Ayırım Baqlawlar
ZABUR 8
Tek ǵana toǵız ayattan ibarat bolǵan Zabur 8 Jańa Ósiyette úsh márte keltirilgen: bir márte Isa Ózi ibadatxanada Ózin maqtaǵanlarǵa qarsı shıqqanlardı shál etkeninde (Matta 21:16); bir márte Pawıl Máshihtiń barlıq ólgenlerdi tiriltiw kúshine gúman etkenlerdi shál etiw ushın (1 Korinflilerge 15:27); hám bir márte Evreylerge jazıwshı Ulıwmaǵa Onıń azapları hám kresttegi ólimi ushın tiyisli sıylıq retinde Onıń dańqın tastıyıqlaw ushın (Evreylerge 2:8). Bul siltemeler bul zaburda keń tarqalǵan tema bolsa da, men basqa da birneshe baqlawlar jasamaqshıman.
Izrail Hám Dúnyanıń Patshası
Dawıt bul zaburdı jer, juldızlı aspan hám aspanlar aspanı (Zabur 8:1,3,5) sıyaqlı úsh orınǵa silteme jasap, Qudaydıń atın ulılaw menen baslaydı. Onıń maqtawları Máshihtiń barlıq nárselerdi Óz tesilgen ayaqları astına boysındırǵan waqıttaǵı ulıwma maqtawdıń dańqlı keleshegin kórsetedi. Zabur 8 Filipililerge 2:10 dı kórsetedi, onda Pawıl Rabbıdıń maylanǵanı barlıq jaratılıs ústinen húkimranlıq etetuǵının úyretedi.
Biraq Dawıttıń tiykarǵı quwanıshı jer júzinde Qudaydıń barlıq milletler tárepinen maqtawın kórsetiwidir. Payǵambarlıqqa kóre, bul dúnya húkimranlıǵınıń paytaxtı Ierusalim boladı (Ishaya 2:3; Zaxariya 14:16). Bul Jazıwlar Máshihtiń mıń jıllıq húkimranlıǵı menen baylanıslı, sol waqıtta «jer Rabbıdıń dańqın biliw menen toladı, suwlar teńizdi qaplaǵanı sıyaqlı» (Habakkuk 2:14 KJV). Sol waqıtta, Qudaydıń dańqı jánnet hám astronomiyalıq káinatda dawam etedi. Dawıttıń quwanıshı, bul dańq jer júzindegi adam balaları tárepinen ele de ulılanatuǵını. Eger perishteler gúna ete almasa hám káinat Jaratıwshınıń hár bir ilimiy nızamına óz-ózinen boysınsa, onda qulaǵan perishteler hám adamlar ǵana bul qaǵıydadan tısqarı. Qulaǵan perishteler qutqarıwdan tısqarı bolsa da, Dawıt barlıq milletler patshalar Patshasınıń qadaǵalawı hám pátiyhası astında bolatuǵın kúndi kórsetedi.
Jaratılıstıń Ulılıǵı, Jaratıwshınıń Kishi Peyilligi
Dawıt jaratılıstı kórgeninde, ózin bala sıyaqlı sezedi. Biraq ol Óz Rabbısınıń insan bolıwın, ólimin, tiriliwin hám dańqlanıwın aldınnan aytqanındaǵı sezimleri she? Bul Evreylerge 2:6-10 jazıwshısı keyinirek túsindirgen 4 hám 5-ayatlardaǵı payǵambarlıqlar. Adam Balası dep atalǵan Ol, Óz Qudayı hám Ákesine tolıq boysınǵanı ushın sıylıǵınıń bir bólegi retinde barlıq nárselerdi boysındıradı.
Qoy kútiwshi sıpatında, Dawıttıń túnleri ákesiniń qoyların baǵıp atırǵanda aspanǵa qarawǵa jetkilikli múmkinshiligi bar edi. Biraq, Qudaydıń dańqınan tańqalǵan bolsa da, Qudaydıń Adamnıń áhmiyetsiz balalarına qanday da bir itibar bergenine de tańqalǵan edi. Bul jetkiliksiz bolǵanday, 4-ayatta Insan bolıw wádesi bar — Qudaydıń Ulıwma Ózin tómenletip Betlehem balası bolıwı, ilahiy kishi peyilliktiń bunnan da úlken kórsetkishi, Quday «et penen kórsetilgen» (1 Timotiyge 3:16).
