«Men Jol, Haqıyqat hám Ómirmen. Hech kim Ákege Men arqalı kelmeydi.» Bul bayanat Isa Mesihtiń jeti «Menmen» degen bayanatlarınıń biri. Rabbı Isa Golgataǵa baratuǵın aqırǵı túninde, Ol shákirtlerin aldındaǵı kúnlerge tayarladı. Bul adamlar Oǵan úsh jıldan artıq waqıt dawamında erip, Onıń táliymatınan hám úlgisinen úyrenip kelgen edi. Olar óz úmitlerin Oǵan Mesihtey, wáde etilgen qutqarıwshı retinde qoyǵan edi, biraq olar Onıń bul qutqarıwdı qalay ámelge asıratuǵının ele de túsingen joq edi. Pásxadan keyin, Rabbı Óziniń ketiwi haqqında sóyley basladı, bul Onıń shákirtleriniń sorawlarına alıp keldi. Yuhanna 13:33 te, Rabbı Isa: «Kishkene balalar, Men sizler menen biraz waqıt bolaman. Sizler Meni izleysizler, hám Men yahudiylerge aytqanımday, ‘Men baratırǵan jerge sizler kele almaysızlar,’ endi sizlerge aytaman,» dedi. Bul Piterdiń Onıń qay jerge baratuǵının sorawına sebep boldı (Yuhanna 13:36). Piter hám basqalar Onıń ólimi hám aspanǵa kóteriliwi haqqında sóylep atırǵanın túsingen joq edi. Rabbı Isa juwap berdi: «Men baratırǵan jerge sizler házir ere almaysızlar, biraq keyinirek erseysizler.»
Piter Rabbımızdıń 33-ayattaǵı bayanatınan kelip shıqqan sorawlardı bergen tórt shákirttiń birinshisi. Piter Yuhanna 13:36-14:4 te, Tomas Yuhanna 14:5-7 de, Filip Yuhanna 14:7-21 de, hám Yuda (Iskaariot emes) Yuhanna 14:22-31 de. Tabernaklde bizde kórsetiw nanı stolı bar.
Pásxa dástúriniń bir bólegi sorawlar beriw waqtı bolǵanın eslew de qızıqlı (Shıǵıw 12:26-27). Piter ele de nadurıs túsingen edi hám Rabbıǵa hár qanday jerde eretuǵının hám kerek bolsa Óz ómirin de qurban etetuǵının járiyaladı. Shákirtler qıyınshılıqta edi hám qayǵılı júrekleri bar edi (Yuhanna 14:1, 27, 16:6, 20-22), bul bizge joqarı bólmedegi atmosferanıń júdá jiddiy bolǵanın aytadı!
Rabbımızdıń juwabına qaraǵanımızda, biz úsh bólek juwaptı kóre alamız. Birinshiden, biz úyrenemiz Máshih bizdiń isenimimizdiń obyekti, Onıń Shaxsı (Yuhanna 14:1). Keyin biz úyrenemiz Wádesi Aspandaǵı Úy (Yuhanna 14:2), keyin Onıń biz ushın qaytıw perspektivası (Yuhanna 14:3). Keyin Rabbı: «Hám Men qay jerge baratuǵınımdı sizler bilesizler, hám joldı da bilesizler,» dedi (4-ayat). Basqalar ushın sóylep, Tomas Onıń qay jerge baratuǵının bilmeytuǵınların, sonlıqtan Oǵan qalay eriwdi bile alatuǵınların ayttı. Bul sorawǵa juwap retinde, Rabbı Isa altınshı «Menmen» degen bayanatın ayttı.
MENMEN
Grek tilinde, «Menmen» ózine silteme beriwdiń júdá kúshli usılı. Bul «Men, ózim, hám tek Menmen,» degendey boladı. Injillerde basqa bir neshe ret Rabbımızdıń bul sózlerden paydalanǵanın tabamız. Matta 22:32 de, Isa Shıǵıw 3:6 dan úzindi keltiredi, onda Quday birdey kúshli formanı qollanıp: «Men Ibrahimniń Qudayı, hám Ishaktıń Qudayı, hám Yaquptıń Qudayımen,» deydi. Yuhanna 8:58 de, Rabbı Isa: «Haqıyqatında, haqıyqatında sizlerge aytaman, Ibrahim bolǵanǵa shekem, Menmen,» dedi. Yahudiyler Isanıń Ózin Quday dep atap atırǵanın anıq túsindi, sebebi olar Onı Quday menen teńlestirip, qudayǵa til tiygizgeni ushın tas penen urıwǵa háreket etti. Matta 28:20 da, Isa Ullı tapsırmanı bergeninde, Ol onı kúsheytip: «Men sizler menen hárdayım, ásirdiń aqırına shekem,» dedi. Soldatlar Onı krestke qadaqlawdan aldınǵı tún baǵda Isanı izlep kelgenlerinde, Ol olarǵa: «Menmen,» dedi, hám Onıń sózleri sonsha kúshli edi, olar jerge jıǵıldı (Yuhanna 18:4–6). Bul sózler evrey tilindegi Qudaydıń atın, Yahve yamasa Yehova, yaǵnıy «bolıw» yamasa «ózin-ózi bar etiwshi» degen mánisti ańlatadı. Bul kúsh hám húkimet atı, ózin-ózi bar etiwshi, ózin-ózi jetkilikli Qudaydıń atı, hám Rabbı Isa onı Óziniki dep járiyaladı.
