Payg'ambar Samuel
Bul betlerde biz payg'ambar Samueldin shaxsı h'am xizmeti haqqında oylawdı qáleymiz. Biz onın' anası Xannadan baslawımız kerek, onın' atı “meyrim” degen ma'nisti an'latadı – bul Allahtın' xalqı ushın isler jamanlasqanda ayrıqsha tu'rde kerek bolg'an zat.
Izraildin' jamanlasqan jag'dayı, Xanna tuwılg'anınan ko'p jıllar burın da, H'a'kimler kitabında qısqasha bayan etilgen. Onda biz jetimaydan tabıslılıq da'wirleri haqqında oqıymız, a'sirese millet basshıları haqqında. Biraq kitap Allahtın' meyirimin ko'rsetedi, ol ha'r qıylı jol h'a'm kontekstlerde janlanıw h'a'm qayta tikleniw beredi. Bul tema H'a'kimler kitabın bugingi ku'nde biz ushın a'h'miyetli, h'a'tte ruwxlandırıwshı etedi.
H'a'kimler kitabınan keyin 1 h'a'm 2 Samuel kitapları keledi. Bul eki kitap Allah O'z xalqın olar u'stinen patsha bolıwg'a tayarlap atırg'anın ko'rsetedi. Patsha haqqında, Onın' qálewi Qaytarma Nızam 17:14-15 (ESV) de ashıp berilgen, onda bılay delingen: “Sen Rabbın' Qudayın' sagan' berip atırg'an jerge kelgenin'de, onı iyelep, onda jasag'anın'da, son'ınan: ‘Men o'z u'stime patsha qoyaman, a'tirapımdag'ı barlıq milletler sıyaqlı,’ desen', sen Rabbın' Qudayın' saylag'an patshanı o'z u'stin'e qoyıwın' mu'mkin. O'z ag'aların'nan birin o'z u'stin'e patsha etip qoyasın'.
Xannanın' ku'yewi Elqana, atı “Allah satıp alg'an” degen ma'nisti an'latadı, bir levili edi (1 Shejireler 6:26,34), ol Izrail xalqı arasında Allahtın' xizmetine baylanıslı edi. Ol waqıtta, bul xizmet Shiloh degen jerde oraylasqan edi, onın' ma'nisi “tın'ıshlıq,” ol jerde shayır Yosuanın' basshılıg'ı astında ornatılg'an edi (1 Samuel 1:3; Yosua 18:1). Ol jerde de to'menlew ju'z berip atırg'an edi, bas ruh'aniy Eli'din' eki xizmet etiwshi ulı sebepli awır tabıslılıqlarg'a alıp keldi. Olar ashıqtan-ashıq a'dep-ikramlılıqqa qarsı isler islegenlikleri ushın ayıplı edi (1 Samuel 2:22) h'a'm o'zleri ushın sadıqaların' en' jaqsısın alıp, Allahqa tiyisli bolg'an zattı urladı. Olardın' minez-qulqı adamlardın' Allahtın' xizmetin, sonday-aq Onı hu'rmetlew ushın keltirilgen qurbanlıqlardı da jek ko'riwine sebep boldı (12-17-ayatlar).
Bul jılları Xanna Rabbı ushın tayarlaytug'ın, Shilohda O'zine xizmet etip, Onı hu'rmetleytug'ın bir ul perzent ko'riwge qattı umtıldı. Biraq, ol perzent ko're almadı, sonın' ushın onın' ku'yewi qosımsha bir hayal alg'an bolıwı mu'mkin. Bul a'det ol ku'nleri kem ushıraspaytug'ın edi, biraq baslang'ıshta bul Allahtın' rejesi emes edi (Jar. 2:24 qaran').
