«Мен Өз Шіркеўимди қурыўым керек»
Жас ўақтымда мен модель ушақ комплектлерин жақсы көретин едим. Мен дүкандан қызықлы көринген қутыны сатып алатын едим, соң үйде барлық бөлеклерди қутыдан алып, көрсетпелерди көрип баслар едим. Бир неше күннен кейин, желим түбиги, бир аз бояў ҳәм бир неше декал стикерлериниң жәрдеми менен, тамамланған ушақ бөлмемниң төбесинен илинип турар еди.
Модель қурыў қызықлы хобби болыўы мүмкин, бирақ ҳақыйқый ушақлар, көпирлер ямаса басқа қурылмаларды қурыў – бул аўыр жумыс. Тийкарлар, қурылыс материаллары, қурылыс бирикпелери ҳәм басқа да көп факторлар жойбардың табыслы ямаса табыссыз болыўына тәсир етеди.
Ийемиз Ийса «Мен Өз Шіркеўимди қурыўым керек» (Матта 16:18 NKJV) деп айтқанда, Өзин қурылыс бизнесинде екенин жәриялады. Ол кемел қурылысшы болғанлықтан, Ол не қурмасын, ол ҳеш қашан қуламайтуғынына исенемиз. Буннан тысқары, мәсихшилер сыпатында биз бул мәселеге тек ғана үстирт қарамай, тереңирек қызығыўымыз керек, себеби биз ҳақыйқатында да сол имаратпыз! Сонлықтан бул иләҳий қурылыс жойбарын қарастырыў өте пайдалы.
Шіркеў не?
Матта 16 да Мәсих «шіркеў» ушын қолланған термин өзинде әдеттеги сөз. Бул грек сөзи екклесиа («ек-клай-СИ-а» деп айтылады), бул тек ғана «шақырылғанлар» дегенди аңлатады. Ол белгили бир мақсет ушын жыйналған ҳәр қандай адамлар топарына тийисли болыўы мүмкин. Бул сөздиң өте улыўма мәниси Ҳаўарийлер китабында еки түрли жағдайда ушырасады. Ҳаўарийлер 7:38 де «шөлдеги жәмият [екклесиа]» айтылады, онда айырым аўдармалар ҳәттеки «жәмият» орнына «шіркеў» сөзин қолланады. 1 Онда контекст Қудайдың Ески Ўәсият халқына, Исраил миллетине тийисли. Ийемиз оларды Мысырдан шақырып, Өзине алып келди, алдын шөлде, кейин Ўәде етилген жерде.1 Соң, Ҳаўарийлер 19 да, бул сөз үш мәрте (32,39,41-аятлар) Ефестеги тәртипсиз топарға байланыслы қолланылады. Павлустың ўағызынан ашыўланған қала халқы өз қудайлары Диананы (ямаса Артемиданы) қорғаў ушын жыйналды, саатлар бойы қышқырды – бирақ «жыйын [екклесиа] шатасып кетти, ҳәм олардың көбиси не ушын жыйналғанын билмеди» (32-аят).
Бул силтемелер грек сөзиниң екклесиа, енди Мухаддес Китапта «шіркеў» деп аўдарылған, өзинде руўхый мәниге ийе емес екенин көрсетеди. Бирақ, Жаңа Ўәсияттағы 100 ден аслам басқа силтемелерде бул сөз анық мәсихши мөминлердиң жыйналыўына тийисли. Бул қолланыў қалай раўажланды? Жуўап ушын Ийемиздиң Матта 16:18 деги сөзлерине қайтыўымыз мүмкин. Оның басымлығы «шіркеў» сөзине емес, «Мениң» сөзине қаратылған еди. «Мен Мениң шіркеўимди қурыўым керек» деди Ол. Бул имаратқа минез-қулқын беретуғын нәрсе сол. Егер биз мәсихши болсақ, онда биз сол Шіркеўге, Оныкы болған Шіркеўге киремиз.