Biz Rabbı Isanıń bul sózdi Óz shákirtlerine aytıp atırǵanın atap ótiwimiz kerek. Biz kóbinese Yuhanna 14:6 nı injil ayatı retinde qollanamız, bul álbette sol tárepke iye, biz kóretuǵınımızday. Biraq joqarı bólmeniń kontekstinde, bul jerde basqa bir nárse bar. Biz Rabbı Isanı tek qutqarıw jolı retinde kórip qana qoymaymız, al Ol Óz shákirtlerine yahudiylikte kórilmeytuǵın jańa nárse, yaǵnıy Ákege jaqınlasıw jolın tanıstırıp atır! Yuhanna injiliniń bul jerine shekem, Rabbı Isa «Áke» haqqında sóylegen (Yuhanna 1-12). Biraq Yuhanna 13 ten baslap, Ol «Meniń Ákem» haqqında sóyleydi. Keyin Óz ólimi hám tiriliwinen keyin, Ol «Meniń Ákem hám sizlerdiń Ákeńiz» haqqında sóyleydi (Yuhanna 20:17). Bul jerde Ol bizge Quday ushın jańa at beredi, Áke! Tawdaǵı Nasiyatta, Rabbı Isa «Áke» terminin 17 ret qollanadı (Matta 5-7). Biraq Yuhanna injilinde, Ol onı derlik 120 ret qollanadı, Yuhanna 13-17 aralıǵında 50 ret payda boladı. Ol olardı Kresttiń olarǵa ne alıp keletuǵınına, Quday menen jańa qarım-qatnasqa, Óz Ákesi retinde alıp keledi. 6-ayatta, Ol: «Men jol, haqıyqat hám ómirmen. Hech kim Ákege Men arqalı kelmeydi,» dep járiyalaydı. Ol Jol hám isenim etiwshilerdi Ákeniń úyine alıp baradı. Ol Haqıyqat hám Ákeniń júregin ashıp beredi. Ol Ómir hám Ákeniń járdemin alıp keledi.
«Men Jolman» 7-14-ayatlar arasında túsindirilgen. «Men Haqıyqatpan» 15-17-ayatlar arasında túsindirilgen. «Men Ómirmen» 18-24-ayatlar arasında túsindirilgen. Bul úsh nársege biraz jaqınnan qaraylıq.
Men Jolman
Rabbı Ózin «jalǵız jol» retinde ajıratıw ushın anıqlawshı artikldi qollanǵan. Jol - bul soqpa yamasa kiriw, hám shákirtler Onıń qay jerge baratuǵını hám olar Oǵan qalay ere alatuǵını haqqındaǵı shatasıqların bildirdi. Ol olarǵa basında aytqanınday, Ol olarǵa (hám bizge) taǵı bir ret: «Meniń artımsha júrińler,» deydi. Aspanda basqa jol joq, Ákege basqa jol joq. Piter bul haqıyqattı bir neshe jıl ótkennen keyin Qudıstaǵı húkimdarlarǵa qaytalap, Isa haqqında: «Qutqarıw basqa hesh kimde tabılmaydı, sebebi aspan astında adamlarǵa biz qutqarılatuǵın basqa at berilgen joq,» dedi (Húkimetler 4:12). Qutqarıwǵa jalǵız jolıń eksklyuziv tábiyatı «Men jolman» degen sózlerde kórsetilgen. Ol qoylardıń esigi hám tar qaqpa (Yuhanna 10:9-10; Matta 7:13-14).
Biraq Ol tek qutqarıw ushın Jol ǵana emes, Evreylerge 10:19-22 de biz oqıymız: «Sonlıqtan, áǵayinler, Isanıń qanı arqalı Eń Muqaddes jerge kiriwge batırlıqqa iye bolǵanımız ushın, Ol biz ushın arnaǵan jańa hám tirishilik jolı arqalı, parda arqalı, yaǵnıy Onıń denesi arqalı, hám Quday úyi ústinen Ullı Ruxaniyge iye bolǵanımız ushın, haqıyqıy júrek penen isenimniń tolıq kepilligi menen jaqınlasayıq, júreklerimiz jaman ar-namıstan tazartılǵan hám denelerimiz taza suw menen juwılǵan halda.» Bizde Ullı Ruxaniyimiz, Rabbı Isa Máshih arqalı Qudayǵa hám taxtqa pútkilley jańa jaqınlasıw bar.
