Yunus: Túsip, kirip, hám qarsı
Túsip
«Rabbımdıń sózi Amittaydıń ulı Yunusqa kelip: «Tur, sol úlken qala Nineviyaǵa barıp, oǵan qarsı jar sal, óytkeni olardıń zúlimligi Menıń aldıma keldi», – dedi (Yunus 1:1-2 NKJV). «Rabbımdıń sózi» Yunus kitabında úsh márte ushırasadı (1:1, 3:1,3). Úsh sanı Muqaddes Kitapta iláhıy tolıqlıqtı ańlatadı. «Rabbımdıń sózi máńgi turadı» (1 Petrus 1:25), hám ol qabıl etilip, boysunılıwı kerek.
Yunus Rabbımdıń sózine jat emes edi. Ol Qudaydıń «qulı» hám «payǵambarı» edi (2 Patshalar 14:25). Rabbım Yunusqa Óz sózin berdi – úlken imtiyaz hám úlken juwapkershilikler menen. Yunustıń ákesiniń atı Amittay «Qudaydıń haqıyqatı» yamasa «Menıń sadıqlıǵım» degen mánisti ańlatadı, hám ol bizge Qudaydıń bizge haqıyqattı bergenin esletedi. Isa, Óz Ákesine duwa etip atırǵanda, «Senıń sóziń haqıyqat» dep járiyaladı (Yuhanna 17:17). Biz haqıyqattı qabıl etip, oǵan sadıq bolıwımız kerek. Yuhanna былай деп jazdı: «Balalarım haqıyqatta júrgenin esitiwden artıq quwanıshım joq» (3 Yuhanna 4).
Payǵambar Yunusqa turıp, Assuriyanıń paytaxtı Nineviyaǵa barıw buyırıldı. Ol úlkenligi hám zúlimligi menen úlken edi. Sol waqıtta da, házir de, Quday jeke adamlardıń, qalalar hám mámleketlerdiń gúnáların esapqa aldı. Bul xalıqtıń zúlimligi sonıń menen úlken edi, Quday olardıń ústine jazanı túsiriwge tayın edi. Biraq bunı islewden aldın, Ol Yunustı qalaǵa «qarsı jar salıwǵa» jiberdi (1:2).
Boysunbay, «Yunus Tarshishke qashıw ushın turdı» (3-ayattı). Nineviya shıǵısqa qaray edi; Yunus batısqa ketti, Rabbımdıń aldınan múmkin bolǵanınsha uzaqqa qashıp. Onıń aldınan náletlegen hesh kim ushın quwanısh joq. Dawıt былай деп jazdı: «Senıń aldında quwanısh tolı» (Zabur 16:11). Yunus tómenge qaray jolda bolsa da, ol Qudaydıń kózinen qashıp qutıla almadı, óytkeni Ol hámme nárse kóredi hám biledi (Evreyler 4:13; Zabur 139:7-12).
Yunus óz jolı menen ketti, biraq Isa basqasha edi. Óz Ákesi tárepinen jiberilgen Ol былай dedi: «Men aspanan Óz erkimdi emes, al Menı jibergenniń erkın orınlaw ushın tústim» (Yuhanna 6:38) hám «Mine, Men Senıń erkıńdı orınlaw ushın keldim, ey Quday» (Evreyler 10:9). Gethsemaneda, Óz aldında krest turǵanda, Isa былай dep duwa etti: «Áke, eger Senıń erkıń bolsa, bul keseni Menen alıp tasla; biraq Menıń erkım emes, al Senıń erkıń orınlansın» (Luka 22:42).
Óz erkı menen júrip, Yunus «jol kire haqqın tóledi» (Yunus 1:3). Rabbımdıń aldınan qashıw bizge qımbatqa túsedi. Eń úlken joǵaltıw Másih penen birlesiw boladı, biraq biz dinge isengenler menen birlesiwdi de joǵaltamız. Qashıp barıp atırǵan kemede Yunus hesh qanday haqıyqıy doslıqtan lázzet almadı. Biz onı jalǵız tabamız, Pavel jazǵanday: «Haqıyqıy adamgershilik nızamsızlıq penen qanday doslıqqa iye? Hám jaqtılıq qarańǵılıq penen qanday birlesiwge iye?» (2 Korinfliler 6:14).
