Биздиң атамамызда айтылған Аюп (Аюп 1:1) ҳақыйқый адам болған; ол ойдан шығарылған кейипкер емес. Муны Ески ҳәм Жаңа Ўәсияттағы Мухаддес Китаптың басқа бөлимлери дәлиллейди:
«Егер бул жерде Нӯҳ, Даниял ҳәм Аюп сыяқлы үўш адам болса да, олар тек ғана өзлериниң ҳақлығы менен өзлерин қутқарар еди», – дейди Хожа Қудай. (Езекиил 14:14)
«Нӯҳ, Даниял ҳәм Аюп бул жерде болса да, Мен тири болғанымдай», – дейди Хожа Қудай, – «олар не улын, не қызын қутқара алмас еди; олар тек ғана өзлериниң ҳақлығы менен өзлерин қутқарар еди» (Езекиил 14:20).
Сиз Аюптың шыдамлылығын еситтиңиз ҳәм Хожаның мақсетин көрдиңиз – Хожа мийримли ҳәм рәҳимли» (Жақып 5:11).
Аюп нызамнан алдын жасаған ҳәм бәлким Ибраҳимниң заманласы болған. «Қудиретли» деген ат китапта 31 мәрте ушырасады, бул Мухаддес Китаптың қалған бөлимлериндеги ушырасыўлардан көп. Бул Қудай Ибраҳимге көрингенде қолланған ат: «Мен Қудиретли Қудайман; Мениң алдымда жүр ҳәм айыпсыз бол» (Жаратылыс 17:1).
Аюптың жеке өмири ҳаққында не билемиз? Ол жоқары әдеп-икрамлылыққа ийе адам болған, «айыпсыз ҳәм туўры, Қудайдан қорқатуғын ҳәм жаманлықтан қашатуғын» (Аюп 1:1). Қудай оны жети ул ҳәм үўш қыз бенен, ҳәм үлкен материаллық байлықлар менен мийримлендирген, соның нәтийжесинде ол «Шығыс халқының ең үлкенлеринен» болған (3-аят). Ол әдетте ерте таңда турып, балалары социаллық жыйналып аўқатланып, ишетуғын ўақытта, олардың ҳәр бири ушын Хожаға жаныўшы қурбанлықлар усынар еди, себеби ол: «Бәлким мениң улларым гүна ислеген ҳәм жүреклеринде Қудайды қарғаған шығар», – дер еди (5-аят). Ол балалары ушын шапаат ететуғын жақсы ата болған. Бул биз ата-аналар ушын балаларымызды, ҳәм немерелеримизди де, мийрим тахты алдына үнеми алып келиў ушын үлги болып табылады (Еврейлерге 4:16).
Аюп азап шегиўши
Аюп китабы, тийкарынан, пүткил инсанияттың улыўма үлеси болған азап ҳаққында. Петр яҳудий мәсихшилерге еслетти: «Дүньядағы аға-инилериңиз де сол азапларды бастан кеширмекте» (1 Петр 5:9). Биз Мухаддес Китаптан азаптың Қудайдың Өз халқына – өтмиште, ҳәзирги ўақытта ҳәм келешекте – болған жолларының әҳмийетли бөлими екенлигин көремиз. Өтмишке силтеме жасап, Жақып айтты: «Аға-инилерим, Хожаның атынан сөйлеген пайғамбарларды азап ҳәм сабырлық үлгиси етип алың. Ҳақыйқатында да, биз шыдамлыларды бахытлы санаймыз. Сиз Аюптың шыдамлылығын еситтиңиз ҳәм Хожаның мақсетин көрдиңиз – Хожа мийримли ҳәм рәҳимли» (Жақып 5:10–11). Ҳәзиргиўақытқа байланыслы, Павл былай деп жазды: «Себеби мен бул ҳәзирги ўақыттағы азапларды бизде ашылатуғын даңқ пенен салыстырыўға арзымайды деп есаплайман» (Римлилерге 8:18). Келешеккесилтеме жасап, Хожа Ийса Өз шәкиртлерине айтты: «Ҳәр түрли жерлерде ашаршылықлар, жуқпалы кеселликлер ҳәм жер силкиниўлери болады. Булардың бәри қайғылардың басланыўы. Соңынан олар сизлерди қыйыншылыққа тапсырады ҳәм өлтиреди, ҳәм сизлер Мениң атым ушын барлық халықлар тәрепинен жек көрилесизлер… Соңынан үлкен қыйыншылық болады, бундай қыйыншылық дүньяның басынан ҳәзирги ўақытқа шекем болмаған, ҳәм ҳеш қашан болмайды» (Матта 24:7-9,21).