Ийемиздиң билдириўиндеги келешек заманға дыққат етиў әҳмийетли. Бул Оның Шіркеўи Ол ол ҳаққында сөйлеп атырған ўақытта әли жоқ екенин көрсетеди. Оның қурылыс жумысы әли басланбаған еди. «Шөлдеги шіркеў» (Ҳаўарийлер 7:38 KJV) жоқарыда айтылғандай, Исраил миллетине тийисли; бирақ адамлардың сол жыйналыўы бул Жаңа Ўәсият қурылысы менен бирдей емес – бул өте әҳмийетли нәрсе. Исраил жердеги ўәделерди алған еди, ҳәм Қудай әли сол ўәделерди миллетке орынлайды. Бирақ Жаңа Ўәсият Шіркеўи аспандағы берекетлерди алған ҳәм аспандағы үмитге ийе. Қудай Исраилге де, Шіркеўге де садық болған ҳәм болады, бирақ олар еки түрли объект. Бул фактти билиў Мухаддес Жазыўларды оқығанда көп түсинбеўшиликлерден қашыўға жәрдем береди.
Ийемиз ҳақыйқатында да Ўәде еткениндей Шіркеўди қурыўды баслады. Бул Ҳаўарийлер 2 деги Елуўинши күнде болды, сол ўақытта Мухаддес Руўх Ийемиз Ийсаның шәкиртлерин бир жаңа объектке бирлестирди. Павлус бул ўақыяны 1 Коринфлилерге 12:13 те былайша түсиндирди: «Бир Руўх арқалы ҳәммемиз бир денеге шомылдырылдық», яғный Мәсихтиң денесине, Шіркеўге. Павлустың Елуўинши күнде әли қабыл етилмегенин түсиниў пайдалы, бирақ «биз» сөзи оның сол күндеги руўхый шомылдырыў арқалы бирлескенлер қатарына өзин де қосқанын көрсетеди. Бул Елуўинши күндеги шомылдырыў бир мәрте болған ўақыя екенин көрсетеди, бирақ сол ўақыттан бери исенгенлердиң ҳәммеси Руўхтың жумысының қәдирине киреди. Сонлықтан, бул дәўирде қутқарылғанлардың ҳәммеси Мухаддес Руўх арқалы Шіркеўдиң бир бөлеги сыпатында бир-бирине байланысқан (Ҳаўарийлер 2:47, 4:4, 5:11).
«Шіркеў» сөзи ҳаққында ескертпелер
Биз Жаңа Ўәсиятта бул жаңа объект ҳаққында көбирек оқығанда, «шіркеў» сөзиниң айырым ўақытлары белгили бир орынға байланыслы екенин байқаймыз. Мысал ушын, Ҳаўарийлер китабында Иерусалимдеги шіркеў, Антиохиядағы шіркеў, Кесариядағы шіркеў ҳәм Ефестеги шіркеў айтылады. Көбинесе Павлус ҳәм басқалар хош хабарды тарқатқан ҳәм тәлим берген ҳәр қыйлы аймақларда «шіркеўлер» ге көп мәрте силтемелер бар. Бирақ, басқа ўақытлары «шіркеў» сөзи ҳәр бир ҳақыйқый мәсихшиден ибарат бир пүткил дүньялық объектке тийисли. Мысал ушын, Мәсих «шіркеўге барлық нәрсе үстинен бас», ҳәм Ол «шіркеўди сүйип, ол ушын Өзин берди» (Ефеслилерге 1:22, 5:25) – бул билдириўлер, әлбетте, тек ғана бир жергиликли жыйналыўға емес, барлық мөминлерге улыўма тийисли.
Бул айырмашылықты көрсетиў ушын, айырым инглис жазыўшылары «шіркеў» сөзин белгили бир жердеги жергиликли мөминлерге тийисли етип қолланады, бирақ пүткил дүньялық аспектке тийисли болғанда «Шіркеў» сөзин бас ҳәрип пенен жазады. Бул мақалада «Шіркеў» сөзи солай қолланылған. Басқа жазыўшылар болса, дерлик барлық инглис Мухаддес Китап аўдармалары менен бирге, бул айырмашылықты жасамайды, ҳәм оны белгили бир жол менен етиў керек деген қағыйдалар жоқ. Контекст әдетте мәни ҳәм қолланыўды анық етиў ушын жетерли дәрежеде анық.