«Rabbım teńizge úlken samal jiberdi, hám teńizde kúshli dawıl boldı, sonlıqtan keme buzılıwǵa jaqın edi» (Yunus 1:4). Yunus 1-bóliminde tórt úlken nárse – «úlken qala», «úlken samal», «úlken dawıl» hám «úlken balıq» (2,4,12,17-ayatlar) ushırasadı. Rabbım Yunustı sol úlken qalaǵa jiberdi, biraq payǵambar boysunbadı. Biraq, Rabbım jibergen úlken samal boysunıp, úlken dawıldı payda etti. Úlken balıq ta Rabbımdıń buyrıǵına boysundı.
Yunus 1-bóliminde súwretlengen teńiz búgingi dúnyamızdıń súwreti. Qudaysız, Shobanısız adamlar tınıshlıqsız, bir jaqtan ekinshi jaqqa taslanıp atır (Matta 9:36; Yesaya 57:20-21). Sol sıyaqlı, «teńizshiler qorıqtı; hám hár bir adam óz qudayına jalbardı» (Yunus 1:5). Hár bir adamnıń hár túrli qudayı bar sıyaqlı! Olar óz jaǵdayların ózgerte alatuǵın haqıyqıy hám tirı Qudaydı bilmedi, óytkeni samal hám teńiz Oǵan boysunadı. Xaos hám shataqlıq bar dúnyada, Rabbımız Isaǵa isengen adam «Qudaydıń tınıshlıǵınan» lázzet aladı, óytkeni ol «Rabbımız Isa Másih arqalı Quday menen tınıshlıqqa» iye (Filipililer 4:7; Rimlikler 5:1).
Yunus óz átirapına pútkilley biybáha edi – Ol «qattı uyqlap atır edi» (Yunus 1:5) Rabbıǵa boysunbaǵanı ushın. Búgingi kúnde kóp dinge isengenler Yunus sıyaqlı uyqlap atır hám álbette ólik sıyaqlı kórinadı. Dinge isenbeytuǵınlar ólik (Efisliler 2:1), biraq biz dinge isengenler Rabbımız Isa Másihke kóbirek uqsawımız kerek. Pavel былай деп jazdı: «Ey uyqlap atırǵanlar, oyanıń, óliklerden turıń, hám Másih sizge nur beredi» (5:14).
«Kapitan [Yunusqa] kelip, oǵan: «Nege uyqlap atırsań? Tur, Qudayıńa jalbar; bálkim Qudayıń bizdi esapqa alar, sonlıqtan biz joq bolıp ketpeymiz», – dedi» (Yunus 1:6, 1 Patshalar 18:26,29-dı qarań). Bizim Qudayımız duwanı esitedi hám juwap beredi. Ol былай dedi: «Maǵan jalbar, hám Men saǵan juwap beremen, hám saǵan bilmeytuǵın úlken hám kúshli nárselerdi kórsetemen» (Yeremiya 33:3). Bizim Qudayımız sonlıqtan úlken, Ol былай dep járiyaladı: «Olar jalbarıwdan aldın, Men juwap beremen; hám olar ele sóylep atırǵanda, Men esitemen» (Yesaya 65:24). Ókinishke oray, biz Yunustıń ele duwa etip atırǵanın kórmeymiz, óytkeni ol Quday menen birlesiwden shıǵıp ketken edi.
Óz ómirlerin saqlap qalıwdı qálep, teńizshiler былай dedi: «Keliń, biz qura taslayıq, sonlıqtan bul mashqala kimniń kesirinen kelgenin bilemiz. Sonlıqtan, olar qura tasladı, hám qura Yunusqa tústi» (Yunus 1:7). Sózsiz, Qudaydıń suvereniteti quranı Óz qulına túsirdi, hám keyin teńizshiler oǵan bes soraw berdi (8-ayat):
«Bul mashqala kimniń kesirinen bizge keldi?» Yunus ayıplı edi.
- «Senıń kásibiń ne?» Yunus, Rabbımdıń qulı hám payǵambarı, endi былай dedi: «Men Rabbıdan qorqaman» (9-ayat). Rabbımız Isa Másih bizdi Ol kelgenshe Onıń menen bánt bolıwımızdı qáleyadı (Luka 10:38-42-dı qarap kóriń). Senıń kásibiń ne?
