Payǵambar Samueldiń ómirinen sabaqlar
Payǵambar Samueldiń ómirin kórip atırǵanımızda, Mukaddes Kitabımızdaǵı 1 Samuel 1–25-baplarǵa múráját etemiz. Atı “Qudaydan esitilgen” degen mánisti ańlatatuǵın Samuel, Izrail patshalıǵı dáwiriniń basında Quday tárepinen kóterilgen adam edi. Izrail xalqı ruwxıy jaqtan júdá tómen dárejede edi hám ózleriniń turmısında hám jollarında Qudaydan uzaq edi. Kerisinshe, Samueldiń ómiri kóp jıllar dawamında sadıq xızmet ómiri boldı. Biz onıń jas waqıtındaǵı ósiwin hám rawajlanıwın, keyingi jıllarında kórsetken danalıǵın hám pákligin kóremiz. Ol Quday xalqı ústinen ádalatlı hákim edi hám Qudaydıń payǵambarı edi.
Samuel qartayǵan waqtında óz ulıqların Izrail ústinen hákim etip tayınlaw arqalı qátege jol qoyǵan bolsa da (1 Samuel 8), bul Quday tárepinen xalıqtıń patsha sorawın ámelge asırıw ushın ruqsat etilgen edi. Rabbige boysınıp, Samuel Izrailge birinshi hám ekinshi patshalar, Saul hám Dawıttı, patshalıq bir húkimdar astında birlesken waqıtta mayladı (1 Samuel 9, 16). Bul jaǵday Qudaydıń suverenli erkin orınlaw ushın paydalanıldı, sebebi bul Qudaydıń Ulı, Rabbimiz Isa Máshihtiń keleshektegi kúnde húkim súriwshi “PATSHALAR PATSHASI HÁM RABBIYLER RABBIYI” (Ashıw 19:16 NKJV) retinde húrmetleniwi hám dańqlanıwı ushın jol ashıp berdi.
Biz Samueldiń ómiriniń úsh dáwirin kórip shıǵamız:
- Jaslıq (1 Samuel 1:1–3:18).
- Jetilisken jıllar (3:19–7:17).
- Qartayǵan waqıt (8:1–25:1).
Hár bir dáwirde búgingi kún ushın sabaqlar bar hám Samuel basdan keshirgen ruwxıy rawajlanıwdı kórsetedi. Samueldiń ómiriniń ayırım áhmiyetli waqıyaların birge kórip shıqqanımızda, barlıǵımız bul sabaqlardan payda ala alamız.
Jaslıq
Samuelge taqıwalı ata-analar, Elqana hám Hanna násip etken edi. Ol óziniń taqıwalı anasınıń duwası nátiyjesinde payda bolǵan sıyaqlı edi hám anası onı tuwılmasınan aldın Qudayǵa baǵıshlaǵan edi (1:11-13). Duwa etiw Samuel tuwılǵan taqıwalı shańaraqtıń bir bólegi edi. Bul qásiyet Samueldiń ómirinde duwa hám isenim ruwxına iye bolǵan adam retinde kórsetilgen. Barlıǵımızda bul qásiyet bolıwı kerek.
Samueldi Rabbige baǵıshlaw wádesi onıń Nazir bolıw minnetlemesin óz ishine alǵan edi (sanlar 6:1-21-ge qarań). Bul Samueldiń Rabbige muqaddes bolatuǵının ańlatqan. Samueldiń ata-anası óz wádelerin orınladı hám onı Rabbige xızmet etiwge úyretiw ushın ruwxanıy Eliyge berdi (1 Samuel 1:28). 1 Shejireler 6:16-30-dan bilemiz, Samueldiń shańaraǵı Lewi qáwiminen, yaǵnıy ruwxanıy qáwimnen kelip shıqqan. Bul onıń ata-anası tárepinen Eliy ruwxanıyǵa erte jasta alıp keliniwiniń sebebin túsindiriwge járdem beredi.
Isenimli ata-analar menen násip etkenlerimiz shúkirshilik etiwimiz kerek. Bul barlıǵımız ushın durıs bolmasa da, barlıǵımız Samuel sıyaqlı jas waqıtımızdan baslap Rabbimiz ushın jasawımız kerek. Jas Samueldiń Rabbimiz aldında turǵanın hám Qudaydıń Samueldiń sadıq kishkene qolların qalay paydalanǵanın kóriw ájayıp hám shıraylı súwret, olar qolınan kelgen barlıq nárselerdi Rabbimizdi quwantırıp islegen.
