Isa Mesihtiń Joqarı Ruxanıylıq Duwasındaǵı Tiń Temalar

KIRISPE

Bul duwa Muqaddes Jazıwda tabılǵan barlıq duwalardıń arasında ózgeshe bolıp, Máshihiy múminler ushın ayrıqsha tartımlılıqqa iye. Ol Yoxanna 17-bóliminiń basında aytılǵanınday, Yoxanna 13-16-bólimlerindegi Joqarı Bólme Sóylesiwinen keyin dárhal aytılǵan: «Isa bul sózlerden keyin» (1-ayat ESV). Yahuda Iskariot Pásxa jıyınınan ketken soń, Rabbimiz Isa qalǵan on bir háwáriyge Óziniń ketip baratırǵanın túsindirdi. Ol Ákege qaytıp atırǵanda, olar dúnyada qaldırılıwı kerek edi. Bul jańalıq olardı qáweterge saldı. Biraq Ol Muqaddes Ruwxtıń hám jańa jaǵdaylarda qalay jasawları kerek ekenligi haqqında bergen maǵlıwmatları olardı tınıshlandırdı. Rabbimiz Isa Óz sóylesiwin olar ushın arnawlı duwa etiw menen juwmaqladı, bul Onıń shın mániste qayǵırǵanın kórsetti. Sonlıqtan, bul ózgeshe duwa kóbinese «Joqarı Ruxanıylıqtıń Shapaat Duwası» dep ataladı.

Áke Quday menen teń bolǵan Ulı Quday sıpatında, Rabbimiz Isa hár qashan duwa etkeninde Ákesinen soradı1. Yoxanna 17-bóliminde jazılǵan Onıń duwasında biz tómendegilerdi kóremiz:

• Ulı Ózi ushın soradı (1-5-ayatlar).
• Ulı háwáriyler ushın soradı (6-19-ayatlar).
• Ulı barlıq Máshihiy múminler ushın soradı (20-26-ayatlar).

Bul seriyanıń qalǵan úsh maqalasında bul bólimler qarastırıladı. Biraq, kirispeimizde biz bul duwadaǵı ayırım tiykarǵı temalardı kórip shıǵamız.

Áke

Onıń duwasında eki márte aytılǵan Áke atı (17:11-12) Rabbimizdiń Yoxanna 13-17-bólimlerindegi shákirtleriniń Quday menen jańa qatnası haqqındaǵı táliymatınıń oraylıq teması bolıp tabıladı. Ákeni ashıw arqalı, Áke menen Ulı jasaytuǵın Qudaylıqtıń máńgilik qatnası shákirtlerge málim etildi.

Muqaddes Jazıwda adamnıń atı sol adamnıń minez-qulqın súwretleydi2, al Qudaylıqtıń adamınıń atı Onıń Kim ekenligin súwretleydi. Ulı Isa Máshih arqalı Quday endi Óz tábiyatında shın mániste Kim ekenligi menen tanıldı: «Quday muhabbat» (1 Yoxanna 4:16). «Ákeniń qushaǵında bolǵan jalǵız tuwılǵan Ulı, Ol Onı [tolıq] ashıp berdi» (Yoxanna 1:18 NKJV).

Rabbimiz Isa Óz duwasında Ákege altı márte tikkeley múráját etti:

• «Áke» (1,21,24-ayatlar) – Ulı sıpatında, Ol Óz Ákesine Óziniń máńgilik qatnasıń jaqınlıǵı hám súyispenshiligi menen tikkeley sóyledi.
• «Ey, Áke» (5-ayat) yamasa «Sen Áke» (JND) – Ol Óz Ákesine Qudaylıq ishinde Óziniń teńi sıpatında qatań sóyledi.
• «Muqaddes Áke» (11-ayat ESV) – Ol háwáriylerdiń námuqaddes hám gúnákar dúnyadan shaqırılǵanın, biraq olar biz búgin bolǵanımızday onda jasawdı dawam ettiriwi kerek ekenligin sezinip turdı. Áwliyeler sıpatında, barlıq múminler dúnyadan ámeliy jaqtan ajıralıp turıwı kerek.
• «Ádil Áke» (25-ayat) – Onıń dúnyaǵa bergen bahası, ol Ákege de, Ózine de qatnasıwında ádilsiz edi (qarań 15:21-25).