Abram da o'z hayalı Saray sıyaqlı is tutqan edi, onın' jag'dayı Xannanın'kine uqsas edi. Biraq, Allah aralasıp, olarg'a Is'h'aq degen ul berdi (Jar. 16–21). Sol sıyaqlı, ko'p jıllar ku'tken h'a'm duwa etkeninen keyin, Xanna h'a'm onın' ku'yewi bir ul perzent ko'rdi, onı Samuel dep atadı. Onın' atı “Allahtan esitilgen” yamasa “Allahtan soralg'an” degen ma'nisti an'latadı. Durıs waqıt kelgende, Xanna jas ulı Samueldi Shilohg'a alıp kelip, ol jerde bas ruh'aniyge boysınıp Rabbıg'a xizmet etiwge berdi (1 Samuel 1:24-28). Xannanın' maqtaw h'a'm ibadat qosıg'ın oqıw ju'da' ta'sirli (2:1-10), al onın' ulı Shilohda Rabbıg'a xizmet etip atırg'an edi (11-ayat).
Samueldin' Erte Xizmetinen Sabag'lar
Jas Samueldin' minez-qulqı h'a'm onın' o'miri h'a'm xizmetinin' sapası Eli'din' u'kimge duwshar bolıp atırg'an u'llarına qara'g'anda keskin parıq etedi (27-36-ayatlar). Xannanın' u'lken qálewi onın' ulı, sol ku'ndegi jamanlasqan ortalıqta, Rabbıg'a sadıqlıq penen xizmet etiw edi – h'a'm jas Samuel de sonday isledi. Ol Rabbıg'a xizmet etti, Onın' barlıg'ın tu'sindi, zig'ır efod kiyip, h'a'm Eli bas ruh'aniy aldında, ol o'z u'lları menen bolg'an parıqtı bayqag'an sıyaqlı (2:11,18, 3:1-9).
Jas ata-analar ushın qanday go'zzal u'lgi! 1 Samueldin' baslang'ıshın itibar menen oqıwg'a ruwxlanayıq, Rabbıdan bul bablarda berilgen ma'limatlarg'a tiykarlanıp u'yreniwimiz mu'mkin bolg'an sabag'lardı ko'rsetiwdi sorayıq. Xannanın' sadıqlıg'ı h'a'm duwaları onın' ulına ta'sir etti, ol duwa etiwshi adam boldı (7:5, 8:6, 12:19-23). Balalıg'ınan baslap, Samuel Allahtın' ma'plerine g'amxorlıq etiwge u'yretilgen xizmetshi edi. Allahtın' mektebinde oqıg'an ol Allahtın' so'zlewshisi, yamasa payg'ambarı boldı, O'z xalqına “jaqsı h'a'm durıs jol”dı u'yretti (12:23).
Allah Xannanın' duwalarına juwap berdi, h'a'm onın' jas ulı Samuel sadıq xizmetshi boldı. Bunı esapqa alıp, biz Samueldin' zig'ır efod penen belbewleniwining a'h'miyetin atap o'temiz (2:18). Jazıwda, zig'ır orın h'a'm a'meldegi taza'lıqtı an'latadı (Levitler 16:4 qaran'). Bul bir Zattı – Rabbı Isa'nı ko'rsetedi – Ol h'a'rdayım taza bolmag'anlar menen qorshalg'an bolsa da, h'a'rdayım taza ju'rdi. Bul, afsuski, jas Samuel duwshar bolg'an jag'day edi, Eli'din' u'llarının' jaman minez-qulqına duwshar boldı. Biraq Xannanın' ulı jamanlıqtan saqlanıwg'a u'yretilgen edi, onın' ornına Allahtı hu'rmetlewge umtıldı. Allahtı hu'rmetleytug'ın minez-qulqı sebepli, Samuel Allahqa O'zine say tu'rde xizmet ete aldı. Biz Samueldin' h'a'm onın' anasının' u'lgisine ergeyik!