Jas waqıtında Samuel sadıqsız adamlarǵa tán jamanlıqtı baqladı. Eliydiń ulıqları boysınbas hám gúnákar ómir súrdi, biraq Samuel olardan tásirlenbedi. “Balalıq Samuel Rabbimiz aldında ósti” (2:21). Bul jerde ózimiz ushın basqa bir sabaq bar, sebebi biz gúnákar minez-qulıqqa dushar bolıwımız múmkin, biraq biz oǵan qosılmawımız yamasa onıń ómir súriwimizge yamasa oylawımızǵa tásir etiwine jol qoymawımız kerek (Zabur 1:1-3-ke qarań). Átirapındaǵı sadıqsızlıq hám gúnáǵa qaramastan, Samuel ruwxıy jaqtan jáne de rawajlandı. Mukaddes Kitap 1 Samuel 2:26-da bizge bılay deydi: “Balalıq Samuel boyı menen, Rabbimiz hám adamlar aldında súyispenshilik penen ósti.” Bul bizge Luqa 2:52-degi Rabbimiz Isa Máshihti esletedi, onda biz bılay oqıymız: “Isa danalıq hám boyı menen, Quday hám adamlar aldında súyispenshilik penen ósti.” Ruwxıy rawajlanıwǵa kelgende biz bir orında turmaymız. Biz yamasa unamlı túrde rawajlanıp atırmız yamasa ruwxıy jaqtan tómenlep atırmız. Barlıǵımız Samuel sıyaqlı, kúndelikli Rabbimizge itibar qaratıp, basqalar tárepinen bayqalatuǵın ruwxıy rawajlanıwǵa eriseyik (1 Timotiy 4:15).
1 Samuel 3-bapta Samueldiń shaqırıǵın tabamız. Jas waqıtında ol Qudaydıń shaqırıǵı menen adamnıń shaqırıǵı arasındaǵı ayırmashılıqtı úyrenedi. Rabbimiz oǵan birinshi ret sóylegeninde, Samuel ruwxanıy Eliydiń oǵan sóylep atırǵanın oylaǵan. Ol bul shaqırıq arqalı onı shaqırıp atırǵan adam emes, al Rabbimizdiń Ózi ekenligin úyrendi. Bul ayırmashılıqtı biliw qanshelli áhmiyetli! Tek Quday ǵana isenimli adamdı belgili bir xızmetke shaqıra aladı. Biz sadıq bolıp, Qudaydıń niyet etken hám bizdi shaqırǵan islerin eteyik.
Samuel jas waqıtında Quday sóziniń tolıq haqıyqatın jasırǵan joq. Eliyge húkim shıǵarıw qıyın hám awırtpalı bolǵanına qaramastan, ol oǵan Qudaydıń ne aytqanın anıq ayttı. Bul sóz payǵambarlıq edi. Ókinishke oray, eskertiw Eliyde yamasa onıń ulıqlarında táwbe payda etpedi. Bul keyinirek payǵambarlıqtıń Quday aldınnan aytqanınday orınlanıwına alıp keldi (4:10-18).
Jetilisken jıllar
1 Samuel 3:19-da Samueldiń jaslıq jıllarınan jetilisken jıllarına ótiwin kóremiz. Bul Samueldiń Eliyge keleshek húkimniń haqıyqatın járiyalaǵan aldınǵı kórinis penen baylanıslı. Quday Samueldiń Eliyge eskertiw beriwdegi sadıqlıǵı ushın onı qutlıqlaydı. 1 Samuel 3:19-da oqıymız: “Samuel ósti, hám Rabbimiz onıń menen birge edi hám onıń sózleriniń birin de jerge túsirmeydi.” Samueldiń jaslıq jılları dawamında úzliksiz ósiwdi kóremiz. Qanshelli ájayıp! Onıń úlgisi bizdi Quday Sóziniń haqıyqatın járiyalawda sadıq bolıwǵa hám úzliksiz ósiwge ilhamlandırsın!