Бул жерде айырым Мухаддес Китап аўдармалары «шіркеў» сөзин улыўма қолланапайтуғынын да айтып өтиў жақсы болыўы мүмкин. Мухаддес Китапты инглис тилине биринши болып аўдарған Уильям Тиндал «жәмият» сөзин таңлады. Сол ўақыттан бери бир неше басқа аўдармашылар «жыйын» сөзин қолланды. Олардың бири, Ж. Н. Дарби, «жыйын» терминин грек республикасы дәўиринен бир аз техникалық мәнисин сақлап қалыў ушын мөлшерленген екенин түсиндирди, сол ўақытта ол пуқаралық ҳуқықларына ийе адамлардың жыйналыўын аңлататын еди.2 Қайсы сөз қолланылмасын, «шіркеў» диң ҳәзирги идеясы адамлар жыйналатуғын имаратқа басым бериўи мүмкин екенин түсиниў әҳмийетли, бирақ бул сөз ҳақыйқатында да адамларға тийисли, олардың өзине, екклесиа, «шақырылғанларға».
Өсип атырған Шіркеў
Бул Шіркеўдиң ҳақыйқатында да Ийемиздиң Өзи тәрепинен қурылып атырғанын ойлаў таң қаларлық. Бул толығы менен жаңа нәрсе. Мәсихтиң биринши излеўшилериниң ҳәммеси яҳудий шаңарақларында өскен еди, бирақ көп өтпей самариялықлар да қосылды (Ҳаўарийлер 8:5-25). Бурын яҳудийлер «самариялықлар менен ҳеш қандай қатнасық қылмайтуғын еди» (Юхан 4:9), бирақ енди олар бирлестирилди. Көп өтпей, Шіркеўге басқа миллетлер де қосылды. Бурын яҳудий адамның басқа миллетлер менен бирге болыўы ҳәттеки еситилмеген еди (Ҳаўарийлер 10:28). Бирақ, Рим жүзбасы Корнелиус пенен сөйлесип атырғанда, ҳаўарий Петр ҳәм оның менен бирге болған басқалар өз көзлери менен басқа миллетлердиң де Ийемиз Ийса Мәсихке исене алатуғынын көрди.
Ҳаўарийлер 10 дағы Корнелиустың қабыл етилиўиниң гөззал ўақыялары Ҳаўарийлер 11:1-18 де толық қарастырылған, бул оның өте әҳмийетли ўақыя болғанын көрсетеди. Сол үзиликтиң ақырында, ҳәмме «Қудай басқа миллетлерге де өмирге тәўбе бергенине» қуўанып атырған еди (18-аят). Биз бүгин буның қаншалық таң қаларлық екенин әрең түсинемиз. Қудайдың яҳудийлер ҳәм басқа миллетлерди бир объектке бирлестире алыў идеясы бурын ҳеш қашан ашылмаған нәрсе еди. Павлус оны «сыр … басқа дәўирлерде адам балаларына мәлим етилмеген … басқа миллетлердиң де Мәсихте хош хабар арқалы бир денениң мийрасхорлары, бирге ийелери ҳәм Оның ўәдесине қатнасыўшылары болыўы» деп атады (Ефеслилерге 3:3-6). Ҳақыйқатында да, бул сыр периштелерге гүўалық болып табылады, сонда «Қудайдың көп қырлы даналығы шіркеў арқалы аспандағы басшыларға ҳәм ҳүкимдарларға мәлим етилсин» (10-аят).3
Мәсихшилер ушын Қудайдың имаратының бир бөлеги болыў қандай үлкен имканият! Ийемиз бизге сол жоқары шақырыўға муўапық жасаўға жәрдем берсин. Биз айырым мәсихшилерге басқалардан басқаша мүнәсибетте болыў арқалы барлық мөминлердиң бул жаңа органикалық бирлигиниң әмелий ҳақыйқатын бийкар етиўимиз мүмкин. Егер солай етсек, биз Қудайдың иләҳий даналығының көрсетиўин сөзсиз бузамыз. Бул Петрдың кейинги ҳәрекети, яғный ол яҳудий мөминлер менен аўқатланып, бирақ басқа миллетлер менен аўқатланбаған ўақытта не ушын соншалық аўыр болғанын түсиндиреди (Галатиялыларға 2:11-14). Биз экономикалық жағдай, этникалық келип шығыў, тил ҳәм мәденият сыяқлы аспектлердиң басқа мөминлерге болған мүнәсибетимизди булғаўына жол қоймаўымыз керек.