Samueldin' Keyingi Xizmetinen Sabag'lar
H'a'tte sol to'menlew da'wirlerinde de, Allah islep atırg'an edi, birinshi Xannada, keyin Samuelde, h'a'm keyinirek “batır adamlar”dın' ju'reklerinde (1 Samuel 10:26). Samuel Allahtın' xalqına patshalıqtın' huqıqları h'a'm minnetleri haqqında u'yretti (25-ayat), Rabbı olarg'a saylag'an patshanı hu'rmetlew ushın (24-ayat): Saul. Tez arada Iordan da'ryasının' basqa jag'ındag'ı Ammonlılar Izrailge hu'jim etti. Bul Saul ta'repinen sholkemlestirilgen juwaptı payda etti, bul Izrail dushpanının' u'lken jen'ilisine alıp keldi (11:11). Samuel keyin Izrailge o'zlerinin' jan'a patshasın tanıw h'a'm hu'rmetlewge basshılıq etti.
Biraq, Allah xalıqtın' Patsha Sauldan ko'n'ili qalıwına ruqsat berdi. Ol xalıqqa salıstırg'anda ko'rnekli bolsa da, 1 Samuel 12–15-bablarında tolıq bayan etilgenindey, ha'r qıylı jol menen tabıssız boldı. Allahtın' meyirimi menen, Samuel ha'li de Izrailge janlanıwg'a basshılıq etti, olarg'a barlıq tabıssızlıqlarına qaramay, Allahın' jıllar dawamındag'ı sadıqlıg'ın esletti (1 Samuel 12). 13-bab Patsha Saul h'a'm xalıq penen bolg'an tabıssızlıqlardı qısqasha bayan etedi, biraq Saulın' ulı Jonatan 14-babta jarqın nur sıyaqlı jarqıradı, sebebi onın' Allahqa bolg'an isenimi Filistiyalılar u'stinen u'lken jen'isti payda etti. Biraq, bul jen'iske qaramay, Saulın' ruwxıy h'a'm moral'lıq tabıssızlıqları sebepli ulıwma ko'rinis qaran'g'ı edi. Rabbı Saul aldına tag'ı bir sınaq qoydı, onda ol boysınbawı h'a'm Allahtın' huqıqların esapqa almag'anı sebepli qattı tabıssız boldı. Allah keyin Samueldi Saulga Allahtın' onı rad etkenin xabarlaw ushın jiberdi (1 Samuel 15), h'a'tteki Ol onın' patshalıg'ın bir qansha waqıt dawam ettiriwine ruqsat bergen bolsa da.
Sol qaran'g'ı fonda biz Allahtın' O'z ju'regine say bolg'an patsha bolıw ushın bir jas jigitti tayarlap atırg'anın u'yrenemiz: Dawıt (1 Samuel 16). Rabbı onı a'kesinin' qoyların bag'ıp ju'rgeninde h'a'm arıslan h'a'm ayıwdın' hu'jimlerine qarsı gu'reskeninde u'yretip atırg'an edi (17:34).
Samuel Rabbıg'a sadıq payg'ambar h'a'm xizmetshi edi, biraq ol Saul haqqındag'ı ko'n'il qalıwı sebepli du'zetiw h'a'm sazlawg'a muhtaj edi. Sonın' ushın Allah O'z xizmetshisi Samuelge Onın' Sauldi rad etkenin h'a'm Betlehemde, “nan u'yi”nde, Yesse'nin' u'llarınan birin, jan'a patsha tapqanın qabıl etiwdi ayttı. Allah Samueldi ol jerge bul jan'a patshanı maylaw ushın jiberdi, al sha'n'araq h'a'm miymanlar Samuel o'zi menen alıp kelgen qurbanlıqtan, sıyır etinen jew ushın jıynalg'an edi (1 Samuel 16:2). Bul awqat tınıshlıq qurbanlıg'ı edi, onı ruwxıy taza bolg'an barlıq adamlar jey aladı (Levitler 7 oqın'). Ol sıyır etinen, qurbanlıq sıpatında usınılg'an edi. O'zlerin taza etkenler Samuel ta'repinen shaqırıldı, al Samuel Yesse h'a'm onın' u'lların taza etti (1 Samuel 16:5).