Sonday-aq, pútkil Izrail Samueldiń mámlekettiń eń arqa bólimlerinen biri bolǵan Dandan, eń qubla bólimlerinen biri bolǵan Beershebaǵa shekem Qudaydıń payǵambarı retinde tastıyıqlanǵanın bilgenin úyrenemiz. Adamlardı kóteretuǵın adam emes, al Rabbimizdiń Ózi. Ol ózin Samuelge Shilohda, sol waqıtta kelisim sandıǵı jaylasqan jerde ashıp atırǵan edi. Rabbimiz Óz xalqına olardıń hám olardıń Qudayı arasında jańa baylanıs bar ekenligin, Izrail Qudayın shın júrekten izlep atırǵan barlıqlar ushın basshılıq hám sherikliktiń arnawlı ornın kórsetti hám járiyaladı. Ol Samueldi xızmette dawam etiwge xoshametledi hám Samuel Rabbimiz tárepinen úlken dárejede paydalanıldı. Rabbimiz oǵan Óz sózin berdi, bul ruwxıy qarańǵı kúnde “siyrek” edi (1-ayat).
1 Samuel 3:19–7:1-de Samueldiń ómiri haqqında júdá az maǵlıwmat tabamız. Bul 120 jıl jasaǵan Musa payǵambardıń ómiri haqqındaǵı jazbaǵa uqsas, sebebi onıń shólde qoy baǵıwshı bolǵan jılları, yaǵnıy 40 jastan 80 jasqa shekemgi jılları bizden jasırılǵan. Bizdiń qutlı Rabbimiz hám Qutqarımız Isa Máshih haqqında da sonday aytıwǵa boladı. Biz Onıń tuwılıwı hám 12 jasındaǵı bir waqıya haqqında bilemiz (Luqa 2). Bunnan basqa, biz Onıń 12 jastan 30 jasqa shekemgi jılları haqqında hesh nárse bilmeymiz, sol waqıtta Ol óziniń jámiyetlik xızmetine kiristi. Bul jasırın jıllar Qudaydıń tınısh baqlawında ótkerildi, Ol ómirdiń ápiwayı kúndelikli tájiriybelerinde kórsetilgen sadıqlıq hám pákilikti belgilegen. Rabbimiz Isa Máshih 30 jasında jámiyetlik xızmetke kiriskeninde, biz Quday Ákeniń sol jasırın jıllar haqqındaǵı bahalawın esitemiz: “Bul Meniń súyikli Ulım, Men Onıń menen júdá razıman” (Matta 3:17). Ol sol jasırın jıllarda Quday Ákeni quwantırdı. Biz tek ǵana jámiyetlik turmısta emes, al jeke turmısta da sadıq bolayıq.
1 Samuel 7-bapta Samueldiń jetilisken jıllarındaǵı bir waqıya haqqında úyrenemiz. Quday urlanǵan kelisim sandıǵın suverenli túrde qorǵaǵan waqıtta (1 Samuel 4–6), Samuel Rabbimizdiń sózin járiyaladı. Ol táwbe etiw zárúrligin bildirdi (7:3). Isenimsizlerdiń óz gúnálarınan táwbe etip, qutqarıw ushın Rabbimizge qaytıwı qanshelli áhmiyetli. Shın isenimlilerdiń gúnáǵa batqan waqıtta táwbe etiwleri de sonday áhmiyetli (1 Yoxan 1:8–10). Bul, biz gúná etkenimizde, muqaddes Rabbimiz benen úzilgen sheriklikti qayta tiklew ushın zárúr. Táwbe etiw gúnáǵa sebep bolatuǵın nárselerdi alıp taslawdı talap etedi. Izrail jaǵdayında, Samuel shet el jalǵan qudaylarǵa qarsı sóyledi, olar alıp taslanıwı kerek edi. Sonday-aq, eger biz belgili bir gúná menen gúressek, shın táwbemizdi kórsetiw hám keleshekte gúnánı qaytalawdan saqlanıw ushın onı alıp taslawımız kerek. Bul gúnákar nárselerdi alıp taslaw júreklerimizdi Rabbimiz ushın tayarlaydı. Rabbimiz bizge bul ámeliy tálimat penen járdem bersin.