- «Sen qaydan keldiń?» Biz hámme Adamnan, birinshi adamnan kelgenbiz, hám onıń boysunbawı menen biz gúnákar boldıq (Rimlikler 5:12). Ekinshi Adam, Rabbımız Isa Másih ushın Qudayǵa shúkir, óytkeni Onıń boysunıwı menen «kóp adamlar ádalatlı boladı» (19-ayat)! Yunus былай dedi: «Men evreyim» (Yunus 1:9).
- «Senıń mámleketiń ne?» Qádirli Másihshi dosım, sen búgin jasap atırǵan mámleketten ádewir jaqsıraq mámleket bar ekenin bileseń be? Ol «aspandaǵı mámleket» (Evreyler 11:16). «Bizim puqaralıǵımız aspanda, biz ol jerden Qutqarushı, Rabbımız Isa Másihti sabırsızlıq penen kútemiz» (Filipililer 3:20).
- «Sen qaysı xalıqtan sań?» Biz «Onıń ózgeshe xalqı», «Quday tárepinen saylanǵan hám qımbatlı» (1 Petrus 2:9,4). Yunus óz evrey tegińe isharat etti (Yunus 1:9). Yunus evrey bolǵanı menen úlken maqtanǵan sıyaqlı. Bul haqqında Muqaddes Kitap oqıtıwshısı Harry A. Ironside былай dedi: «Onıń hámme ózbasımshılıǵı hám qaysarlıǵınıń túbi maqtanısh hám fanatizm edi. Ol Qudaydıń sabırlı ekenin hám Oǵan raqım etiwdi jaqsı kóretinin bilgen. Sonlıqtan Yunus óz abıroyı ushın qorıqqan.»
- Keyin basqa sorawlar boldı, sonıń ishinde: «Nege sen bunı islediń?» (10-ayat). Rabbımdıń aldınan qashıw ushın jaqsı sebep bolıwı múmkin emes. Basqalar Onı taslap ketkende, Rabbımız «Isa on eki shákirtine: «Sizler de ketkisińiz kele me?» – dedi. Biraq Simon Petrus Oǵan juwap berip: «Rabbım, biz kimge baramız? Senıń máńgi ómir sózleriń bar. Biz Senıń Másih, tirı Qudaydıń Ulı ekenińe isendik hám bildik», – dedi» (Yuhanna 6:67-69).
Yunusqa basqa soraw boldı: «Teńiz biz ushın tınıshlanıwı ushın biz saǵan ne isleyik?» (Yunus 1:11). Teńizshiler Yunustıń olardıń jaǵdayınıń sebebi ekenine isengen edi. Bir adamnıń boysunbawı qansha adamǵa tásir etetuǵını qanday ókinishli. Yunus teńizshilerge былай dedi: «Menı kóteriń hám teńizge taslań; sonnan keyin teńiz siz ushın tınıshlanadı. Óytkeni men bilemen, bul úlken dawıl menıń kesirimnen» (Yunus 1:12). Men isenemen, ol jol kire haqqın tólegende Tarshishke túsip qalam dep oylaǵan, onıń ornına ne bolatuǵının bilmegen. «Tarshish» «ol kambaǵallıqtı payda etedi» degen mánisti ańlatadı, hám Yunus kambaǵallıqqa ushıradı. Haqıyqattan da, biz óz jolımızdı tańlaǵanımızda, ol jannıń azǵınlıǵına alıp keledi.
Yunus Rabbımdıń aldınan qashıp atır edi, biraq Rabbım Yunustan qashpadı! Rabbım Yunustıń júregin izlep, onı Ózine qaytaradı, geypara usıllar Onıń payǵambarı ushın awırtpalı bolsa da. Rabbıdan adasıp, tek ǵana tınıshsızlıq bar. Kerisinshe, shákirtler Rabbıǵa boysunıp hám Onıń aldında úlken tınıshlıqtı bastan keshirdi (Markus 4:35-39, 6:45-51).