Аюп китабының басы қайғылы, бирақ соңы бахытлы. Қудай Өз әўлийелериниң өмиринде рухсат еткен нәрселерге шек қояды, ҳәттеки Шайтан да Оның ҳүкимине бойсыныўы керек. Сонлықтан, бул китап гүна ҳәм азап дүньясында Қудайдың үстемлигин, сондай-ақ Оның басқарыўын, әсиресе Өз халқының пайдасына көрсетеди. Биз бул китапта Шайтанның Қудай халқына болған жаман нийетиниң дәрежесин де түсинемиз. Бул жерде Қудай Шайтанның ис-ҳәрекетлери ҳәм Аюпқа болған душпанлығын бизге көрсетиў ушын шымылдықты ашады.
Шайтан Аюпты нышанаға алған еди, ҳәм Қудай Шайтанға Аюпты азап бериўге рухсат берди (Аюп 1:12). Бул сораўды туўдырады: Қудай биздиң азабымыздан ләззет ала ма? Ол тек ғана Аюптың бахыты ҳәм абаданлығы есабынан Шайтанның шақырығын қабыл етти ме? Егер бул сораўларға жуўап «Ҳәў» болса, бул биздиң Қудайымыздың айыпсыз минез-қулқына қандай дақ болар еди. Бизге айтылған: «Оның жаны Исраилдиң қайғысы ушын қайғырды» (Ҳакимлер 10:16 JND) ҳәм «олардың барлық азабында Ол да азапланды» (Ишая 63:9).
Керсинше, жуўап мынада: Қудай биздиң азабымызға ҳәм қайғымызға сезимтал. Шайтан Қудайға Аюп ҳаққында былай деген еди: «Сен оның әтирапына, оның үйиниң әтирапына ҳәм оның барлық нәрсесиниң ҳәр тәрепине қоршаў қоймадың ба? Сен оның қолларының исин мийримлендирдиң, ҳәм оның мал-мүлки жерде көбейди. Бирақ ҳәзир, қолыңды соз ҳәм оның барлық нәрсесине тий, ҳәм ол, әлбетте, Сениң жүзиңе қарғайды!» (Аюп 1:10-11). Соңынан Қудай Шайтанға Аюпты азап бериўге рухсат берди.
Аюптың қыйыншылықлары тез арада көбейе баслады. Ол азаптың сынақ ошағына салынды. Бириншиден, Сабейлер оның өгизлери ҳәм ешеклерин урлап, хызметшилерин өлтирди (14-15-аятлар). Аюп бул хабарды сиңириўге үлгермей, басқа бир хабаршы оған: «Қудайдың оты аспаннан түсип, қойларды ҳәм хызметшилерди жағып жиберди, ҳәм оларды жоқ етти», – деди (16-аят). Хабаршы сөзин тамамламай турып, басқа бири келип: «Халдейлер үўш топар болып, түйелерди урлап алып кетти, ҳәм хызметшилерди қылыш ушы менен өлтирди», – деди (17-аят). «Ол еле сөйлеп турғанда, басқа бири де келип: «Сениң улларың ҳәм қызларың үлкен ағасының үйинде аўқатланып, шарап ишип атырған еди, ҳәм бирден шөлден үлкен самал келип, үйдиң төрт мүйешине урып, жас адамлардың үстине қулады, ҳәм олар өлди», – деди (18-19-аятлар). Жаманлық күшлери бирден Аюпқа қарсы қойып жиберилген еди.