Bul bizdi Rabbıdıń Jol retindegi úshinshi noqatına alıp keledi. Ol bizdi ibadattıń jańa jolına alıp keledi. Yuhanna 4 te, Rabbı Isa qudıq basındaǵı hayal menen ibadat haqqında sóylesken edi. Ol oǵan: «Biraq saat keledi, hám házir de keldi, haqıyqıy ibadat etiwshiler Ákege ruwhta hám haqıyqatta ibadat etedi; sebebi Áke ózine sonday ibadat etiwshilerdi izlep atır,» dedi (Yuhanna 4:23). Ol oǵan ibadat ornı «bul tawda da, Qudısta da emes» dep aytqan edi. Ol oǵan biz Ákege ibadat etetuǵınımızdı ayttı! Ol oǵan haqıyqıy ibadattıń Shaxsı hám principleri haqqında: «Quday Rux, hám Oǵan ibadat etiwshiler ruwhta hám haqıyqatta ibadat etiwi kerek,» dedi. Rabbı Isa bizdiń ibadatımızdıń Ákege kóteriletuǵın Jolı!
Bul bizdi Máshih Jol retindegi aqırǵı noqatımızǵa alıp keledi. Bizdiń duwalarımız Ákege Onıń atı menen baradı. Yuhanna 14:13-14 ten baslap Filipniń sorawına juwap retinde, Rabbı bul baplarda Onıń atı menen soraytuǵınımızdı jeti ret atap ótedi (Yuhanna 14:13, 14, 26; 15:10; 16:23, 24, 26). Biz Rabbı Isa Máshihtiń atınıń húkimetinde hám minez-qulqına muwapıq duwa etemiz. Ol duwada Ákege Jol.
Men Haqıyqatpan
Taǵı da, Rabbı Isa Ózin «jalǵız haqıyqat» retinde atap ótiw ushın anıqlawshı artikldi qollanǵan. Pilat Rabbı Isaǵa: «Haqıyqat ne (Yuhanna 18:38)?» dep soradı. Biraq Pilat Haqıyqat bolǵan Oǵan boysınıwǵa razı bolmadı. Zábúr 119:142 de: «Seniń nızamıń haqıyqat,» delingen. Tawdaǵı Nasiyatta, Rabbı: «Sizler aytılǵanın estidińiz, biraq Men sizlerge aytaman . . .» dedi (Matta 5:22, 28, 32, 34, 39, 44). Ol Ózin Qudaydıń Nızamı menen ádilliktiń avtoritetli standartı retinde teńlestirip atır edi. Ol Nızamdı hám payǵambarlardı orınlaw ushın kelgenin járiyaladı (Matta 5:17). Rabbı Isa, Qudaydıń denelenip kelgen Sózi retinde (Yuhanna 1:1), barlıq haqıyqattıń deregi. Zábúr 1:1-2 de biz oqıymız: «Baxıtlı adam, ol qudayǵa qarsı adamlar keńesinde júrmeydi, gúnákarlar jolında turmaydı, hám masqaralawshılar orınında otırmaydı; Biraq onıń quwanıshı Rabbıdıń nızamında, hám Onıń nızamında ol kún-tún oylanadı.» Eger biz bul ayatlarǵa tolıq baxıtqa iye bolǵımız kelse, biz joldı haqıyqattan ajıratpawımız kerek! Rabbı Isa olardı Seniń haqıyqatıń menen muqaddes etiw ushın duwa etti; Seniń sóziń haqıyqat (Yuhanna 17:17). Ol haqıyqat, hám Onıń sózi haqıyqat!
Rabbımızdıń shákirtlerge haqıyqat Ruxın jiberetuǵının wáde etkenin de esletip ótiw paydalı bolıwı múmkin, Ol olarda hám házir bizde jasaydı (Yuhanna 14:17) hám Haqıyqat bolǵan Ol haqqında gúwalıq beredi (Yuhanna 15:26) hám olardı barlıq haqıyqatqa baslaydı (Yuhanna 16:13-15).