Muhabbat

Áke atınıń ashılıwı Áke menen Ulıń iláhıy qatnasına tiyisli bolǵan máńgilik muhabbat haqqındaǵı haqıyqattı óz ishine aladı. Ulı Óz Ákesine Óziniń teńi sıpatında sóyley aladı, sebebi Ol máńgilik Ákeniń qushaǵında jasaydı yamasa turadı (1:18). Onıń duwası, bul birdey baxt hám jaqınlıq – Ol basdan keshirgen hám násip etken Ákeniń muhabbatı – Onıń xalqınıń máńgilik úlesi ekenligin ashıw menen shıńına shıqtı (17:26). Ákeniń dúnya jaratılǵanǵa shekem Onı súygenligi de, olardıń Ol turǵan jerde Onıń menen birge bolıwın sorawına sebep boldı (24-ayat).

Ber, Berdi Hám Berilgen

Múminler Qudaydıń beriwiniń Onıń muhabbatınıń háreketi ekenligi ideyası menen tanıs. «Sebebi Quday dúnyanı sonshalıq súydi, Ol Óziniń jalǵız Ulıń berdi, Onǵa isengen hár kim joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın» (3:16). Bul ideya Yoxanna 17-bóliminde 17 márte aytılǵan:

• Áke Óz Ulına beredi, sebebi Ol Onı máńgilik súyedi hám Oǵan bergen barlıq nárselerine isenim bildiredi (2,4,6-9,11-12,22,24-ayatlar).
• Ulı Óz ergenlerine kóp nárseler beredi, sebebi Áke olardı Oǵan sıylıq etken (2,8,22-ayatlar).

Áke Tárepinen Ulına Berilgenler

Yoxanna Óz injilinde hám túrli usıllar menen Rabbimizge isengen adamlardı súwretledi. Haqıyqıy Nurǵa iseniw arqalı olar «Qudaydıń balaları» bolıp, iláhıy tuwılıw arqalı Onıń shańaraǵınıń bir bólegi boldı (1:12-13). Yoxanna 6:37 olardı «Ákeniń Maǵan bergen barlıǵı» dep anıqlaydı. 39-40, 44-45 hám 54-ayatlarda múminlerdiń máńgilik qáwipsizligi kepillengen. Ulı bul faktı 10-bólimde olardı «Ózimdińkiler» (14-ayat) hám «Qoylarım» (27-ayat) dep ataw arqalı qayta atap ótti. Sonıń menen birge, eki ese qáwipsizlik bar, sebebi olar Ákesine de, Ózine de tiyisli (28-30-ayatlar). Joqarı Bólme Sóylesiwiniń basında qollanılǵan termin «Ózinińkiler» edi. Biraq Yoxanna 17:6-daǵı iláhıy muhabbat nápeslerinde, Ulı Ákege, olar Ákesiniń dúnyadan Oǵan bergen adamları3 ekenligin ayttı. Biz olardıń Ákeniń máńgilik maqseti boyınsha hám Onıń suverenli tańlawı hám miyrimi menen Onıń múlki bolǵan dep ayta alamız.

Yoxanna 3:35 hám 5:20 «Áke Ulıń súyedi» degen máńgilik haqıyqattı járiyalaydı. Biraq bul máńgilik qatnasıq haqqındaǵı tańqalarlıq fakt, Ákeniń múminlerdi Óz Ulına bolǵan muhabbatın kórsetiw ushın jaramlı sıylıq dep esaplawı! Ulı bizdi Óz Ákesinen kelgen ayrıqsha muhabbat sıylıǵı dep qádirleydi, bul «Sen olardı Maǵan berdiń» (17:2,6,9,24) hám «olar Senińki edi» (6-ayat) degen sózleriniń qaytalawında kórinedi. 9-10-ayatlardaǵı tańqalarlıq qaytalawǵa itibar beriń: «Sebebi olar Senińki. Menikiń barlıǵı Senińki, hám Senińkiń Meniki, hám Men olarda dańqlanaman.» Bunnan tısqarı, Ol olardıń Ózin biykarlaǵan dúnyada dańqlanıwı ushın qural bolatuǵının ayttı.

