Isahaqtıń ákesi Ibrahim Qudayǵa boysınıp, shańaraǵın kóshirip, belgisiz jerge ketti. Salıstırmalı túrde, Isahaq jaǵdaylarǵa baylanıslı ápiwayı ómir súrdi. Onıń zerikerli hám ortasha turmısına qaramastan, Isahaqtıń ómiri sol waqıtta júdá az bilinetuǵın Quday menen sheriklesliktiń kóp mısallarına tolı.
Kúsh-jiger hám imanǵa tolı Ibrahim 75 jasında Quday menen ushırasqan edi. Quday oǵan qartayǵan waqtında tuwılatuǵın ǵana emes, al aqır-aqıbet Ibrahim baratuǵın jerdi iyeleytuǵın ullı xalıqtıń birinshisi bolatuǵın ulıwın wáde etti. Hám onıń áwladları arqalı barlıq xalıqlarǵa bereket keledi (Genezis 12:1-8).
Ibrahim wáde etilgen ulı ushın taǵı 25 jıl kútti. Waqıt óte kele ol qáweterlenip, óziniń perzentsiz hayalınıń másláhátı menen Qudaydıń wádesin óz jolı menen orınlawǵa urındı (Genezis 16). Bul nızamsız reje áwmetsizlik penen tawsıldı, hám Ibrahimniń áwladları búgingi kúnge shekem onıń aqıbetlerinen azap shegip atır. Ibrahim 99 jasında Rabbimiz oǵan kelesi jılı Sara, onnan bir neshe jıl kishi, oǵan ul tuwıp beretuǵının ayttı (Genezis 18:1-15). Bunı esitip, Sara kúldi, sebebi ol balalıq jasınan ótken edi. Rabbimiz onıń bul isenimsiz kúlkisi ushın urıstı, bul keyinirek olardıń ulı Isahaqtıń tuwılıwında quwanısh kúlkisine aylandı, onıń atı «kúliw» degen mánisti ańlatadı.
Ibrahimniń imanı sınaqtan ótti
Isahaq shama menen 12 jasında bolǵanda, Quday Ibrahimge taǵı kórindi hám onıń imanına shekten tıs sınaq berdi: «Quday ayttı: ‘Ulıńdı, jeke ulıńdı, Isahaqtı, súygen ulıńdı al, hám Moriya aymaǵına bar. Onı ol jerde men saǵan aytatuǵın tawlardıń birinde kúydirilgen qurbanlıq retinde qurban et’» (Genezis 22:2). Biz Ibrahimniń Qudayǵa soraw bergenin kórmeymiz, biraq biz onıń boysınıwı arqalı kórsetilgen imanına gúwa bolamız: «Erteńine tańda Ibrahim turıp, eshegin erledi. Ol ózi menen ... ulı Isahaqtı aldı. Kúydirilgen qurbanlıq ushın jetkilikli otın kesip bolǵannan keyin, ol Quday aytqan jerge jónedi» (Genezis 22:3-4).
Biz Ibrahim menen Isahaqtıń bul waqıyasın baqlap otırıp, Máshixniń eń ájayıp súwretleriniń birin kóremiz – dúnyanıń Qutqarıwshısı bolatuǵın wáde etilgen Máshix. Ibrahim súyispenshilikli Ákeni súwretleydi, Óz súyikli Ulıwın muqaddes hám ádalatlı Qudaydıń talabın qanaatlandırıw ushın qurbanlıq retinde beredi (1 Yoxanna 4:10). Isahaq boysınıwshı hám boysınıwshı Ulıwın súwretleydi, Óz ómirin Qudaydıń támiyinlegen Qozısı retinde beriwge tayın. Olar tawǵa kóterilip atırǵanda Isahaq ákesinen soradı: «Ot hám otın bul jerde ... biraq kúydirilgen qurbanlıq ushın qozı qay jerde?» Ibrahimniń juwabı payǵambarlıq edi: «Quday Ózi kúydirilgen qurbanlıq ushın qozını támiyinleydi, ulım» (Genezis 22:7-8). Onıń sózleri Qudaydıń qutqarıw rejesin sáwlelendiredi, bul reje Qudaydıń Qozısı, Isa Máshixniń keliwi menen orınlandı, Onıń ólimi bizdiń keshirimimiz hám Muqaddes Quday menen jarasıwımız ushın tiykar bolıp tabıladı: «Yoxanna Isanı ózine qaray kelip atırǵanın kórip, ayttı: ‘Mine, dúnyanıń gúnasın alıp taslaytuǵın Qudaydıń Qozısı!’» (Yoxanna 1:29).