Dawıttıń bul zaburdaǵı oylanıwı, qoy kútiwshi-patshanıń insan topıraǵı hám kúli (Jaratılıs 18:27) ushın maqtanıshqa orın bolıwına teń dárejede tańqalǵanın bildiredi. Sonlıqtan bizde sheksiz dańqlı Qudaydıń kishi peyilligi tómenlegen baslamashılardıń maqtanıshına qarama-qarsı qoyılǵan. Pawıl bundaylardı «aqırı joq bolıw, qudayı qarnı, hám dańqı óz uyatında bolǵan, jerlik nárselerdi oylaǵanlar» dep súwretleydi (Filipililerge 3:19). Sonlıqtan aspanǵa qaraǵan bul jerliklerdiń eń aqıllısı da máńgilik nur orınlarına kosmostan tıs kóra almaydı.
Dúnyalıq Danaqılıqtıń Aqılsızlıǵı
Quday bul dúnyanıń hálsiz nárselerin saylaǵanı ushın, Ol soqırlarǵa kóriwdi berdi, al ózlerin kóre alaman dep oylaǵanlar qarańǵılıqta qaladı (Yuhanna 9:39-41). Olardıń Quday haqqında jaqsı aytatuǵın hesh nárseleri joq. Sonlıqtan intellektuallıq maqtanısh joq bolıwǵa aparatuǵın keń jol ústindegi máńgilik joq bolıwǵa tez jol. Sol jetilisken Afinalılar bunı kórsetti: «Olar ólgenlerdiń tiriliwi haqqında esitkenlerinde, ayırım adamlar masqaraladı» (Húkimetler 17:32). Injildiń óz logikası bar, ol «násiyatlawdıń aqılsızlıǵı» dep anıqlanǵan (1 Korinflilerge 1:21). Bul dúnya aqıllı ápiwayı adamlar menen óz ilimi menen ózlerin aqılsız túrde soqır etken aqıllı aqılsızlar arasındaǵı ayırmashılıqtı ajırata almaydı.
Danaqılıq hám aqıl bir-biriniń ornın basatuǵın terminler emes. Elita saylanǵanlar menen birge sanalmaydı, sebebi «Quday dúnyanıń hálsiz nárselerin kúshli nárselerdi shál etiw ushın sayladı» (1 Korinflilerge 1:27). Insan tárepinen aytqanda, eń úlken talantlarǵa iye bolǵanlar kóbinese eń úlken gúnákarlar boladı, sebebi jaqsılıq hám talant bir-biriniń ornın basatuǵın terminler emes. Hátte múminler arasında da, «bársha bilimge» iye bolǵan, biraq muhabbatı joqlar «hesh nárse» dep esaplanadı (1 Korinflilerge 13:2).
Jańadan Tuwılǵan Balalar
Bul zaburdıń ekinshi ayatı Jańa Ósiyette Máshihtiń Ierusalimge saltanatlı kirgen waqtında keltirilgen. Ol bul ayattı Ózin ibadatxanada maqtaǵan balalardı shál etiwdi buyırǵan Fariseylerdi shál etiw ushın keltirdi. Evrey ayatınıń grek tilindegi awdarması bizge «balalar hám emshek balalarınıń awzınan Sen maqtawdı jetilistirdiń» degen mániste kelgen (Matta 21:16). Bul elshilerdi mensinbey, olardı «bilimsiz hám nadan adamlar» dep esaplaǵan Sanhedrin ushın ayıplaw edi (Húkimetler 4:13).