Yunustı kemeden taslawdıń ornına, teńizshiler «qurǵaqlıqqa qaytıw ushın qattı eshti, biraq olar múmkinshilik taba almadı, óytkeni teńiz olarǵa qarsı kóbirek dawıllı bolıp bardı» (Yunus 1:13). Olar Yunus buyırǵan nárselerdi islewdi qálemedi, biraq óz háreketlerinde olar Rabbıǵa qarsı eshti. Jaqın qáwipte, «olar Rabbıǵa jalbarıp былай dedi: «Biz duwa etemiz, ey Rabbım, iltimas, bul adamnıń ómiri ushın bizdi joq etpe, hám bizdi ayıpsız qan menen ayıplama; óytkeni Sen, ey Rabbım, Óziń qálegenıńdı islediń» (14-ayat). Bul Yunus kitabında duwanıń birinshi márte esletiliwi. Ókinishke oray, Yunus ele Quday menen birlesiwden shıǵıp ketken edi hám bul waqıtta duwa etiwge qızıqpadı.
Álbette, bul waqıtqa kelip duwa etken teńizshiler Rabbı haqqında bir nárse bilgen edi. Yunus olarǵa teńiz benen qurǵaqlıqtı jaratqan Rabbı ekenin aytqan edi. Olar bunı hám Onıń kúshin moyınladı, «sonlıqtan olar Yunustı kóterip teńizge tasladı, hám teńiz óz qaharın toqtattı» (15-ayat). Bul úlken keremet edi! Hawa hám teńiz olardı jaratqanǵa boysunıwı kerek. Bizim Qudayımız haqıyqattan da úlken (Shıǵıw 15:11; Zabur 107:25-29-dı qarap kóriń).
Qaharǵa tolǵan teńizdiń endi tınıshlanǵanın kórip, teńizshiler «Rabbıdan qattı qorıqtı, hám Rabbıǵa qurbanlıq usındı hám ant etti» (16-ayat). Olar ne islegenin biz Rabbıǵa qaldırıwımız kerek, óytkeni tek Ol ǵana onıń qádirin bile aladı. Bir nárse anıq: olar óz qudaylarınıń «teńiz benen qurǵaqlıqtı jaratqan aspan Qudayı Rabbı» menen salıstırıwǵa bolmaytuǵının túsinip jetti (9-ayat).
«Endi Rabbım Yunustı jutıw ushın úlken balıqtı tayarlaǵan edi. Hám Yunus balıqtıń qarnında úsh kún hám úsh tún boldı» (17-ayat).
Kirip
Yunus Rabbımdıń aldınan qashıwǵa háreket etiwden aldın, ol qay jerge barıwdı tańlay alatuǵın edi. Úlken balıqtıń qarnına kirgennen keyin, ol hesh qanday sayaxat jolın belgiley almadı. Ol jerde Yunus pútkilley Qudaydıń raqımına qaldırıldı hám Quday oǵan sabaqlar úyretiwdi qálegen jerde edi.
Kemede kapitan Yunusqa: «Qudayıńa jalbar», – degen edi, biraq biz Yunustıń birinshi márte duwa etip atırǵanın «balıqtıń qarnınan» tabamız (6-ayat, 2:1). Kámil Adam, Rabbımız Isa Másih krestte turǵanda былай dep duwa etti: «Áke, olardı keshir, óytkeni olar ne islep atırǵanın bilmeydi» (Luka 23:34). Biz qay jerde bolsaq ta, bizdiń Ákemiz bizdiń duwalarımızdı esitiwge hám Óz erkıne muwapıq juwap beriwge tayın.
Yunus былай dedi: «Sen menı tereńlikke, teńizlerdiń júregine tasladıń, hám tasqınlar menı qorshap aldı; Senıń barlıq tolqınlarıń hám tolqınlarıń menıń ústimnen ótti» (Yunus 2:3). Rabbımız Isa Másihtiń tájiriybesi de sonday edi, óytkeni Zabur 42:7-degi payǵambarlıq былай deydi: «Senıń barlıq tolqınlarıń hám tolqınlarıń Menıń ústimnen ótti.» Yunustıń balıqtaǵı tipik tájiriybesi tikkeley Rabbımız Isa Másihke isharat etedi. Ol Ózi былай dedi: «Óytkeni Yunus úsh kún hám úsh tún úlken balıqtıń qarnında bolǵanı sıyaqlı, Adam Ulı da úsh kún hám úsh tún jerdiń júreginde boladı … Yunustan úlkenirek adam bul jerde» (Matta 12:40–41).