Biz Isahaq ákesi onı qurbanlıq orınǵa baylaǵanda hesh qanday teris reakciya kórsetkenin oqımaymız; Quday Ibrahimniń Isahaqtı óltiriwin toqtatqannan keyin ne aytılǵanın da bilmeymiz. Bul qorqınıshlı bolıwı kerek edi, biraq Isahaq boysınıwshı edi, hám Ibrahim Qudayǵa sadıq edi. Isahaq Qudaydıń dawısın esitti, Ol shaqırǵanda: «Balasına qol tiygizbe ... Endi men seniń Qudaydan qorqatuǵınıńdı bilemen, sebebi sen Mennen ... jeke ulıńdı ayamaǵanıń ushın» (Genezis 22:11-12). Bul Isahaqtıń Qudaydıń dawısın birinshi ret dawıslı esitiwi edi, hám bul onıń esinde óshpes iz qaldıradı. Qudaydıń wádesiniń ulı retinde, Ibrahimge berilgen wádeler Isahaqqa jıllar ótkennen keyin tastıyıqlandı (Genezis 26:2-6).
Isahaq hayal aladı
Isahaq qartayǵan anasına baylanıslı edi, hám otız jastan asqanǵa shekem úyde jasawǵa quwanıshlı edi. Sara 127 jasında qaytıs bolǵanda ol qayǵıǵa batqan edi, hám tek 40 jasında ákesi oǵan hayal alıp bergeninde juwlandı. Ibrahimniń bunı islew ádetten tıs emes edi.
Qonırattaǵı Qanaanlılardıń putparastlıǵın hám gúnasın bilgenlikten, ol óz xızmetshisin óz eline Isahaq ushın múnásip hayal tabıw ushın qaytardı (Genezis 24). Xızmetshi anıq kórsetpeler alıp, Ibrahimniń tuwısqanları jasaytuǵın jerge jónedi. Qala sırtındaǵı qudıq basında dem alıp atırǵanda, ol duwa etip, Rabbimizden oǵan hayaldıń kim bolatuǵının, onıń minezi hám járdem beriwge tayınlıǵı arqalı kórsetiwdi soradı. Rebeka qudıqtan suw alıwǵa kelgeninde, ol onnan ishimlik soradı. Ol oǵan ishimlik berip ǵana qoymastan, al onıń túyelerin suwǵarıwdı da usındı, xızmetshi Rabbimizge kórsetken belgini orınladı (Genezis 24:18-19).
Biz kóbinese Qudaydan baǵdar hám járdem soramastan óz islerimizdi óz qolımızǵa alamız. Keyin, isler qáte ketkende, biz duwa etemiz. Pawıl Tesalonikalıqlarǵa «úzliksiz duwa etiń» (1 Tesalonikalıqlarǵa 5:17) dedi. Biz Quday menen turaqlı baylanısta bolıwımız kerek, hám Onı ómirimizdiń hár bir jaǵdayına kirgiziwimiz kerek. Bul biz úyreniwimiz hám ámelge asırıwımız kerek bolǵan zárúrli sabaq.
Ibrahim Isahaqtıń óz xalqınıń shańaraǵınan birewge úyleniwin qadaǵalaǵanınday, búgingi kúnde múminler de Quday shańaraǵındaǵılardan ómir boyı sherik izlewi kerek. «Imansızlar menen teńsiz júp bolmań ... múminniń imansız benen ne ortaq nársesi bar?» (2 Korinfliklerge 6:14-15 RSV). Rebeka xızmetshi menen barıwǵa razı boldı, hám óz qızmetshileri menen birge Isahaqqa turmısqa shıǵıw ushın Qanaanǵa jónedi. Bizge sol waqıttaǵı toy ádetleri haqqında kóp aytılmaydı, biraq bizge mınaday aytıladı: «Isahaq onı anası Saranıń shatırına alıp kirdi ... hám ol onıń hayalı boldı, hám ol onı súydi. Usılayınsha Isahaq anasınıń óliminen keyin juwlandı» (Genezis 24:67).