Samuel xalıq ushın shapaat etti (7:5). Duwa isenimli adamnıń ómirinde júdá áhmiyetli hám Samuel ájayıp úlgi bolıp tabıladı. Biz duwa etkenimizde, duwa tek ózimizdiń mútájliklerimiz benen sheklenbewi kerek, al basqalardıń mútájliklerin de esapqa alıwımız kerek. Musa Qudaydıń xalqı ushın shapaat etti hám onıń duwası Qudaydıń olar menen ne islewdi niyet etkeniniń nátiyjesin ózgertken sıyaqlı (Shıǵıw 32:7-14,30-35-ke qarań). Biz bir-birimiz ushın duwa etiwimiz kerek.
Samuel Rabbimizge jalbarıwınıń bir bólegi retinde kúydirilgen qurbanlıq usındı (1 Samuel 7:9). Kúydirilgen qurbanlıq bizge Máshihtiń Golgota krestindegi qurbanlıǵın esletedi. Bul qurbanlıqtıń xosh iyisi Qudaydıń júregine jetti hám miyrim hám shápáát aǵıp shıqtı. Samuel qurbanlıq usınǵanda ruwxanıy retinde háreket etti. Máshihtegi hár bir shın isenimli adam “muqaddes” hám “patshalıq” ruwxanıy bolıp tabıladı (1 Petrus 2:5,9). Sonday etip, biz ruwxıy qurbanlıqlar, yaǵnıy awzımızdıń jemisin, yaǵnıy súyikli Qudayımız hám Ákemizge hám Onıń Ulı, Rabbimiz Isa Máshihke júreklerimizden shúkirshilik hám maqtaw beremiz (Evreyler 13:15-16).
Samueldiń sózleri hám háreketleriniń nátiyjesi qutlıqlaw boldı. Dushpan basıp alǵan qalalar qaytarıp alındı hám dushpan quwıp jiberildi hám Samueldiń ómiri dawamında xalıqtı endi mazaladı. Samuel xalıqtı ádalatlı túrde sud etiwdi dawam ettirdi, olardı óz Qudayına juwapker bolıwǵa járdem berdi. Ol sol adamlar qalay ekenligin kóriw ushın jılına bir ret sayaxat eter edi. Bul Pawl hám Barnabasdıń Háreketler 15:36-da ne islewdi oylaǵanına uqsas edi. Bir-birimizdi baqlaw hám Rabbimiz benen muqaddes turmısımızda dawam etiw hám rawajlanıw qanshelli áhmiyetli. Biz bunı islegenimizde hám basqalardıń ruwxıy jaqtan jaqsı ekenligin kórgenimizde úlken quwanısh beredi (2 Yoxan 4).
Samuel sayaxatlarınan keyin hárdayım Ramahqa úyine qaytar edi. Usılayınsha ol qay jerden kelgenin hám qay jerde dem alatuǵının hesh qashan umıtpadı. Ruwxıy jaqtan aytqanda, biz de qay jerden kelgenimizdi umıtpawımız kerek. Biz miyrim menen qutqarılǵan gúnákarlarmız hám basqalarǵa joqarıdan qarawımız kerek emes. Bul bizdi kishipeyillik etiwge járdem beredi.
Sonday-aq, bizge iskerliklerimiz hám sayaxatımızdan dem alıw ornı kerek. Tanıs orın Qudaydıń sonday dem alıwdı payda etiw ushın paydalana alatuǵın nárse. Samuel óziniń jetilisken jılların ózi jasaǵan jerde qurbanlıq orın qurıw menen juwmaqladı (1 Samuel 7:17). Súyikliler, biz ushın úylerimizde Quday menen sheriklik etiw, Onıń mútájlikler hám jónelis ushın iseniw hám Oǵan tabınıw qanshelli áhmiyetli. Biz Samuel sıyaqlı tabınıwshılar bolıwǵa shaqırılǵanbız, ómirimizde Qudayǵa barlıq húrmet hám dańqtı beremiz. Pútkil shańaraq úydegi sonday iskerlikten payda aladı.