Men Ómirmen
Rabbı Isa jańa ǵana Óz shákirtlerine Óz ólimi haqqında aytqan edi, hám endi Ol barlıq ómirdiń deregi ekenin járiyalap atır edi. Yuhanna 10:17–18 de, Ol Óz ómirin Óz qoyları ushın beretuǵının hám keyin onı qaytarıp alatuǵının járiyaladı. Ol ómir hám ólim ústinen Óz húkimetiniń Ózine Áke tárepinen berilgeni haqqında sóyledi. Yuhanna 14:19 da, Ol: «sebebi Men jasayman, sizler de jasaysızlar,» dep wáde etti. Ol beretuǵın qutqarıw siyasiy yamasa sociallıq qutqarıw emes edi (kóp yahudiyler izlep atırǵan), al gúna hám ólim qullıǵınan máńgilik erkinlik ómirine haqıyqıy qutqarıw edi. Bul máńgilik ómir, Ómir bolǵan Ol bizge bergen, Ol duwa etkenindey: «Sen Oǵan barlıq adamzat ústinen húkimet berdiń, Ol Seniń bergenlerińniń barlıǵına máńgilik ómir bersin. Hám bul máńgilik ómir, olar Seni, jalǵız haqıyqıy Qudaydı, hám Seniń jibergen Isa Mesihti tanısın,» (Yuhanna 17:2-3). Bizge ómir hám qudaylıqqa tiyisli barlıq nárse berilgen (2 Piter 1:3). Yuhanna 14:22 ge qaytıp qarań, Yuda (Iskaariot emes) soradı: «Rabbı, Sen Ózińdi bizge qalay kórsetesiń, al dúnyaǵa emes?» Ómir bizde búgin qalay kórsetiledi? Rabbı Isa juwap berdi: «Eger kim Meni súyse, ol Meniń sózimdi saqlaydı; hám Meniń Ákem onı súyedi, hám Biz oǵan kelemiz hám Óz úyimizdi onıń menen birge etemiz.» Keyin Ol Muqaddes Ruxdıń Shaxsı hám jumısı haqqında taǵı sóyleydi. Quday Ruxınıń ishki kúshi arqalı, bul ómir bizge hám hátte biz arqalı kórsetiledi! Biz Qudaydıń sózine erip, onı kúnlik turmısımızda jasap atırǵanımızda, Muqaddes Rux bizdi kúsheytedi, bekkemleydi hám Máshihke uqsas etedi! Men bul Ómir haqqında basqa bir nársege itibar beriw menen juwmaqlamaqshıman. 27-ayatqa qarań: «Tınıshlıqtı sizlerge qaldıraman, Meniń tınıshlıǵımdı sizlerge beremen; dúnya bergendey emes, Men sizlerge beremen. Júregińiz qıyınshılıqqa túsmesin, qorqpasın da.»
Endi, Yuhanna 15:9-11 ge qarań: «Áke Meni súygenindey, Men de sizlerdi súydim; Meniń súyispenshiligimde qalıńlar. Eger Meniń buyrıqlarımdı saqlasańızlar, Meniń súyispenshiligimde qalasızlar, tımsalın Men Ákemniń buyrıqların saqladım hám Onıń súyispenshiliginde qalaman. Bul nárselerdi Men sizlerge ayttım, Meniń quwanıshım sizlerde qalsın, hám sizlerdiń quwanıshıńız tolıq bolsın.»
«Men Ómirmen» degen Ol: «Meniń tınıshlıǵımdı sizlerge beremen» hám «Meniń quwanıshım sizlerde qalsın» deydi. Bul bizde Máshihdegi ómir.
Rabbı Isanıń bul úsh áhmiyetli atamaları Yuda 11 de tabılǵan úsh Eski Ahd adamları menen salıstırılıwı múmkin dep aytılǵan;
«Sebebi olar Qabildiń jolına kirdi, payda ushın Balaamnıń qáteliginde ashkózdik penen júgirdi, hám Qorahtıń qozǵalańında joq boldı.» Máshih Jol retinde Qabildiń jolı menen salıstırılǵan, isenimsiz din; bul isenim ornına dene. Máshih haqıyqat retinde Balaamnıń qáteligi menen salıstırılǵan, bul óz qábiletlerin hám xızmetin satıwǵa umtılıw; bul diniy jamanlıq. Máshih Ómir retinde Qorahtıń qozǵalańı menen salıstırılǵan, bul Qudaydıń adamına qarsı ashıq qozǵalań edi. Biz Qabil Qudaydıń Qutqarıw jolına qarsı shıqtı, Balaam Qudaydıń Ajıratıw haqıyqatına qarsı shıqtı, hám Qorah Qudaydıń Xızmet ómirine qarsı shıqtı dep ayta alamız. Bul nárseler búgin de bar, hám biz olardan saqlanıwımız kerek.
Rabbımız Isa: «Men jol, haqıyqat hám ómirmen. Hech kim Ákege Men arqalı kelmeydi,» degeninde, Ol qutqarıw, Áke menen qarım-qatnas, haqıyqattan lázzet alıw, hám quwanısh hám tınıshlıqqa tolıq haqıyqıy ómir tek Ońda hám Ol arqalı tabılıwı múmkin dep atır edi.