Biz Isahaqtıń ómirinde kóp dinamizm kórmeymiz. Ol basqalar onıń ushın rejelestirgen hár qanday nárseni qabıl etiwge quwanıshlı sıyaqlı edi. Bul onıń disfunkcional shańaraqtıń ákesi retinde bolǵan mashqalalarınıń bir bólegin túsindiriwi múmkin. Ata-analar retinde biz sheshim qabıl etiwimiz kerek, ásirese úydiń ruwxıy standartların belgilegende.
Isahaq ushın shańaraq
Rebekanıń perzentsizligi Qudaydıń Ibrahimge Isahaq arqalı bergen wádesin orınlaw ushın mashqala tuwdırdı. Rebeka qáweterlengeni sózsiz, Isahaq olardıń perzenti bolıwı ushın duwa etti. Hám juwap tez keldi, sol ayatta bizge «RABBIM onıń duwasına juwap berdi, hám onıń hayalı Rebeka hámileli boldı» (Genezis 25:21) dep aytıladı. Isahaq Qudaydıń erkine qaray duwa etti hám tez juwap aldı (1 Yoxanna 5:14-15). Rebeka hámileli bolıp ǵana qoymastan, al eki «bóbek onıń ishinde qozǵalıp atır edi,» bul onı Qudaydan «Nege bul maǵan bolıp atır?» (Genezis 25:22) dep sorawǵa májbúr etti. Eger bul Onıń erkin bilmekshi bolǵan shın júrekten qálew menen bolsa, hám qarsı ruwx penen emes bolsa, Qudaydan «nege» dep sorawda hesh qanday qátelik joq.
Rebekaǵa onıń qursagında eki millet bar ekenligi, ekewiniń arasında mashqalalar bolatuǵını hám úlkeniniń kishisine xızmet etetuǵını aytıldı. Rebeka kishi Yaquptı nege jaqsı kórdi hám oǵan tuńǵıs perzenttiń bereketlerin alıw ushın aldawǵa járdem berdi? Tuńǵıs Esaw ańshı hám dala adamı boldı. Yaqup Esawdıń fizikalıq qábiletlerine teńlese almadı, biraq júdá qatań minezge iye edi hám qálegenin alıw ushın aqılın qollanıwshı edi. Bul hátte tuwılǵanda da kórindi, ol aǵasınıń ókshesin ustap shıqqanda (Genezis 25:26).
Isahaqtıń shańaraǵındaǵı jaqsı kóriwshilik haqıyqıy mashqalaǵa aylandı, bul qaytarıp bolmaytuǵın qarama-qarsılıqqa alıp keldi. Isahaq dásli Esawdı jaqsı kórdi, ol úyge dásli awlanǵan dásli awdı alıp keletuǵın edi (Genezis 27). Geybir ákeler sportta jaqsı bolǵan balanı jaqsı kóredi, al oqıwshı balanı itibarǵa almaydı. Geybir analar tamaq pisiriwdi hám úy jumıslarına járdem beriwdi jaqsı kóretuǵın baladan quwanadı, biraq oqıwdı, úyreniwdi hám dosları menen waqıt ótkeriwdi jaqsı kóretuǵınǵa itibar bermeydi. Ata-analar bir balanı basqasınan jaqsı kórse, olar mashqala izlep atır. Biz Isahaqtıń Rebekanıń Yaquptı jaqsı kóretuǵının hám óziniń Esawdı jaqsı kóretuǵının bilgenin bilmeymiz, biraq ol hár bir balanı teń súyiw standartın belgilewi hám hayalınıń da solay islegenine isenim payda etiwi kerek edi. Barlıq shańaraq aǵzaları keyinirek óz háreketleriniń aqıbetlerin tarttı.