Kerisinshe, Qutqarıwshı Óz sırlı nárselerin ruwxıy balalarǵa ashqanı ushın Óz Ákesine aldınnan minnetdarshılıq bildirgen edi (Matta 11:25), al ózin «aqıllı hám parasatlı» dep ataytuǵınlar nadanlıqtıń qarańǵılıǵında súrinip júrgen edi. Barlıǵına qaramay, Máshihtiń ayırım shákirtleri qansha kámbaǵal hám bilimsiz bolsa da, «Ol olardı aǵa-ini dep atawdan uyalmaydı» (Evreylerge 2:11). Ózlerin bala dárejesine tómenletiwge tım maqtanıshlı bolǵanlar «aspan patshalıǵına kirmeydi» (Matta 18:3).
Kórnekli Hám Eń Kórnekli Máshih
Quday bul dúnyanıń hálsiz nárselerin saylaǵanı ushın, bul áwliye balalardıń bul dúnya tárepinen hesh nárse dep esaplanıwı tańqalarlıq emes. Sonıń menen birge, bul hesh kimler máńgiliktiń elitası bolıwǵa arnalǵan. Sebebi Ol kelgeninde, Rabbı bizdiń topıraqlı insanlıǵımızdı dańqlaydı (Filipililerge 3:21). Máshih bizdiń kamsıtuw denemizdi jańadan jaratqanda, búgingi áwliyelerdiń eń kishi peyili dúnyanıń eń úlkenlerin de artda qaldıradı. Bul degeni, Ol barlıq nárselerdi boysındırǵanda, Qudaydıń Ulıwma Óz dańqlanǵan áwliyeleriniń qábiletin perishteler menen teń dárejege kóteredi (Luka 20:36). Álbette, uqsaslıq hám teńlik arasında zárúrli ayırmashılıq bar. Biz Máshihke uqsawdı qálesek te, biz hesh qashan Oǵan teń bolmaytuǵınımızdı bilemiz. Sebebi ilahiyliktiń jarqıraǵanlıǵı menen nurlaǵan hám Óz Krestiniń jaraların máńgilikke tasıǵan Ol hárdayım anıq ústinlikke iye boladı. Sonlıqtan «Qudaydıń barlıq perishteleri Oǵan tabınsın» (Evreylerge 1:6).
Adam Balası Sıpatında Boysınıw
4-8-ayatlardaǵa kóre, Adam Balası pútkil dúnya ústinen húkimranlıq etiwge arnalǵan. Bul milletlerge, haywanat dúnyasına hám qorshaǵan ortalıqqa qatnaslı bolsa da, kimdir Pawıldıń «bársha nárseler Oǵan boysındırılǵanda, Ulıwma da barlıq nárselerdi Ózine boysındırǵanǵa boysınadı» (1 Korinflilerge 15:28) degen sózi haqqında soraydı. Insan sıpatında, Adam Máshih Isa tolıq húkimranlıq xızmetine tayınlanǵan. Adam jaratılıstıń federal baslıǵı etip tayınlanǵanı sıyaqlı, ekinshi Adam da birinshilik hám joqarı dárejedegi sol orınǵa iye boldı (Jaratılıs 1:28; Matta 28:18). Ol bunı ólim, tiriliw hám dańqlanıw arqalı erisken jeńisi sebepli aldı. Biraq bul Isa barlıq nárseler ústinen kúshke iye; bul húkimet bergenniń ózi boysınıwdan azat ekenligi anıq. Bul ásirese zárúrli, sebebi Quday hesh qashan adamǵa boysınıwǵa májbúr etile almaydı. Sonlıqtan ekinshi Adam haqıyqıy insan sıpatında Ózine barlıq nárselerdi boysındıra alatuǵın kúsh berilgen. Biraq, tańqalarlıq paradoks penen tek ǵana ilahiy hám qudiretli bolǵan birew ǵana bul aytıp bolmaytuǵın tapsırmanı orınlay aladı (1 Korinflilerge 15:47).