Ulı dúnyada olar menen birge bolǵan waqıtta háwáriylerge ayrıqsha ǵamqorlıq etti. Ol, Jiberilgen, olardı Ákeniń atı menen tanıştırdı (26-ayat). Quday Ákeniń haqıyqıy tábiyatı olardıń Ustazınıń islerinde (4-ayat) kórindi hám Onıń sózleri menen járiyalandı (8,26-ayatlar). Olar Ákeniń sózin saqladı hám qádirledi (6-ayat). Ulı olardı Ákeniń erki menen túsindirdi (8,14-ayatlar). Olar sonıń menen birge Ákeni Ulı iyelik etken barlıq nárselerdiń deregi sıpatında túsindi (7-ayat) hám Onıń Ákeniń aldınan kelgenine isendi (8-ayat).

20-ayatta Rabbimiz háwáriylerdi hám olardıń gúwalıǵı nátiyjesinde Oǵan isenetuǵın hár kimdi bir toparǵa biriktirdi. Bul Pentekosttan tartıp kóteriliwge shekem bolǵan pútkil Máshihiy shańaraq, olar «Ózinińkiler.» Yoxanna injiliniń birinshi bólimi Ózinińkilerdi, Onıń atına iseniw arqalı Qudaydıń shańaraǵınıń bir bólegi bolǵan barlıq adamlardı súwretleydi (11-13-ayatlar). Olar «Onıń tuwısqanları.» Yoxanna 13:1-diń «Dúnyada bolǵan Ózinińkilerdi súygen soń, Ol olardı aqırına shekem súydi»4 dep aytıwı tańqalarlıq emes. Onıń olarǵa bolǵan muhabbatı aqırına shekem yamasa eń joqarı dárejege shekem – bul jerdegi ómirdegi barlıq nárseler arqalı hám máńgilikke shekem dawam etedi!

Dúnya

Yoxanna 17-bóliminde «dúnya» sózi 19 márte ushırasadı, bul Rabbimizdiń múminler ushın payda etetuǵın qáweterlerdi sezinip turǵanın atap ótedi. Rabbimizdiń qayǵısı 11, 14 hám 15-ayatlarda kórsetilgen, sonlıqtan Ol Óziniń «Muqaddes Ákesine» shaqırdı (11-ayat).

Geyde Yoxanna injilinde, mısalı 1:9-10-da, «dúnya» biz jasaytuǵın Jer planetasın ańlatadı. 10-ayattaǵı «dúnya» sóziniń ekinshi qollanılıwı, Yoxanna 3:16-da da kórsetilgenindey, Jerde jasaytuǵın adamlardı ańlatadı. Biraq, 13-17-bólimlerdegi «dúnya» sóziniń qollanılıwı tek ǵana onıń adamlarınan kóbirek mánisti bildiredi. Bul sóz hár qashan Qudayǵa qarsı háreket etetuǵın, námuqaddeslikti ámelge asıratuǵın hám Rabbimiz Isa Máshihke isenbeytuǵın adamzat tárepinen ómir súriwdiń pútkil sistemasınıń mánisin aladı. 1 Yoxanna 2:15-17-de Yoxanna, bul «dúnya» Ákeniń antitezisi yamasa tikkeley qarsısı ekenligin túsindirdi; ol hár qashan Oǵan qarsı turadı. Haqıyqatında da, ol Oǵan qarsı belsendi túrde qozǵalańda hám Oǵan bolǵan jek kóriwshiligin kórsetti (Yoxanna 15:24).