Krestte turǵanda Qudaydıń barlıq tolqınları hám tolqınları Rabbımız Isa Másihtiń ústimnen ótti, hám biz isenim menen Onıń duwa etip atırǵanın esitemiz: «Menı qutqar, ey Quday! Óytkeni suwlar Menıń moynıma shekem keldi. Men tereń batpaqqa batıp baraman, ol jerde turıw múmkin emes; Men tereń suwlarǵa keldim, ol jerde tasqınlar Menı basıp ketedi» (Zabur 69:1-2). Bizden kim Rabbımız Isa Másihtiń úsh saat qarańǵılıq dawamında muqaddes Qudaydan alǵan azapların ólshey aladı? Biz ushın bunday azap túsiniksiz.
Yunus úlken balıqtıń qarnında duwa etip atırǵanda, ol былай dedi: «Men Senıń kózıńnen taslandım; biraq men Senıń muqaddes ibadatxanańa qayta qarayman» (Yunus 2:4). Yunus, Rabbımdıń aldınan qashıp, óz Qudayı menen birlesiwde emes ekenin moyınladı.
Yunus dawam etip былай dedi: «Suwlar menı qorshap aldı, hátte janıma shekem; tereńlik menı qorshap aldı; ósimlikler menıń basıma oraldı» (5-ayat). Zaburshı былай деп jazdı: «Senıń qaharıń menıń ústime awır túsedi, hám Sen menı barlıq tolqınlarıń menen azapladıń … Senıń qattı qaharıń menıń ústimnen ótti» (Zabur 88:7,16). Rabbımız Isa Másih ushın Onıń basınıń ústinde tikenli táj bar edi (Matta 27:29). «Men tawlardıń túpkiliklerine tústim; jer óz qapıları menen máńgi menıń artımda jabıldı; biraq Sen menıń ómirimdi shúńgilden shıǵardıń, ey Rabbım, menıń Qudayım» (Yunus 2:6). «Sen menı eń tómen shúńgilge, qarańǵılıqqa, tereńliklerge qoydıń» (Zabur 88:6). Yunus, boysunbaǵanı ushın, úlken balıqtıń qarnına kiriwge basqa tańlawı joq edi. Rabbımız Isa Másih, kámil boysunıwshı, óz qálewi menen, muhabbat penen gúnákarlar ushın ólimge kirdi.
Ol jerde, balıqtıń qarnında, Yunus ushın jaǵdaylar ózgerdi. Quday onıń janında isledi, hám Yunus duwa, maqtaw hám shúkirshilik penen «Rabbımdı esledi» (Yunus 2:7). Ol былай dedi: «Men Saǵan shúkirshilik dawısı menen qurbanlıq etemen; men ant etkenımdı tóleymen. Qutqarıw Rabbıdan» (9-ayat). Úlken balıqtıń qarnında bolsa da, Yunustıń ómiri saqlanıp qaldı, hám ol sonlıqtan Qudayǵa shúkirshilikti qurbanlıq sıpatında usındı. Biz de «Qudayǵa úzliksiz maqtaw qurbanlıǵın usınayıq, yaǵnıy, Onıń atına shúkirshilik etip, awzımızdıń jemisin» (Evreyler 13:15; Zabur 116:16-17-dı qarań). Yunus óz janında sol noqatqa jetkende, «Rabbım balıqqa sóyledi, hám ol Yunustı qurǵaqlıqqa qustı» (Yunus 2:10).
«Qutqarıw Rabbıdan» (9-ayat, Húwiller 4:12; Matta 1:21; 2 Korinfliler 6:2-dı qarań). Bul ájayıp haqıyqat! Sen isenim menen bul úlken qutqarıwdı qabıl ettiń be, ol hámmege biypul usınıladı? Eger Sen Onıń qutqarıwın qabıl etpeseń, Qudaydıń qaharınan qashıp qutılıw múmkin emes.
Barıp
«Endi Rabbımdıń sózi Yunusqa ekinshi márte kelip: «Tur, sol úlken qala Nineviyaǵa barıp, oǵan Men aytatuǵın xabardı jar sal», – dedi (3:1-2). Quday tiklewshi Quday (Zabur 23:3, Jaralıs 35:9). Ol Yunustı tikledi, ol endi Óz sózine boysınıwǵa hám Nineviyaǵa barıwǵa tayın edi. Rabbımız Isa Másih былай dedi: «Eger Menıń hámme buyrıqlarımdı orınlasańız, sizler Menıń doslarımsız» (Yuhanna 15:14).