Бирақ, Шайтан Қудайға, егер Ол Аюптың әтирапына қойған қоршаўды алып тасласа, Аюп Оны жүзине қарғайды деп айтқанда қателескен еди (9-11-аятлар). Керсинше, Аюптың жуўабы тек ғана инсан логикасына қарсы шықты. «Аюп орнынан турды, кийимин жыртып, басын қырды; ҳәм жерге жығылып табынды. Ҳәм ол айтты: «Мен анамның қурсағынан жалаңаш келдим, ҳәм сол жерге жалаңаш қайтаман. Хожа берди, ҳәм Хожа алды; Хожаның аты мийримленсин». Буллардың бәринде Аюп гүна ислемеди ҳәм Қудайды қателескенликте айыпламады» (20-22-аятлар). Солай етип, Қудай Қудайдың әўлийеси ең төмен қайғы ҳәм руўхый қыйыншылықта да: «Ол мени өлтирсе де, мен Оған исенемен», – деп айта алатуғынын дәлелледи (Аюп 13:15). Бул қыйыншылыққа қарсы туратуғын исеним!
Бул дүньяның адамлары көбинесе өзлериниң бахытсызлықлары ушын Қудайды айыплайды, биринши адам Адамнан баслап. Ол өз гүнасы ушын кимди айыплады? «Сен маған берген ҳаял…» (Жаратылыс 3:12). Бирақ Аюптың жуўабы да әжайып ҳәм тәсирли болды. Ол қайғысын көринеў түрде билдирди, ол «кийимин жыртып, басын қырды». Соңынан, «ол жерге жығылып табынды» (Аюп 1:20). Оның ең төмен қайғысы оның аўзынан ең жоқары табыныўды шығарды. Аюптың өз басына түскен нәрселерде Қудайдың үстемлигин мойынлағанына да итибар бериң. Ол: «Хожа берди, ҳәм Хожа алды», – деди (21-аят). Биздиң азап-қайғыларымыз, сүйимли Қудайымыз ҳәм Атамыздың қолын мойынлағанымызда, әдеўир жеңил болады. Даўыт, өз қыйыншылығы ҳәм қайғысында, сол исти иследи: «Мен билемен, Хожа, Сениң ҳүкимлериң туўры, ҳәм Сен мени садықлық пенен азап бердиң» (Забур 119:75).
Не ушын азап шегемиз?
Адамның гүнаға батыўынан алдын ҳеш қандай азап жазылмағанлықтан, биз азаптың гүнаның тиккелей нәтийжеси екенлигин исенимли түрде жуўмақлаўымыз мүмкин. Гүнаның ақыбетлерин – Қудайдан айырылыў, кеселлик, азап ҳәм өлим – жоқ етиў ушын, Хожа Ийса крестте азап шегиўи ҳәм өлиўи керек болды. «Себеби Мәсих те гүналар ушын бир мәрте азап шекти, ҳақсызлар ушын ҳақ, Ол бизди Қудайға алып келиўи ушын, денеде өлтирилип, бирақ Руўх тәрепинен тирилтилди» (1 Петр 3:18). Ол гүнасыз еди, бирақ Ол «гүналар ушын» – биздиң гүналарымыз ушын азап шекти. Оның өлими гүнаны ҳәм оның ақыбетлерин толық жоқ етиў ушын тийкар болып табылады.
Ол бул дүньядан крестке шекем өткен жыллары да азап шекти ме? Петрдиң Мәсих ҳаққында айтқан гүўалықларын тыңлаң: «Ол қарғалғанда, қарғысқа қарсы қарғамады; Ол азап шеккенде, қорқытпады, бирақ Өзин ҳақлық пенен ҳүким ететуғынға тапсырды» (1 Петр 2:23). Ишая былай деп жәриялады: «Ол жек көрилген ҳәм адамлар тәрепинен қабыл етилмеген, қайғылар Адамы, ҳәм қайғы менен таныс» (Ишая 53:3). Ҳәў, «Бул жалғыз дүньяда саяхатшы болған мийримли Қутқарыўшы өтти; Ол өмири бойы қайғылы болды, ақырында өлип баратырған Қозы» (Сэр Эдвард Денни, 1796–1889). Азап бул қулаған жаратылыстың бир бөлими болғанлықтан, Қудай бизге азап шегиўге рухсат бергенде, Оның көз алдында бир мақсет яки нышан болады.
