegenlikleri ushın ómirleri menen tóledi. Eger biz bul baptaǵı oraylıq ruwxıy sabaqtı túsingenimizde, bizdi Qudaydıń oyları menen bir qatarda hám nápsilik háreketlerden uzaqta saqlaytuǵın sabaqlar tabamız.
Bólingen Tuyaqlar Hám Kúyis Qaytarıw
Ayırım haywanlardıń bólingen tuyaqları bar. Bul haywanlar dúnyadan bólek dep qaraladı. Olardıń bólingen tuyaqları bizge olardıń júrisiniń Qudaydan bolǵan nárselerdi hám dúnyadan bolǵan nárselerdi anıq ajıratıp turǵanın súwretleydi. Biz zárúrlik sebepli dúnyada bolıwımız múmkin, biraq bizdiń bólingen tuyaqlarımız dúnyaǵa bolǵan kózqarasımızdı Qudaydıń húkimi astında hám Onıń rahm-shápáátine mútáj dep saqlaydı. Sol sıyaqlı, biz «dúnyada»mız, biraq úmit etemiz «dúnyadan emes» (Yuxanna 17:13-18 di qarań).
Keyin, bizde kúyis qaytaratuǵın haywanlar bar. Ishimizdegi Ruwx Qudaydıń Muqaddes Sózinen quwanısh penen sabaq beredi. Biz hár kúni Injillerimizdi oqıǵanımızda, Pawl háwarettiń Timotiyge bergen kórsetpesine ámel etiwimiz múmkin: «Bul nárseler haqqında oyla, ózińdi olardıń bári ushın ber» (1 Timotiy 4:15). Bul biz máshiyler ushın – kúyis qaytarıw.
Levitler 11:1-8 de biz kúyis qaytaratuǵın, biraq tuyaqları bólingen haywanlardı tabamız: túye, qoyan yamasa tas gúyik, hám qoyan. Aqırında, bizde tuyaqları bólingen, biraq kúyis qaytarmaytuǵın shoshqa bar. Hár bir haywannan sabaqlardı qarap kóreyik.
Túye
Túye dúnyanıń júklerin kóteriwshi. Bul haywan túriniń ruwxıy áhmiyeti Jańa Ahıt máshiyine kóp nárse aytıwı kerek, sebebi bul júdá áhmiyetli sabaq. Jańa Ahıt múminleri bul dúnyanı jaqsıraq orınǵa aylandırıwǵa shaqırılmaǵan, bul onıń shaqırıǵı emes. Biz óz jumıslarımızda Rabbımızdı tolıq kúsh penen húrmet etiwge umtılıwımız kerek, biraq bul dúnyanıń júklerin kóteriwge aralasıw biz shaqırılǵan nárse emes. «Dúnyanı hám dúnyadaǵı nárselerdi súymeytuǵın bolıń» (1 Yuxanna 2:15). Menimshe, dúnyaǵa júdá jaqın bolıwdıń jaqsı mısalı siyasat penen shugıllanıw máselesi, biraq dúnya hám onıń jolları menen aralasıp ketiwdiń kóp basqa mısalları bar.
Esleń, táwbege alıp keletuǵın Qudaydıń jaqsılıǵı (Romalıqlar 2:4). Biz bul dúnyanıń júklerin kóteriwge qansha kóp umtılsaq, Qudaydıń jaqsılıǵın tán alıwǵa hám onı átirapımızdaǵı kóp orınlarda kóriwge ruwxıy jaqtan sonsha az tayarlanǵan bolamız ba? Rabbı bizdiń kózlerimizdi – Onıń qımbatlı áwliyeleriniń kózlerin – hár kúni bizge qansha jaqsı ekenligin kóriw ushın ashıwın tileymiz.
Qoyan yamasa Tas Gúyik
Qoyanlar yamasa tas gúyikler waqıtlarınıń kóp bólegin quyashta dem alıw menen ótkeredi, kóbinese bir-biriniń ústinde. Nasiyatlar 30:26 da biz oqıymız: «Qoyanlar kúshsiz xalıq, biraq olar óz úylerin qıyalarǵa salıwı múmkin». Rabbı olar ushın támiyinleydi, biz ushın támiyinlegenindey, hám kóbinese biz bilmeytuǵın usıllar menen.
Bul haywan túrin qarap kórgende «jalqaw» degen sóz esime túsedi. Nasiyatlar jalqaw haqqında sóyleydi, bizge onıń jalqaw ekenligin aytadı: «Jalqaw suwıq sebepli jer súrmeydi; sonlıqtan ol oraq waqtında tilenip, hesh nársege iye bolmaydı» (20:4). Bizde bul jerde jaqsı ómirdi jaqsı kóretuǵın, biraq awır jumısqa qızıǵıwshılıǵı joq adamnıń túri bar. Jańa Ahıt múmini kóbinese Rabbı jumısına tikkeley baylanıslı kúsh salıw arqalı úlken sıylıqlar aladı. Biz jerlik nárselerge qattı isley alamız hám aspanlıq nárselerge kúsh sala alamız.
Men sizdiń dıqqatıńızdı jergilikli jıynalıs hám ol jerdegi mútájliklerge qarataman. Oh, Rabbı bizge, ásirese Quday bergen juwapkershilikleri bar bolǵanlarımız ushın, hár bir jıynalısta arnawlı bir nárse islew ushın júrek bersin. Biz hár bir jıynalıs ushın gimn menen tayar bolıwımız, Injil úyreniw ushın bólimdi úyreniwimiz yamasa dua ushın jańa elementler dizimin dúziwimiz kerek. Men Rabbıdıń bul jerdegi tiykarǵı qızıǵıwshılıǵı házir Jıynalıs, Onıń xalqı, Másihniń denesi ekenligin esitkenmen. Eger siz Qudaydıń xalqınan biri bolsańız, onda Onıń xalqına ǵamxorlıq etiw sizdiń minnetińiz.