Qartayǵan waqıt
Biz hesh qashan qáte etiw ushın júdá qartaymaymız. Bul Samueldiń ómirinde tabatuǵın áhmiyetli sabaq. Onıń qartayǵan jılları 1 Samuel 8:1–25:1-de jazılǵan. Bul bólimde onıń sadıqsız ulıqların hákim etip tayınlawdaǵı qorqınıshlı qáteni islegenin kóriw qayǵılı. Samueldiń bul jerdegi niyetin bilmesek te, Qudaydıń adamnıń izbe-izligi menen islemeytuǵının, sonday-aq Ol sawǵanı yamasa kúsh-quwattı ákeden ulına bermeytuǵının bilemiz. Ulı yamasa qızı ata-anasınıń sadıq jolınan barǵanın kórgenimizde ájayıp, biraq bul biz moyınlaǵımızdan kóbirek jaǵdayda durıs emes. Rabbimiz Isa Máshih xızmetke shaqıratuǵın hám xızmetshini xızmet etiw ushın kerekli sawǵalar menen támiyinleytuǵın Ózi. Bul tábiyiy nesil menen hesh qanday baylanısı joq.
Samueldiń ulıqları Joel hám Abiya sadıqsız bolıp shıqtı. Quday olardıń sadıqsızlıǵın xalıqtı patsha sorawǵa májbúr etiw ushın paydalandı. Olar bul korrupciyalıq adamlardıń qol astında bolǵannan kóre patsha bolǵandı qálegen. Olardıń sheshimi átirapındaǵı milletlerdi kóshiriw edi. Isenimliler dúnyaǵa qarap, eger biz isenimsizlerdiń jolların kóshirsek, ómir jaqsıraq bolıwı múmkin dep oylaǵanlarında qanshelli qayǵılı. Dúnya hesh qashan bizdiń standartımız bolmawı kerek; biz Qudaydıń Sózine qaytıwımız kerek. Samueldiń qartayǵan waqıtındaǵı bul qátesinen sabaq alayıq.
1 Samuel 12-bapta Samueldiń óz áwladında kórsetken ómirboyı pákiligi haqqında esitemiz. Onıń ómirinen qalay jasawımız kerek ekenligin úyrene alamız. Ol endi qartayǵan edi hám óziniń uzaq ómirine artqa qarap, onı Rabbimizden qorqıw menen jasaǵanına isenimli edi. Ol hesh kimdi aldamaǵan, óz kúsh hám tásir poziciyasın teris paydalanbaǵan yamasa pora almaǵan, bul onıń húkimin buzǵan bolar edi. Onıń pákilik ómiri sonday turaqlı edi, hátte qartayǵan waqıtında da hesh kim onı hesh qanday qáte islegenlikte ayıplay almadı. Bul hár birimiz ushın durıs bolıwı kerek. Biz jaqsı juwmaqlayıq hám Qudayǵa kóp jıllar dawamındaǵı sadıqlıǵımızǵa ókinishsiz artqa qarayıq.
Baxıtqa qaray, Samueldiń ómiriniń qalǵan bóleginde basqa jollar menen kúshli túrde paydalanılǵanın kóremiz. Oǵan eki patsha, Saul hám Dawıttı maylaw imkaniyatı berildi. Saul sırtqı kórinisine tiykarlanıp xalıqqa unamlı kórinsede, nátiyjesiz bolıp shıqtı. Quday bizge 1 Samuel 16:7-de eskertedi: “Onıń kórinisine yamasa denesiniń boyına qaramayın, sebebi Men onı qabıl etpedim. Sebebi Rabbimiz adam kórgenindey kórmeydi; sebebi adam sırtqı kóriniske qaraydı, biraq Rabbimiz júrekke qaraydı.” Bul Rabbimiz tárepinen Samuel jeke shańaraq ortalıǵında Dawıttı patsha etip maylaǵan waqıtta aytılǵan edi. Bul Samuel ushın Dawıttı maylaw qanshelli quwanıshlı bolǵan bolıwı kerek, bul adam Quday tárepinen tayınlanǵanın bilip.