Adam Balasına berilgen bul ilahiy kúshke qaramay, Pawıl bizge Quday «bársha nárseler Oǵan boysındırıldı» degende, «bársha nárselerdi Ózine boysındırǵan Ol bunnan tısqarı ekenligi anıq» (1 Korinflilerge 15:27) dep esletedi. Sonlıqtan Ulıwma Óz Ákesinen kem Quday bolmasa da, Óz insanlıq qábiletinde Adam Balası sıpatında, ulıwma boysındırıw jumısın tamamlaǵannan keyin patshalıq húkimetin qaytaradı. Biraq Jalǵız Tuwılǵan Ulıwma Óz Ákesi menen jańa jaratılısta máńgilikke húkimranlıq etiwi kerek. Sonlıqtan bizde Evreylerge 1:8 diń unamlı gúwalıǵı bar: «Biraq Ulıwmaǵa Ol aytadı: «Senıń taxtıń, ey Quday, máńgilik hám máńgilik; ádillik tayagı Senıń patshalıǵıńnıń tayagı.» Aspandaǵı dańqlanǵan Máshih Óziniń jeńgenin hám Óz Ákesi menen Óz taxtında otırǵanın járiyalaydı (Ashıqlaw 3:21).
«Quday menen teń» bolǵan (Yuhanna 5:18; Filipililerge 2:6) Qudaydıń Ulıwma Óz Ákesinen ilahiyliktiń barlıq máńgilik dańqları, sırlı nárseleri hám elementleri boyınsha hesh qanday tómen emes. Biraq Ulıwma sıpatında, Ol Ózin jibergen Ákesine tiyisli húrmet hám boysınıwdı kórsetti (Yuhanna 9:4).
Jetilisken Jetilistiriwshi
Bul izertlewdi juwmaqlay otırıp, biz Qudaydıń dúnyanı tek ǵana Ózi saylaǵan Adam arqalı durıslawǵa qarar etkenligi haqqındaǵı haqıyqattı esapqa alıwımız kerek. Sebebi Adam Rabbıdıń baǵın shólistanǵa aylandırǵanı sıyaqlı, Adam Balası da bul gúna shólistanın qayta tiklengen jánnetke aylandıradı. Bul Qudaydıń jamanlıqtıń aldın alıw ushın nege aralaspaytuǵının sorap atırǵan dúnyaǵa ilahiy aralasıw ideyasın biykar etedi. Barlıq húrmet penen, biz Qudaydıń Óz súyikli Ulıwmaǵa úlkenirek dańq beriw ushın Ózin sheklep qoyǵanın aytamız.
Golgota ushın sıylıq retinde, Quday qayta tiklew jumısın jerdi israf etip atırǵan zalım húkimdarlardıń aqılsızlıǵın toqtatatın Nazaretlik Isaǵa tapsırdı. Bul Isa mıń jıllıq tınıshlıqtı alıp keledi. Ol jetispewshilikti, kesellikti hám ólimdi joq etedi. Biraq eń áhmiyetlisi, Ol injil insan bolǵan dúnyada milliardlaǵan adamdı qutqaradı, ol jerde injil Násiyatshı da, Qutqarıwshı da.
Sonlıqtan dúnyanı qaytadan durıslaytuǵın tek ǵana bir Adam bar. Biraq, bunı islew ushın Ol Ózin ketip, hesh qashan qaytıp kelme dep aytqan dúnya ústinen Óz huqıqların tastıyıqlawı kerek boladı (Matta 8:34; Luka 19:14). Qudaydı súygenler ushın jaqsı jańalıq, Isa qaytadan keledi, hám Ol perishteler hám adamlar ústinen kúshke iye boladı. Ol qulaǵan perishtelerdi boysındıradı hám ólimdi ot kólge taslaydı. Sebebi aspanǵa húkimranlıq etiwge ılayıqlı bolǵan Ol jerdi hám quyashsız jer astı dúnyasın boysındırıwǵa tolıq qábiletli.
Sonlıqtan Ol qaytadan kelgenshe balalar hám emshek balaları ibadatxanada jetilisken maqtawdı bildiriwdi dawam etsin. Hám hár bir tize boysınıw menen iyilsin hám hár bir til Onı Rabbı dep moyınlasın: «Ey Rabbı, bizdiń Rabbımız, Senıń atıń pútkil jer júzinde qansha ullı!» (Zabur 8:1,9).