Qoyan yamasa Jabayı Qoyan
Bul haywan túri adamlarǵa zıyan keltiretuǵın hám patshalıqlardı qulatatuǵın júdá qáwipli gúná haqqında sóyleydi. Jabayı qoyan tez kóbeyetuǵın haywan. Ol bizge jınıslıq gúná hám nápsilik aqıl menen bánt bolıw haqqında sóyleydi. Bul Patsha Dáwít hám Patsha Sulayman menen bolǵanı sıyaqlı, sonıń menen birge házirgi hám jaqın waqıttaǵı basshılar, sportshılar hám san-sanlaǵan er hám hayallar menen bolǵanı sıyaqlı, ańsat ǵana náshebentlikke aylanıwı múmkin. Bul pornografiya hám Qudaydıń joybarınan tıs jınıslıq qatnaslar sıyaqlı kóp jaman nárselerge alıp keliwi múmkin. Eger sizde bul náshebentlik bolsa, onda men sizden ózińizdi, shańaraǵıńızdı hám biznesińizdi buzbas burın járdem izlewińizdi ótinemen.
Shoshqa
Ádette, adamlar shoshqaǵa jaqın bolıwdı qáleymeydi. Bul haywanlar dúnyadan bólek dep qaraladı, biraq olardıń awqatlanıw ádetleri bizdiń itibarımızda. Shoshqalar parıq etpey jeydi. Men shoshqaǵa qolıńız benen tamaq beriwge bolmaydı, áytpese barmaǵıńızdı joǵaltıwıńız múmkin dep esitkenmen. Jazıw bizge Qudaydıń Sózin úyreniwge tolıq berilip, oylanıw arqalı, bizdiń «paydamız barlıqqa kóriniwi múmkin» (1 Timotiy 4:15) dep aytadı.
Menimshe, Injil «tezlik tóbeshikleri» dep atawımız múmkin bolǵan ayatlarǵa tolı – olardı birinshi ret oqıǵanımızda túsine almaytuǵın ayatlar. Bunday bólimlerdi túsiniw oylanıw hám úyreniwdi talap etedi. Kúyis qaytarıwdıń sıylıqları, sózdiń mánisinde, júdá ruwxlandırıwshı. Rabbı Óz xalqınıń barlıǵına Óz Sózin oqıw hám túsiniw ushın waqıt hám kúsh bergenlerinde nárselerdi ashıp bere aladı hám ashıp beredi.
Men shoshqa haqqındaǵı pikirimizdi dúnya jańalıqları hám kónilasharların qansha qabıl etiwimizge baylanıslı saq bolıwımız kerek ekenligin aytıw menen juwmaqlayman. Bizdiń oylarımız Másihke qaratılǵanda, Internet hám basqa medialardan kóbinese tógiletuǵın qaldıqlar bizdi renjitiwi kerek. Men jas múmin bolǵanımda, úlken áwliyelerdiń dúnya hám onıń jolları haqqındaǵı húkimleri menen geyde renjigenmen, biraq waqıt óte Rabbı maǵan bul sadıq máshiylerdiń eskertiwlerinde qansha durıs bolǵanın kórsetti.
Juwmaq
Levitler 11 degi haywan túrleri biz máshiyler sıpatında Qudaydı hám Onıń qálewlerin ómirimizde húrmet etiwge umtılǵanımızda qımbatlı kórsetpeler beredi. Biz miyrimli Qudayǵa xızmet etemiz, biraq biz Onıń muqaddesligin qádirlewi
—Skott Kassell tárepinen
Quday miyrim menen bizdi Óz qımbatlı Balası menen baylanıstırdı. Solay etip, ruxaniy shańaraqqa tiyisli bolıp, Qudayǵa jaqınlastırılǵanımızda, Onıń menen sheriklik Onıń oylarına hám qálewine qarsı bolǵan barlıq nárselerden ajıralıwdı ańlatıwı kerek. Bir tárepten Quday menen baylanıslı bolǵanımızda, ekinshi tárepten Onı Onıń abıroyın túsiretuǵın nárseler menen baylanıstıra almaymız. Bizdiń baylanıslarımız bul usıl menen bul jerdegi eń joqarı máplerimiz ushın eń áhmiyetli máselege aylanadı. Gúnásızlıq bizden ketti; jamanlıqtı biliw biz qashıp qutıla almaytuǵın nárse; hám Quday Óz ájayıp usılı menen bunı muqaddeslik hám Ózi menen sheriklik quralına aylandırdı. «Adam Bizden biri sıyaqlı boldı, jaqsılıq hám jamanlıqtı biliw ushın» (Jaratılıs 3:22 KJV); hám biz «paydalanıw sebepli sezimlerin jaqsılıq hám jamanlıqtı ajıratıw ushın shınıqtırǵanlar» (Evreyler 5:14) bolıwımız kerek.
Hátte qayta tuwılǵanımızda da, júreklerimiz Qudayǵa burılǵanında da, Ol bizdi sol ishki gúnádan birden qutqarıwdı qálemedi, eger kimde-kim onıń joq ekenligin aytsa, ol ózin aldap atır (1 Yuxanna 1:8). Joq, sol waqıtta biz onıń menen betpe-bet kelemiz, álbette onıń nápsilik qálewlerin orınlaw ushın emes, al onıń jaman tábiyatın túsiniw hám Onıń menen birge nurda Onıń oǵan bolǵan jek kóriwshiligin úyreniw ushın. —F. W. Grant, Sanlı Injil (redaktorlanǵan)