Қудай азапты қалай қолланaды
Жақып айтты: «Аға-инилерим, ҳәр түрли сынақларға түскенде, буны толық қуўаныш деп есаплаң, себеби исенимиңиздиң сыналыўы сабырлықты пайда ететуғынын билиң. Бирақ сабырлық өз толық исин атқарсын, сонда сиз толық ҳәм кемшиликсиз боласыз» (Жақып 1:2-4). Сол сыяқлы, Павл жазды: «Биз… қыйыншылықларда мақтанамыз, себеби қыйыншылық шыдамлылықты, шыдамлылық минез-қулқты; ҳәм минез-қулқ үмитти пайда ететуғынын билемиз» (Римлилерге 5:3-4).
Аюп өз азап-қайғылары арқалы сабырлықты яки шыдамлылықты үйренди, ҳәм ақырында Хожа оның мийримлерин еки есе арттырды. Өзин жоқары баҳалаған Аюп, Хожаға: «Мен Сени қулақ еситиўи менен еситкен едим, бирақ ҳәзир мениң көзим Сени көреди. Сонлықтан, мен өзимнен жиркенип, топырақ ҳәм күлде тәўбе етемен», – деп мойынлаған жерге келтирилди (Аюп 42:5-6).
Азап биздиң исенимимиздиң ҳақыйқыйлығын сынайды ҳәм оны беккемлейди. Сонлықтан, Петр жазды: «Ҳәзир бир аз ўақытқа, егер керек болса, сиз ҳәр түрли сынақлар менен қайғырған болсаңыз да, исенимиңиздиң ҳақыйқыйлығы, жоқ болып кететуғын алтыннан әдеўир қымбатлы болғаны ушын, от пенен сыналса да, Ийса Мәсихтиң ашылыўында мақтаў, ҳүрмет ҳәм даңқ ушын табылыўы мүмкин» (1 Петр 1:6-7). Аюптың исеними ҳақыйқый еди, себеби ол өз күнин қарғаса да, өз Қудайыны қарғамады (Аюп 3:1-3).
Азап биздиң өмиримизден қалдықларды яки напақлықларды алып таслаў арқалы бизди тазалайды. Аюп айтты: «Ол мениң жүретуғын жолымды биледи; Ол мени сынағанда, мен алтын сыяқлы шығаман» (Аюп 23:10). Петр толықтырды: «Барлық мийрим Қудайы, ким бизди Мәсих Ийса арқалы Өзиниң мәңгилик даңқына шақырды, сиз бир аз азап шеккеннен кейин, сизди толық, беккем, күшли ҳәм орнықты етеди» (1 Петр 5:10). Биз өз азап-қайғыларымыздан қутылыўға ҳәрекет етиўимиз мүмкин, себеби ҳеш ким азап шегиўди унатпайды, бирақ биз тек ғана Қудайдың көз алдындағы мақсетти жоғалтамыз. Ол бизге Хожа Ийсаның әдеп-икрамлылық өзгешеликлерин сиңириўди қәлейди, бул Оның жүрегине қуўаныш алып келеди.
Қудай Юсупқа азап шегиўге рухсат берди, сонда оның азап-қайғылары оның аға-инилерине ҳәм Мысырға жемисли өмир ҳәм хызмет етиўге алып келер еди. Қудай сондай-ақ азапты бизди бойсынбаўшылық жолынан бойсыныў жолына қайтарыў ушын қолланaды. Забуршы айтты: «Мен азап шегиўден алдын адасқан едим, бирақ ҳәзир Сениң сөзиңди сақлайман» (Забур 119:67).