Rabbimiz onıń jek kóriwshiligi Óz xalqına qaratılatuǵının bilgenligi sebepli (17:14), Ol arnawlı túrde múminlerdi onıń kúshli hám buzıwshı tásirlerinen saqlanıwı ushın duwa etti (15-17-ayatlar). Ol sonıń menen birge múminlerdi Ákeniń atınıń jaqsılıǵında saqlanıwı ushın duwa etti, sebebi dúnyaǵa bolǵan hár qanday muhabbat ámeliy jaqtan yamasa biz islegen islerimizde, bizdi Ákeniń muhabbatın basdan keshiriwden toqtatadı.

Dańq Hám Dańqlaw

Ulı soragan kóp nárselerdi túsiniw ushın, biz bul eki sózdiń hám olar menen baylanıslı basqa sózlerdiń mánisin biliwimiz kerek:

• «Dańq» – bul joqarı dárejedegi kórsetiw. Yoxanna 17-bóliminde bul Ákeniń hám Ulıń kórsetilgen qásiyetleri, sonıń ishinde húrmet, qádir-qımbat, joqarı abıray, kóteriliw, jarqıraǵan ullılıq, úlken ataqlılıq, nur, sulıwlıq hám Olarǵa berilgen barlıq túrli maqtaw hám tabınıwlar.
• «Dańqlaw» – bul adamnıń haqıyqıy joqarı dárejesiniń kórsetiliwine sebep bolıw – basqalar tárepinen kórilip, túsindirilip hám qádirleniwi.

Qudaydıń dańqı tema bolǵanda, ol «Quday nur hám Onıń ishinde hesh qanday qarańǵılıq joq» hám «haqıyqıy nur jáne de jarqırap turıptı» degen haqıyqat penen tıǵız baylanıslı (1 Yoxanna 1:5, 2:8). Sonlıqtan Yoxanna 17-bólimindegi bul duwanıń maqseti úsh túrli qarastırılıwı múmkin:

• Ákeniń Ulında/arqalı dańqlanıwı (1-5-ayatlar).
• Ulıń múminlerde/arqalı dańqlanıwı (6-19-ayatlar).
• Múminlerdiń Ulında/menen dańqlanıwı (20-26-ayatlar).

Bul bólimlerdi kórip shıqqanımızda jeti dańqtı tabamız:

• Rabbimizdiń Ulı sıpatındaǵı dańqı, biraq endi Adam sıpatında, Qudaydıń oń tárepinde otırǵan (1-ayat).
• Ákeniń dawamlı dańqı, sebebi Onıń Ulı múminlerge máńgilik ómir beredi (1-3-ayatlar).
• Ákeniń dańqı, Onıń Ulıń jerdegi tamamlanǵan jumısı arqalı Oǵan keltirilgen (4-ayat).
• Ulıń jeke Qudaylıq dańqı (5-ayat).
• Rabbimiz Isa Máshihtiń moral dańqı, bul dúnyada jasap atırǵan shákirtlerinde sáwlelenedi (10-ayat).
• Múminlerge Rabbimiz tárepinen Oǵan durıs gúwalıq beriwleri ushın berilgen dańq (22-ayat).
• Ulıń aspan dańqı (24-ayat).

Rabbimizdiń siz ushın duwa etkenligi esletpesi júregińizdi ruwxlandırsın!

ESLETPE

1. ESV 15 hám 20-ayatlarda «soraw» sózin, al 9-ayatta grek sózin awdarıw ushın «duwa etiw» sózin qollanadı. erotao?.
2. «Onıń atı qanday bolsa, ózi de sonday. Nabal onıń atı, hám aqılsızlıq onıń menen birge» (1 Samuel 25:25).
3. Bul adamlar sol túni joqarı bólmede Onıń menen birge bolǵan on bir háwáriy edi. Biraq olar Onıń jámiyetlik xızmeti dáwirinde Oǵan isengen barlıq adamlardıń wákili edi. Barlıq Máshihiy múminler adamzatlardıń bul toparına kiredi (20-ayat).
4. JND-nıń 13:1-ge bergen esletpesinde «bul sózdiń tolıq kúshi [aqır] ... tek ǵana waqıtqa emes, bálkim hár bir nárse arqalı ótiw ... názerde tutılǵan» dep aytılǵan.