Duwa Qılıw Jolı
Shákirtlerdiń «Rabbim, bizge duwa qılıwdı úyret» degen ótinishine juwap retinde, Isa olardı Rabbimizdiń Duwası dep atalatuǵın duwaǵa úyretti (Luka 11:1-4; Matta 6:9-13). Úsh jıl dawamında Rabbimiz benen turaqlı túrde birge jasaǵan bul on eki shákirt Onıń Ákesi menen bolǵan ıqlaslı, turaqlı hám kóbinese kúshli duwa qatnasınıń tańqalarlı gúwaları boldı. Bul olarda Onıń qalay duwa qılǵanı sıyaqlı duwa qılıwǵa hám Onıń úyretken Ákesi menen sonday jaqınlıqqa kiriwge umtılıs oyattı.
Luka duwanı qısqartqanı hám awdarmalar onıń túsindirmelerinde túrli bolǵanı ushın, bul maqalada biz Matta 6:9-13-ke silteme beremiz.
Bul duwanı jattap aytılatuǵın yamasa dástúrli duwa retinde keń qollanıw Isanıń «putparastlar sıyaqlı bos sóylew» (Matta 6:7 NIV) haqqındaǵı aldınǵı eskertpesi menen aldınnan aytılǵan hám qollap-quwatlanbaǵan, bul haqıyqıy duwanıń maqsetleriniń hesh birine erispeydi. Isa sonday-aq «adamlarǵa kóriniw ushın» (Matta 6:5-6) jámiyetlik jerde duwa qılıwdan saqlanıwǵa shaqıradı. Haqıyqıy duwa – bul Quday menen Onıń balası arasındaǵı jeke, jaqın qatnas.
Duwa Rabbimizdiń Tawdaǵı Nasiyatınıń bir bólegi bolıp kelse de, onıń ornatılıwı retinde jerdegi Patshalıǵın názerde tutsa da, onıń principleri payǵambarlıq bolajaq waqıt penen sheklenbeydi. Bizdiń Qutqarımız, Patsha Ózi, Qudaydıń Patshalıǵı «ishimizde (aramızda)» (Luka 17:21) ekenin úyretti. Onıń sadıq puqaraları retinde, Oǵan boysınıwǵa ant ishken bizler, Patsha bizdiń ishimizde/aramızda bolǵanı ushın, házir de jerde Patshalıqtı bildiremiz; Ol bizdiń ómirimizde húkim súredi. Bul Onıń Ózi qalay duwa qılǵanına iseniw ádalatlı. Sonlıqtan, duwa qılayıq ...
«Bizdiń Ákemiz»
Biz Qudayǵa ómir hám ómir hám qudaylıq ushın kerek bolǵan hámme nárselerdi beretuǵın (2 Petrus 1:3) súyikli Ata-ananıń balaları sıyaqlı jaqınlasamız. Ol tek ǵana Ata emes, al bizdi jaqınnan bilgen hám bizge jeke góz qaras penen qaraytuǵın bizdiń Ákemiz. Ol bizdiń maqsetlerimize xızmet etiw ushın bar bolǵan Ata emes. Biraq eń joqarı Quday bizge hár qanday waqıtta, hár qanday jerde qoljetimli bolǵanı ushın bizdiki. Pawl jazǵanday, Ol «biz ushın» (Rimliklerge 8:31). Ol, búgingi kúnde eń tolıq mániste aytqanday, «biz ushın hárdayım bar».
Iyelik «bizdiń» jeke emes, al kóp. Álbette, Ol hárdayım, biraq hesh qashan tek ǵana, meniń Ákem emes. Men hárdayım Onıń bólinbes itibarın alam, biraq Ol Onıń hár bir balasına da sonday qoljetimli. Sonlıqtan, bizdiń Ákemizge jaqınlasıp, Onıń bólinbes itibarın hám keshirimli miyrimdiligin kútip, ruwxıy tuwısqanlarımız benen bolǵan kelispewshiliklerge, kelispewshiliklerge yamasa dushpanlıqlarǵa jabısıp turıw qanday ájayıp! Bir-birimiz benen kelispewshilikte qalıw yamasa bir-birimizdi tán alıwdan bas tartıw Onıń súyikli Áke-júregine azap beredi! Pawl da, Petrus ta erli-zayıplı arasındaǵı qatnaslar bizdiń duwa ómirimizge tásir etetuǵının úyretedi (1 Korinflilerge 7:5; 1 Petrus 3:7). Qudaydıń shańaraǵındaǵı balalar arasındaǵı qıyın qatnaslarǵa da bul durıs emes pe?
«Aspanda»
Álemniń basqarıw orayındaǵı biyik kóz qarasınan, bizdiń Ákemiz Óziniń barlıq jaratılısın kóredi, basqaradı hám baǵıtlaydı. Onıń bizdiń duwamızǵa juwap retinde aralasıw ushın kerek bolǵan barlıq resurslarǵa sheklenbegen qoljetimliligi bar.
Bizdiń Ákemizdiń kóz qarası jerdiń shawqımı hám kórsetpe kedergileri menen buzılmaǵan (bizdiki sıyaqlı). Ol úlken súwretti anıq hám tolıq kóz qaras penen kóredi, hám bizdi, bizdiń mashqalalarımızdı hám mútájliklerimizdi durıs proporsiyada kóredi. Onıń mashqalanı qabıllawı da, bizdiń mútájligimizdi qanaatlandırıw qábileti de hesh qashan buzılmaydı. Ol hesh qashan uzaq yamasa shette emes. Onda biz Oǵan qanday joqarı isenim menen jaqınlasamız!