Rabbım Yunustı Óz xabarı menen jiberdi. Payǵambar xabardı ózgertiwge erkin emes edi; ol Rabbımdıń xabarı bolıwı kerek edi (Ezekiel 3:4; Yeremiya 1:7-dı qarap kóriń). Rabbıdan xabar alıw úlken imtiyaz, hám onı sadıqlıq penen jetkiziw eń áhmiyetli.
Yunus turıp, Rabbımdıń sózine muwapıq, durıs qalaǵa, durıs mámleketke ketti. «Nineviya úlken qala edi, úsh kúnlik jol uzınlıǵında. Hám Yunus birinshi kúnlik júriwde qalaǵa kire bastadı. Keyin ol jar salıp былай dedi: «Ele qırq kún, hám Nineviya joq etiledi!»» (Yunus 3:3-4). Raqım menen, Quday Nineviyalılardıń táwbe etiwleri ushın 40 kún berdi. Ol jazadan lázzet almaydı; bul Onıń ájayıp jumısı, «Onıń ádetten tıs háreketi» (Yesaya 28:21). Petrus былай dedi: «Rabbım … bizge qaray sabırlı, hesh kimniń joq bolıp ketiwin qálemeydi, al hámmeniń táwbe etiwine keliwin qáleydi … Rabbımızdıń sabırlıǵı qutqarıw» (2 Petrus 3:9,15).
Yunus tek bir kúnlik jol júrdi. Nege ol dawam etpedi? Kerek emes edi. Qudaydıń jumısı qalanıń bir shetinde baslanıp, tez arada ekinshi shetine tarqaldı. «Nineviya xalqı Qudayǵa isendi, oraza járiyaladı, hám úlkeninen kishisine shekem qap kiyim kiyindi» (Yunus 3:5). Olar «Qudayǵa isendi» hám táwbe etti. Táwbe etiw – isenim izinen keletuǵın jandaǵı iláhıy háreket. Isenim – Qudayǵa iseniw – Onıń sózin qabıl etiw. Basqasha aytqanda, isenim – jannıń iláhıy gúwalıqtı qabıl etiwı (Yuhanna 3:33). Isa былай dedi: «Menıń sózimdi esitip, Menı jibergenge isengen adam máńgi ómirge iye, hám jazalanbaydı, al ólimnen ómirge ótti» (Yuhanna 5:24). Nineviya xalqı táwbe etti; sen táwbe ettiń be?
«Quday olardıń ústine túsiremen degen apatınan qayttı, hám Onı islemadı» (Yunus 3:10). Bul úlken qala, onıń zúlimligi Rabbımdıń aldına kelgen edi, ózgerdi (7-8-ayatlar). Rabbımdıń sózin esitken soń, olar óz jaman jollarınan hám zorlıqtan qayttı. Haqıyqattan da, Quday qalanı onıń ishındegi adamlardı ózgertiw arqalı ózgertti. «Eger … adamlar … ózlerin kishireytse, hám duwa etse hám Menıń júzimdi izlese, hám óz jaman jollarınan qaytsa, onda Men aspannan esitemen, hám olardıń gúnáların keshiremen hám olardıń jerin emleymen» (2 Shejireler 7:14).
Búgingi dúnyamızǵa qarasaq, zorlıq hám zúlimlik artıp baradı. Adamlar óz-ózin basqara almaydı hám qatal. Injildi waǵızlap atırǵanlar ushın duwa eteyik, ol «qutqarıw ushın Qudaydıń kúshi» (Rimlikler 1:16).
Qarsı
Ókinishke oray, Yunus 4-bóliminde biz payǵambardıń Qudaydıń erkıne qayta qarsı shıǵıp atırǵanın tabamız. Nineviya xalqı táwbe etti. Olar Qudayǵa Onıń qulı Yunustıń waǵızı arqalı isendi. Bul úlken quwanısh hám shúkirshilik ushın sebep bolıwı kerek edi, biraq Yunus ushın sonday emes edi. Ol Qudaydıń qalaǵa jazanı toqtatqanına ashıwlandı (1-ayat).