Азаптағы руўхландырыў
Өкинишке орай, Аюптың руўхый азабы ҳәм аўырсыныўы оның үўш достының ҳүкими менен күшейди, олардан ол жуўаныш ҳәм тынышландырыў сөзлерин күткен еди. Керсинше, олар оны үлкен гүналарда айыплады, олардың айтыўынша, бул гүналар оны қуўып жеткен еди. Ол олардан мийрим сорады: «Азап шеккен адамға досты тәрепинен меҳирбанлық көрсетилиўи керек» (Аюп 6:14). Кейин ол жалбарды: «Маған мийрим етиң, маған мийрим етиң, ей досларым, себеби Қудайдың қолы маған урды!» (Аюп 19:21). Бирақ оған тек ғана оның «қайғылы жуўанышшыларынан» (Аюп 16:2) қатты, қатыгез сөзлер берилди.
Қудай беретуғын жуўаныш әдеўир басқаша. Ол азапта Оның жуўанышын бастан кеширгенлерди, азап шегип атырғанларды жуўанышландырыў ушын қолланғысы келеди. Екинши Коринфлилерге 1:3-4 бизге айтады: «Хожамыз Ийса Мәсихтиң Қудайы ҳәм Атасы, мийримлер Атасы ҳәм барлық жуўаныш Қудайы мийримленсин, Ол бизди барлық қыйыншылықларымызда жуўанышландырады, сонда биз де Қудай тәрепинен жуўанышландырылған жуўаныш пенен ҳәр қандай қыйыншылықта болғанларды жуўанышландыра алыўымыз ушын». Биздиң азап-қайғыларымызда, биринши нәўбетте, сүйимли Атамыздың қолын таныўымыз керек, Ол «Өз баласына ҳеш қашан керек емес көз жасын төктирмейди» (Уильям Фриман Ллойд, 1791–1853). Екиншиден, «Қудайдың қәлеўи бойынша азап шеккенлер жанларын Оған жақсылық ислеўде тапсырсын, садық Жаратыўшыға» (1 Петр 4:19). Үшиншиден, Жақып жазды: «Сизлердиң араңызда кимдир бир азап шегип атыр ма? Ол дуўаетсин» (Жақып 5:13). Төртиншиден, Қудайдың сөзине сүйениң : «Мениң жаным Сениң қутқарыўың ушын талып баратыр, бирақ мен Сениң сөзиңе үмит етемен» (Забур 119:81). Буннан тысқары, жазыўшы қосты: «Сениң қулыңа сөзиңди есле, Сен маған үмит еттирген сөзди. Бул мениң азабымдағы жуўанышым» (49-50-аятлар). Қудай Өз сөзине садық; ҳәм оған толық исенсе болады, себеби Ол Өз сөзи сыяқлы жақсы.
Азап ҳәм қыйыншылықтағы жолдасларыма, биз Қудайымыздың өзгерелмейтуғын сүйиспеншилигине ҳәм садықлығына исенейик. Ол айтты: «Қорқпа, себеби Мен сениң бененмен; қайғырма, себеби Мен сениң Қудайыңман. Мен сени беккемлеймен, ҳәў, Мен саған жәрдем беремен, Мен сени Өз ҳақ оң қолым менен қоллап-қуўатлайман» (Ишая 41:10). Ақырында, еслең, Хожа, ҳақыйқатында да, «мийримли ҳәм рәҳимли» (Жақып 5:11). Биздиң азап-қайғыларымыз тек ғана бир ўақыт ушын, себеби «жылаў түн бойы даўам етиўи мүмкин, бирақ қуўаныш таңда келеди» (Забур 30:5). Аюп буның дәлили.
Ҳәм Хожа, Ол сениң алдыңнан баратуғын. Ол сениң бенен болады, Ол сени таслап кетпейди ҳәм қалдырмайды; қорқпа ҳәм қайғырма. —Екинши Нызам 31:8
Мен тынышлықта жатаман да, ухлайман; себеби Сен жалғыз, Хожа, мени қәўипсиз жасатасаң. —Забур 4:8
Еки торғай бир мыс тыйынға сатылмай ма? Ҳәм олардың бири де Атаңның қәлеўинсиз жерге түспейди. Бирақ сениң басыңдағы шашларыңның ҳәммеси саналған. Сонлықтан қорқпа; сен көп торғайлардан қымбатлырақсаң. —Матта 10:29-31