Бирге өсиў
Ҳәр қандай қурылыс жойбарында раўажланыў ҳәм өсиў болыўы керек. Шіркеўде де солай. Ефеслилерге хатында еки бап бул ҳаққында сөйлейди, ҳәм оларды бирге қарастырыў өте қызықлы. 2-бапта биз Шіркеўди ибадатхана сыпатында оқыймыз. Ийса Мәсих тийкарғы тас, пүткил қурылма ушын силтеме ноқаты, «Онда пүткил имарат, бир-бирине жарасып, Ийемизде мухаддес ибадатханаға өседи» (Ефеслилерге 2:21). Келеси аят қосады, бул мухаддес ибадатхана сыпатында Шіркеў «Руўхта Қудайдың жасаў орны». Ески Ўәсият дәўиринде Қудайдың жасаў орны ҳақыйқый ибадатхана еди, бирақ енди Ол Шіркеў ишинде жасайды (1 Коринфлилерге 3:16).
Соң Шіркеў Мәсихтиң денеси сыпатында сүўретленеди. Ефеслилерге 4-бап бул аспектке басым береди. Мәсих Бас, «Одан пүткил дене, ҳәр бир буўынның не бергенине муўапық бирлесип ҳәм тоқылып, ҳәр бир бөлек өз үлесин нәтийжели ислеўи арқалы, денениң мухаббатта өзин қурыў ушын өсиўине себеп болады» (4:16). Дене сыпатында, Шіркеў биздиң Басымыз: Мәсихтиң басшылығы ҳәм азықландырыўы арқалы бирлескен.
Кем дегенде еки қымбатлы нәрсе бул үзиликти бир-бирине байланыстырады. Бириншиден, ибадатхана да, дене де өсип атыр. Ибадатхана қабат-қабат, тас-тас болып өседи; ҳәм мәсихшилер Қудайдың ибадатханасының тири таслары (1 Петр 2:5). Дене басқаша өседи. Ол туўылғанда толық болады, бирақ жылдан жылға сол дене өлшеминде өсиўди даўам етеди; ҳәм мәсихшилер жеке тәртипте Мәсихтиң денесиниң ағзалары (1 Коринфлилерге 12:27). Ҳәр бир жағдайда, өсиў процеси ҳәр қыйлы болса да, өсиўге умтылыў әҳмийетли. Тийкардан асып өспейтуғын имарат пайдалы емес. Гөдеклик дәўиринен асып өспейтуғын дене саў емес.
Ийемиз, әлбетте, Өз Шіркеўин глобал мәнисте қурып атыр, сонлықтан оның жергиликли дәрежеде де өсиўин қәлеўимиз орынлы. Ҳаўарийлер 9:31 де бизге сол ўақыттағы барлық жергиликли шіркеўлердиң «тынышлыққа ийе болғаны ҳәм қурылғаны айтылады. Ҳәм Ийемизден қорқып ҳәм Мухаддес Руўхтың жубатыўында жүрип, олар көбейди». Олар руўхый ҳәм сан жағынан да өсип атырған еди. Бул мәсихшилердиң ҳәр бир жергиликли жыйналыўы ушын таң қаларлық, Мухаддес Китапқа тийкарланған мақсет. Бәлким, айырымлар тек ғана қатнасыўшылар санына итибар береди ҳәм жеке мөминлердиң руўхый қәжетликлерине итибарсыз болады. Бәлким, басқалар руўхый ҳақыйқатларды үйретиўге соншалық дыққат еткен, олар хош хабарды тарқатыў ҳәм сан жағынан өсиўдиң зәрүрлигине итибарсыз болады. Бул қәтелердиң екеўи де Ийемиздиң Өз Шіркеўиниң өсиўи керек деген нийетлерин есапқа алмайды.