Bul bólimde on márte Yunustıń jeke almasıqlardı – «men», «maǵan» hám «menıń» – qollanǵanın tabamız. Yunustıń ashıwınıń túbi óz-ózi edi. Ol Qudaydıń raqımı, shápááti hám muhabbatı menen emes, al óz-ózi menen bánt edi. Onıń qulları sıpatında biz hámme xızmet etip atırǵanımızdıń «raqımlı hám shápáátli … ashıwlanıwǵa asıqpaytuǵın hám muhabbatqa bay» ekenin moyınlawımız kerek (2-ayat). Bul bizdiń Qudayımız ekenin biliw qanday ájayıp. Ókinishke oray, Yunus Ol haqqında bilgen nárselerinen lázzet almaydı, sonlıqtan ol Rabbıdan óz ómirin alıwdı soradı (3-ayat).
Ironside былай деп jazdı: «Bálkim bizden az adam óz súyispenshiliklerimizde óz-ózi qansha kúshli orınǵa iye ekenin túsiner, óz jeke abıroyımızǵa tiyisetuǵın bir nárse payda bolǵansha. Sol waqıtta biz qanday ruwxtan ekenimizdi kórsetemiz. Bizde Yunus minez-qulqı ózimizge moyınlawdı qálegenımızdan da kóbirek bar. Biraq sátsizlikti moyınlaw onnan qutılıwdıń birinshi qádemlerinen biri.» Yunus былай dedi: «Menıń ushın ólgenım tirıwden jaqsı» (3-ayat), biraq Pavel былай dedi: «Óytkeni menıń ushın, tirıw Másih, hám óliw payda» (Filipililer 1:21). Elshi bir maqsetke iye edi hám Másih onıń aldında edi (3:7-9-dı qarań).
Biz Rabbımdıń Yunusqa ashıwlanǵanın oqımaymız. Kerisinshe, Ol tek ǵana былай dep soradı: «Senıń ashıwlanıwıń durıs pa?» (Yunus 4:4). Yunus sorawǵa juwap bermedi, biraq onıń júregine tásir etkenine iseniń, «óytkeni Qudaydıń sózi tirı hám kúshli, hám hár qanday eki qırlı qılıshtan ótkirirek, hátte jan menen ruwxtı, hám súyekler menen súyek iligin bóliwge shekem kirip baradı, hám júrektiń oyları menen niyetlerin ajıratıwshı» (Evreyler 4:12).
«Yunus qaladan shıǵıp, qalanıń shıǵıs tárepinde otırdı. Ol jerde ózine pana jay salıp, onıń kólegesinde otırdı, qalanıń ne bolatuǵının kórgenge shekem» (Yunus 4:5). Shıǵıp ketkende, ol Qudaydıń erkıne qarsı barıp atır edi. Ol «ózine pana jay saldı»; Yunusqa bunı islew buyırılmaǵan edi. Onıń islegenı oǵan qayǵı keltirdi. Et jumısları, olardıń biri «ózbasımshılıq ambitsiyalar» (Galatiyalılar 5:20), álbette bizdiń ómirimizde qayǵı payda etedi. Qayta, Yunus Qudaydıń házirgi oylarına muwapıq háreket etpedi.
Rabbım Yunustıń ózi ushın islegen nárseleri oǵan tek ǵana mashqala keltirgenin kórdi. Raqım menen, Ol Óz qulı ushın ádewir jaqsıraq nárse – ósimlik – tayarladı, Yunus oǵan qattı quwanǵan edi. Biraq Rabbımdıń Yunusqa úyretiw ushın ele sabaqları bar edi: «Biraq erteńine tań atqanda Quday qurt tayarladı, hám ol ósimlikke sonlıqtan zıyan keltirdi, ol qurıp qaldı» (Yunus 4:7). Nege Quday ósimlikti sonsha tez alıp tasladı? Yunus oǵan quwanǵan deyilgen, biraq biz onıń ushın Rabbıǵa shúkirshilik etkenin oqımaymız. Quday Óz balaların Ózi bergen nárseler ushın shúkirshilik etiwlerin kútedi (Efisliler 5:20). Yunus jabıwdı ápiwayı qabıl etti, sonlıqtan Rabbım onı alıp tasladı.