Rebeka Yaquptı óziniń qartayǵan hám kózleri hálsizlenip qalǵan ákesin Esaw dep oylawǵa aldawǵa basladı, bul tuńǵıs perzenttiń miyrasın alıw ushın edi. Aldaw isledi, biraq Esaw haqıyqattı bilip, Yaquptı óltiriw menen qáwip saldı. Isahaq jaǵdaydıń qansha jaman ekenin hátte túsingen de joq. Yaquptıń ómirin saqlaw ushın, Rebeka taǵı Isahaqtı aldap, onıń hálsizliginen paydalandı, Esawdıń tártipsiz Qanaanlı hayalların ayıpladı hám Yaquptıń óz aǵasınıń úyine barıp, tuwısqanları arasınan hayal tabıwın usındı. Isahaq ákesiniń nege óz tuwısqanlarınan hayal alǵanın eslep, razı boldı. Rebeka Yaquptı qorǵaw ushın bul manipulyaciyanıń aqıbetinde azap shekti hám onı qayta kórmedi.
Ákesiniń izinen
Ashlıq boldı, hám Isahaq Mısırda azıq izleydi dep oyladı (Genezis 26). Biraq, Rabbimiz oǵan Mısırǵa qaytpań dep buyırdı, sonlıqtan ol Abimelek patsha bolǵan Gerarǵa ketti. Ol jerde ol Ibrahimniń Mısırda islegen sol qáteligin isledi. Rebeka sulıw bolǵanı ushın, Isahaq Abimelektiń onı hayal etip alıwı múmkinliginen hám onı alıw ushın óltiriwinen qorqtı. Ol filistimliklerge onıń óz sińlisi ekenin ayttı. Rebekanıń Isahaqtı aldawǵa hesh qanday qáweterlenbewi ájep emes, sebebi ol ózin qorǵaw ushın onı basqa er adamǵa qurban etiwge tayın edi. Jańa Wásiyat buyrıǵına qanday qarama-qarsılıq: «Erler, hayallarıńızdı súyiń, Máshix shirkewdi súygenindey hám ózin onıń ushın bergenindey» (Efislilerge 5:25). Ókinishke oray, búgingi kúnde biz sol sıyaqlı ózin-ózi súyiwshilikti, hátte múminler arasında da tabamız. Erli-zayıplılardıń ózin-ózi súyiwshiligi sonsha kórnekli, juplıqlar qáweterli dárejede ajırasıwda. Isahaqtıń jaǵdayında Quday aralasıp, Rebekanı qorǵadı, biraq ol kúyewiniń sol waqıttaǵı súyispenshilikli ǵamxorlıǵınıń joqlıǵın hesh qashan umıtpadı. Bul onıń Isahaq qartayǵan hám hálsizlenip qalǵanda oǵan bolǵan bólingen sadıqlıǵın hám kúyewin aldawǵa hám onıń Esawdı bereketlew rejesine qarsı islewge tayınlıǵın túsindiriwi múmkin.
Zárúrli unamlı jaǵday
Isahaq, biraq, biz úlgi etiwimiz kerek bolǵan nárse isledi: «Isahaq ákesi Ibrahimniń dáwirinde qazılǵan qudıqlardı qayta ashtı, olardı filistimlikler Ibrahim ólgennen keyin jabıp taslaǵan edi, hám olardı ákesi bergen atlar menen atadı» (Genezis 26:18). Isahaq ákesiniń úlgisi boyınsha háreket etti. Ol óz shańaraǵı hám xızmetshileri sergitilgen suw menen támiyinleniwge baylanıslı ekenin bildi. Injilde suw Quday Sóziniń súwreti retinde qollanıladı (Efislilerge 5:26, Titusqa 3:5-6) hám Muqaddes Ruhtıń ishki kúshi (Yoxanna 7:37-39). Isahaqtıń ákesi qazǵan qudıqlardı qayta qazıw biz ushın ájayıp úlgi. Hár bir áwlad sol sergitilgen suwdan paydalanıw ushın Sózge tereń kirisiwi kerek.
Ruhtıń basshılıǵı astında Sózdi ashıw (Yoxanna 14:26; 16:13-15) bereketke alıp keledi. Isahaq qudıqlardı qayta qazǵannan keyin, Rabbimiz Óz wádelerin Ibrahimge tastıyıqladı – hám Isahaq óz boysınıwı ushın bereketlendi. «Sol tún Rabbimiz oǵan kórindi hám ayttı: ‘Men seniń ákeń Ibrahimniń Qudayıman. Qorqpa, sebebi men seniń menenmen; men seni bereketleymen’» (Genezis 26:24). Biz de Sózdi ashıp, onıń Máshixni biliwge bolǵan shólkemizdi qandıratuǵın waqıtta Qudaydıń bereketin kúte alamız.