Biraq, payg'ambar ha'li de ko'p sabag'lardı u'yreniwge tiyis edi. Bul sabag'lar bugingi ku'nde biz ushın a'h'miyetli – Allahtın' huqıqları h'a'm Onın' xalqı haqqında g'amxorlıq etiwshi barlıq imanlılar ushın. Ol waqıt penen ha'zirgi waqıt arasında u'lken parıqlar bar, biraq biz de boysınıw, sadıqlıq, Rabbıg'a h'a'm Onın' xalqına muhabbat sıyaqlı uqsas sabag'lardı u'yreniwimiz kerek. Allah bugingi ku'n ushın tayarlag'an tınıshlıq qurbanlıg'ına, ya'g'nıy Rabbı stolındag'ı Rabbı keshkilik asına qatnasıwg'a tayar bolayıq (1 Korinfliler 10–11; Evreyler 13:10-16 esapqa alın').
1 Samuel 16:6-13-bablarında Allahtın' xizmetshisi u'yreniwge tiyis bolg'an ko'birek sabag'lar bayan etilgen. Allah Samuelge Yesse'nin' u'llarınan birin patsha etip maylaw ushın saylag'anın ayttı. Onın' segiz ulınan, Allah O'z ju'regine say birin saylag'an edi. Tuwılg'an Eliab, “menim Qudayım a'ke” degen ma'nisti an'latadı, Samuel Rabbı O'zinin' maylang'anın saylag'an birinshi adam edi (1 Samuel 16:6). Biraq Rabbı ayttı: “Onın' sırtqı ko'rinisine yamasa boyının' biyikligine qaramayın', sebebi Men onı rad ettim. Sebebi Rabbı adam ko'rgenindey ko'rmeydi: adam sırtqı ko'riniske qaraydı, biraq Rabbı ju'rekke qaraydı” (7-ayat). Ekinshi ulı, Abinadab, “menim a'kem qálewshi beriwshi,” Samuel aldınan o'tti, biraq Rabbı O'z xizmetshisine bul Onın' saylawı emes ekenin anıq ayttı (8-ayat). U'shinshi, Shammah, qabıl etilmedi (9-ayat), h'a'm sol u'shewden keyin kelgen basqa u'llardın' hesh biri de (10-ayat). Endi ne boladı?
“Samuel Yessege: ‘Barlıq u'lların'ız barlıq pa?’ dedi. Ol: ‘Ha'li de en' kishisi bar, biraq ol qoylardı bag'ıp ju'r,’ dedi. Samuel Yessege: ‘Onı jiberip alıp kelin', sebebi ol kelmeyninshe biz otırmaymız,’ dedi” (11-ayat). Yesse boysındı. Dawıt kelgennen keyin, biz onın' “qızg'ılt h'a'm go'zzal ko'zli h'a'm kelbetli” ekenin bildik (12-ayat). Samuelge, “Rabbı: ‘Tur, onı mayla, sebebi bul sol,’ dedi” (12-ayat). Samuel boysındı, h'a'm “may shaxın alıp, onı ag'aları arasında mayladı. H'a'm Rabbı Ruhı sol ku'nnen baslap Dawıttın' u'stine tu'sti” (13-ayat). Samuel keyin Ramag'a ketti, ol jerde jasaytug'ın edi. Ilahiy ironiya menen, Allah Dawıttın' Saulın' xizmetinde u'yreniwine h'a'm onın' qızı Michalga u'yleniwine ruqsat berdi, h'a'tteki ol da Allahtın' meyirimine qarsı turdı h'a'm Dawıttan hesh qashan perzent ko'rmedi.