Rabbım tayarlaǵan tórtinshi nárse «qattı shıǵıs samalı; hám quyash Yunustıń basına urdı, sonlıqtan ol hálsizlendi. Keyin ol ózi ushın ólimdi qáledi, hám былай dedi: «Menıń ushın ólgenım tirıwden jaqsı»» (Yunus 4:8). Bul Yunustıń ólgiń keledi degen ekinshi márte aytıwı. Sonlıqtan, Quday былай dep soradı: «Senıń ósimlik haqqında ashıwlanıwıń durıs pa?» Hám ol былай dedi: «Menıń ashıwlanıwım durıs, hátte ólimge shekem» (9-ayat). Yunus Qudayǵa ashıwlanǵan edi!
Kerisinshe, Eyup óz qulların, haywanların hám balaların joǵaltqannan keyin, «ol jerge jıǵılıp tabındı … «Rabbım berdi, hám Rabbım aldı; Rabbımdıń atı múbárek bolsın.» Bulardıń barlıǵında Eyup gúná islemadı hám Qudaydı ayıplamadı» (Eyup 1:20-22). Yunus, ele óz-ózi menen bánt bolıp, óz huqıǵı dep esaplaǵan nárselerinen waz keshiwge ele tayın emes edi.
Qádirli Másihshi dosım, biz bul dúnyada hesh qanday huqıqqa iye emesbiz, ol Rabbımız Isa Másihti biykar etti. Biraq, Ol aspanda hám jerde barlıq huqıqqa iye, Ol járiyaladı: «Maǵan barlıq húkimet berildi» (Matta 28:18). «Quday sizler krestke mıqlaǵan bul Isanı Rabbı hám Másih etti» (Húwiller 2:36).
Búgin biz dúnyadaǵı atmosferanıń hár tárepke adam huqıqları ushın talaplar menen tolı ekenin bilemiz. Dindi moyınlaǵan shirkewde de sol nárse kúshli sáwlelengenın kóriw qansha tańqalarlı! Bul Laodikeya (Ashıw 3:14) qalasında kórildi, bul at «xalıqtıń huqıqları» degen mánisti ańlatadı. Sol shirkewdiń minez-qulqı búgin tipik.
Yunus kitabı Rabbımdıń Óz qulı menen sońǵı sózi menen tawsıladı. «Biraq Rabbım былай dedi: «Sen óziń miynet etpegen, óstirmegen, bir túnde payda bolıp, bir túnde joq bolǵan ósimlikke ayadıń. Hám men Nineviyaǵa, sol úlken qalaǵa ayamasım kerek pe, ol jerde júz jigirma mıńnan artıq adam bar, olar oń qolı menen shep qolın ajırata almaydı – hám kóp mal-qara bar?»» (10-11-ayatlar). Yunus qaladaǵı 120,000 baladan góre ósimlikke kóbirek shápáát etiwı kerek edi. Bizim Qudayımız shápáát Qudayı (Zarlar 3:22-23). «Ol qayǵı keltirse de, Óz raqımınıń kóp bolǵanı ushın shápáát kórsetedi, óytkeni Ol qálegenı menen azaplamaydı, yamasa adam balaların qayǵırtpaydı» (32-33-ayatlar).
Yunustıń erinleri jabıldı. Haqıyqat onıń júregine jetti. Qudaydıń raqımı, shápááti hám muhabbatı onıń qaysar erkın sindirdi. Yunus Eyup júzlegen jıl aldın jetken noqatqa jetti: «Mine, men jamanman; Saǵan ne juwap beremen? Men awzıma qolımdı qoyaman. Bir márte sóyledim, biraq juwap bermeymen; ya, eki márte, biraq endi dawam etpeymen» (Eyup 40:4-5). Quday Óz raqımı menen Óz qulınıń júregin izlep, onı sózsiz hám óz-ózinen qutqarılǵan noqatqa alıp keldi. Bul Rabbımdıń aldınan lázzet alıwdı qálegen hámmeniń qálewi: «Menı izle, ey Quday, hám menıń júregimdi bil; menı sınap, menıń qáweterlerimdı bil; hám menıń ishımde jaman jol bar ma, kór, hám menı máńgi jolǵa basla» (Zabur 139:23-24).
Másih Qutqarushımdıń aqılı Kúnnen-kúnge menıń ishımde jasasın, Onıń muhabbatı hám kúshi menen basqarıp Men islegen hám aytqan hámme nárselerdi.
Isanıń muhabbatı menı toltırsın, Suwlar teńizdi toltırǵanday; Onı ulǵaytıw, óz-ózin kishireytiw, Bul jeńis. —Kate Barclay Wilkinson (1859–1928)