1 Samuel 19:20-da Samueldiń payǵambarlar mektebiniń birinshisin qurǵanı kórinip tur. Ol payǵambarlıq etken jas isenimlilerdiń basshısı edi. Samuel menen birge bolǵanlar, ózleriniń qutlıqlanıwı ushın, onnan hám onıń ótken tájiriybelerinen tuwrıdan-tuwrı úyrendi. Samueldiń kelesi áwladtı Qudaydıń islerinde tárbiyalawdı qálewin kóriw qanshelli ájayıp! Biz jaslarǵa, ustazlıqqa mútáj bolǵanlarǵa qızıǵamız ba? Biz olardı Qudaydıń islerinde xoshametleymiz be? Biz jaslardıń abadanlıǵın esapqa alıwımız kerek, ómir súriw tártibimiz benen kelesi áwladqa ruwxıy jaqtan unamlı tásir etiwdi qáleymiz.
Samueldiń ómiriniń aqırı 1 Samuel 25:1-de qısqasha jazılǵan. Biz Izrailliklerdiń onıń ólimine qayǵırǵanın hám onı joqlaw ushın jıynalǵanın úyrenemiz. Ol Ramahda jasaǵan jerinde jerlendi. Samueldiń ómiri haqqında bizge az sózler berilgen bolsa da, bul waqıyanı eslew qanshelli ápiwayı hám shıraylı ekenligin kóremiz. Bul bir dáwirdiń aqırı edi. Payǵambar óz sayaxatın bul jerde juwmaqladı hám Quday onı asmandagı máńgilik dem alıw ornına alıp ketti. Artında qalǵanlar onı saǵınadı. Olar onıń miyrasın hám onıń ómiri dawamında Quday xalqına bergen qádirin esleydi. Barlıǵımızda jaqsı juwmaqlaw, Qudayǵa hám Quday xalqına sadıqlıq miyrasın qaldırıw múmkinshiligi bar. Biz Samuel sıyaqlı bolayıq hám hár birimizdiń ómirimiz sadıq dep qaralıwı múmkin bolǵan miyras qaldırsın. Biraq, biz asmandagı Qutqarımızdan sol ájayıp sózdi esitiwdi kútemiz: “Jaqsı islegen, jaqsı hám sadıq xızmetshi” (Matta 25:21).
Samuel, 1 Samuel 12-bapta, xalıqqa Qudaydıń olarǵa qaraǵan jolların, olardıń patsha sorawdaǵı hám Qudaydı biykarlawdaǵı shúkirshiliksizligi hám aqılsızlıǵın kórsetti. Sonıń menen birge, Qudaydan belgini berip, Qudaydıń óz gúwalıǵınıń salmaǵın óz sózlerine qosqan halda, ol xalıqqa, eger olar bunnan keyin Yahweǵa boysınsa, patsha da, xalıq ta Yahweǵa erisiwdi dawam etetuǵının, yaǵnıy Oǵan qutlıqlawı hám basshılıǵı astında júriwleri kerek ekenligin járiyaladı. Biraq eger joq bolsa, Yahwe olarǵa qarsı boladı.
Biraq, Yahwe olardı taslap ketpeydi hám Samuel olar ushın duwa etiwden hesh qashan toqtamaydı. Ol olarǵa jaqsı hám durıs jolı úyretedi. Yaǵnıy, ol xalıqtı, olardıń jámiyetlik minez-qulqına kelsek, ózleri tańlaǵan poziciyaǵa qoydı hám olardı Yahwe aldında óz juwapkershiligi astına qoydı. Biraq sol waqıtta, Qudaydıń xalqı retinde olarǵa bolǵan muhabbatqa tolı, olardıń Samueldiń ózin biykarlawı bir sánege de onıń shapaatın yamasa olardıń abadanlıǵı ushın gúwalıǵın taslaw haqqında oylawǵa májbúr etpedi. Rabbimizge jaqın júrektiń qanshelli shıraylı súwreti, ol ózin umıtıp, Onıń xalqın Ózinińkidey súye aladı! Bul jerde qáte etiw Rabbimizge qarsı gúná etiw bolar edi. Hawarıy Pawldıń Korinfliklerge jazǵanın kórip shıǵıń:
“Men sizlerdińki emes, al sizlerdi izleymen … Men sizler ushın júdá quwanısh penen sarplanaman hám sarplanaman, hátte men sizlerdi qanshelli kóp súysem de, sizler meni sonıńsha az súygenińizge qaramastan” (2 Korinflikler 12:14-15 KJV). —John N. Darby, Mukaddes Kitap kitaplarınıń qısqasha mazmunı (beyimlestirilgen).