Saul h'a'm keyinirek Dawıttı maylawdan basqa, Samuel Musa sıyaqlı Izrail xalqı ushın sha'paatshı sıpatında qaraldı: “Rabbı mag'an ayttı: ‘Musa h'a'm Samuel Menin' aldımda turg'an bolsa da, Menin' ju'regim bul xalıqqa burılmas edi’” (Eremya 15:1). Samuel Musa h'a'm Harun sıyaqlı ruh'aniylerge uqsas edi (Zabur 99:6). Tek meyirim menen Samuel, bir levili, ruh'aniy sıpatında xizmet etti, sebebi ol Harunnın' a'wladlarınan emes edi. Biz bunı Dawıttın' o'mirinde de ko'remiz. Samuel h'a'm Dawıt, yamasa Samueldin' xizmeti, ko'p ret birge ataladı (1 Shejireler 9:22, 11:3, 26:28, 29:29). Izrail tariyxında ko'p keyinirek, Patsha Yosiyanın' Pasxa bayramı “payg'ambar Samueldin' ku'nlerinen beri” baqlanbag'an narsa sıpatında su'wretlendi (2 Shejireler 35:18). Bulardın' barlıg'ı Samueldin' Izrail xalqında a'h'miyetli rol oynag'anın ko'rsetedi. Biraq, Samueldin' u'lları a'kesi ergen standartlardı saqlay almadı (1 Samuel 8:1-3). Samuel uzaq o'mir h'a'm sadıq xizmetten keyin qaytıs boldı (25:1).
Sabag'lar h'a'm Aqıbetler
Payg'ambar Jan'a O'siyette u'sh ret ataladı (H'a'w. 3:24, 13:20; Evreyler 11:32). Peter, H'a'w. 3-babta, bılay dep ja'riyaladı: “Musa ayttı: ‘Rabbı Quday sizler ushın men sıyaqlı bir Payg'ambardı ag'aların'ız arasınan ko'teredi. Sizler O'nin' sizlerge aytqan barlıq narsasına qulaq salasızlar. H'a'm sol Payg'ambarg'a qulaq salmag'an ha'r bir jan xalıq arasınan joq etiledi.’ H'a'm Samuelden baslap onnan keyin kelgen barlıq payg'ambarlar da bul ku'nlerdi ja'riyaladı. Sizler payg'ambarlardın' h'a'm Allahtın' a'kelerin'iz benen du'zgen ah'dinin' u'llarısız, Ibrahimge aytıp: ‘H'a'm senin' a'wladın'da jer ju'zinin' barlıq sha'n'araqları qutlıqlanadı.’ Allah O'z Qulın ko'terip, Onı birinshi sizlerge jiberdi, ha'r birin'izdi jamanlıg'ın'ızdan qaytarıp, sizlerdi qutlıqlaw ushın” (22-26-ayatlar).
Saulın' tabıssızlıqlar tariyxının' aqırına jaqın, Allah Patsha Saul jaman bolg'an ruwxıy adam menen ken'eslesiwdi qálegen waqıtta da aralastı. Ruwxıy adam Allahtın' aralasıwına tan' qaldı, sebebi Ol Samuelge ko'rinbeytug'ın du'nyadan Saul menen so'ylesiwge ruqsat berdi. H'a'tte bul ruwxıy adam da bunı u'yrenbegen edi, sebebi a'dettegi is shaytanıy ruwxtın' o'lgen adam bolıp so'ylewi edi, onı menen ken'eslesiw soralg'an edi. Biraq Allah bul a'jayıp aralasıwg'a Saul ushın aqırg'ı gu'walıq sıpatında ruqsat berdi (1 Samuel 28). Qanday salawatlı! Afsuski, Saul o'kinbedi. Ol tez arada Filistiyalılar menen bolg'an urısta, o'z o'mirine qol salıp qaytıs boldı (1 Samuel 31). Saulın' o'mirinen sabag' alayıq: Allah sabırlı, biraq Onı aldawg'a bolmaydı!