Ибадатхана ҳәм дене арасындағы екинши байланыс олардың екеўи де тығыз байланысқанлығында табылады. Ефеслилерге хатының 2 ҳәм 4-бапларына қайтып қарасақ, имараттың «бир-бирине жарасып» (2:21) ҳәм дененің «бирлесип … бирге» (4:16) екенин оқыймыз. Ҳақыйқатында да, бул сөзлер грек текстиндеги бирдей терминниң түрли аўдармалары. Имаратлар ҳәм денелер түрлише қәлиплестирилгенине қарамастан, Қудай оларды уқсас түрде сүўретлейди: тығыз бириккен бөлеклер нәтийжели ҳәм үйлесимли түрде бирге ислейди.
Қудай қандай уллы жобаны шөлкемлестирген! Барлық мөминлер өз жекелигин сақлап қалады, бирақ ҳәр биримиз пүткилге әҳмийетли нәрсе қосамыз. Қудай сизди қойған мөминлердиң жергиликли жыйналыўындағы сиздиң белсенди қатнасыўыңыз бул жобаның әмелий орынланыўы. Ең әҳмийетлиси, биздиң Мәсихте улыўма кимлигимиз бар. Ол биздиң Тийкарғы Тасымыз, ҳәм Ол биздиң Басымыз. Ол Өз Шіркеўин қурып атыр, ҳәм Ол сиздиң сол имаратта қай жерде екениңизди анық биледи.
ЖУЎМАҚЛАЎШЫ ЕСКЕРТПЕЛЕР
- Инглис сөзи сыпатында, «шіркеў» термини өз мәнисин «Ийемиздиң үйи» идеясына алып барады. Грек сөзи кириакос («Ийемизге тийисли») Жаңа Ўәсиятта Ийемиздиң Кешки Аўқамы ҳәм Ийемиздиң Күни ушын қолланылған. Сол сөз кириакос немис тилиндеги Кирхе ҳәм ески инглис тилиндеги сирсе сөзлериниң тийкары болып табылады, олар ақырында бүгингидей «шіркеў» инглис имласына ийе болды.
- Дерек: Ж. Н. Дарбиниң Түрли Ўәсиятлар китабының кирис сөзи; STEM Publishing.
- Ефеслилерге 6:12 деги «басшылар» ҳәм «ҳүкимдарлар» әлбетте жин-шайтанлар, сонлықтан айырымлар Ефеслилерге 3:10 дағы жанлықларды да солай түсинеди. Басқалар Ефеслилерге 3 теги силтемени Қудайдың периште елшилерине тийисли деп есаплайды. Қайсысы болмасын, Қудайдың даналығы бул руўхый жанлықларға Шіркеў арқалы өте өзгеше түрде анық етиледи.
Тири Қудайдың Шіркеўи бул дүньядан шақырылған жеке адамлар топары – Қудай Өзиниң мәрхаматының хош хабары арқалы Өзине шақырған ҳәм сол хош хабарды ҳәм ол усынған Қутқарыўшыны қабыл еткенлер. Олар солай етип дүньядан ажыратылған ҳәм «Мәсих Ийсада мухаддес етилгенлер» (1 Коринфлилерге 1:1) деп айтылады, бул Мәсихте «ажыратылған» дегенди аңлатады.
Буған үйлесимли түрде Ҳаўарийлер 15:14 теги Яқубтың сөзлери бар, онда биз былай оқыймыз: «Шимеўн Қудайдың алғашқыда басқа миллетлерге қалай келгенин, олардан Өзиниң аты ушын бир халықты алыў ушын қалай келгенин баян етти». Шіркеў мине усы – Мухаддес Руўхтың суверен әмеллери арқалы Оның аты ушын халықлардан алынған халық. Егер Шіркеў тек ғана буны еслеген болса, ол дүньяда орналасып, дүньялық ойлы болмас еди, керсинше дүньядан ажыратылған ҳәм даңқтағы бийкар етилген Мәсихке ҳақыйқый шақырылғанлар сыпатында аспандағы минез-қулққа ийе болар еди. Егер биз Ҳаўарийлер 2 ге қарасақ, ондағы мөминлердиң ҳақыйқый ажыратылған топар екенин табамыз. —Раймонд К. Кэмпбелл, «Тири Қудайдың Шіркеўи» (алынған)