«Seniń atıń muqaddeslensin»
Haqıyqıy duwa – bul tabınıw – Oǵan bas iyip, Onıń eń joqarı múnásibine boysınıw. Sonlıqtan, biz Onıń atın ulǵaytıw menen baslaymız. Ol Óz atın hám sózin barlıq nárselerden joqarı kóterdi (Zabur 138:2). Hám biz de sonday etiwimiz kerek.
Oǵan eń joqarı húrmet hám taǵzım menen jaqınlasıw kerek. «Seniń atıń muqaddeslensin» tek ǵana formalıq sóz emes. Biz pútkil bolmısımız benen ózimizdi onıń húkimetine boysındıramız, hámme nárselerden joqarı sol atqa húrmet hám ulǵayıwǵa umtılamız. Biz sol attı kúsheytiw ushın jasawǵa, onı kemeytpesten yamasa oǵan hesh qanday teris tásir etpesten jasawǵa wáde beremiz.
Quday házir Isanıń atın álemdegi eń biyik orınǵa kóterdi (Filipililerge 2:9). Bizdiń Qutqarımız bizge Ákege Óz atı menen duwa qılıwdı úyretti (Yoxanna 16:23-27), bul at Eski Wásiyettegi «Yahwe» menen teń, Qudaydıń, Ullıń atı. Duwa qılıw ushın bunnan joqarı, abıraylı yamasa kúshli at joq. Bizdiń duwalarımız qalay nátiyjeli bolmawı múmkin? Biraq biz Qudayǵa ózimiz ushın qálegen nársemizdi alıw ushın jaqınlaspaymız. Duwa ushın birden-bir tiykar – qabıl etiletuǵın duwa qılıw ushın birden-bir platforma – tek ǵana múnásip bolǵan Onıń húrmetin, ulǵayıwın hám dańqın izlewge wáde beriw. Biz tabınıwshılıq penen jaqınlasamız.
«Seniń Patshalıǵıń kelsin»
Bul Onıń házir jerde húkim súriwge keliwi ushın ótinish emes. Onıń Patshalıǵı anıq nárse, bul jerde óz waqtında ornatıladı. Biz Onıń kestesin ózgertiwdi sorap atırǵan joqpız, al Onıń bul qozǵalańshı dúnyada óz ornın tabıwın júrekten qálewimizdi bildiremiz.
Pútkil álem Jaratıwshınıń hár bir tilegine hám buyrıǵına boysınadı (Koloselilerge 1:15-17). Ullı «bárin Óziniń kúshli sózi menen qollap-quwatlaydı» (Evreylerge 1:3). Tek ǵana jer hám onıń jasawshıları Oǵan qarsı qozǵalańda turıptı hám Jaratılıs 3-ten baslap, bas dushpan/bas qozǵalańshı Shaytannıń tásiri astında qalıp atır. Bizdiń Ákemizge duwa qılǵanımızdaǵı eń joqarı tilegimiz – Onıń maylanǵan Patshası (Zabur 2:6) aqırında qozǵalańdı basıp, Óziniń nızamlı húkimranlıǵın ornatıwı (1 Korinflilerge 15:24-28). Biz tek Oǵan sadıqlıqqa ant beremiz, Onıń barlıq jerde básekilesi yamasa qarsılası bolmaǵan eń joqarı dep tán alınıwın kórgi kelip atır. Hám biz sol baslılıq penen duwa qılamız.
«Seniń erkiń aspanda bolǵanı sıyaqlı, jerde de orınlansın»
Men «aspanda bolǵanı sıyaqlı» degen sóz dizbegi bul úsh bántke de – Onıń atına, Onıń patshalıǵına hám Onıń erkine de tiyisli dep esaplayman. Barlıǵı aspanda hárdayım durıs. Hám olar bul jerde ámelge aspayınsha, jerde hesh nárse durıs bolmaydı.
Biraq bul úshinshisin, ásirese, biz tek ǵana dindarlıq sóz retinde bildire almaymız. Eger men haqıyqattan da Qudaydıń erkin jerde qálesem, men Onıń erkin ámelge asıra alatuǵın jerdiń birden-bir aymaǵında – óz ómirimde Onıń erkin orınlawǵa tayın bolam. Eger men Onıń erki ushın qoljetimli qurallı bolmasam, men «Seniń erkiń jerde orınlansın» dep shın júrekten duwa qıla almayman, óytkeni men tek ǵana shın júrekten emes, eki júzli adam bolam.
Jaratıwshı ushın turıwǵa qanday múmkinshilik! Meniń ómirim Onıń erkin kúnlik kórsetiw bolǵanda, men Quday ushın gúwa da, qollawshı da bolam – hám meniń boysınıwım hám haqıyqıy Húkimetke sadıqlıǵım menen qarsı shıqqan dushpannıń ózlestirilgen «húkimetiniń» nıshanası bolam.
Jer óz qozǵalańında qalıp atırǵanda, Onıń qutqarılǵanları, Jaratıwshıǵa sadıqlıqqa ant ishken jerlikler retinde, Onıń eń sońǵı maqseti menen úylesimli túrde turadı, jasaydı hám duwa qıladı, bul maqset «aspandaǵı hám jerdegi barlıq nárselerdi bir bas astına, yaǵnıy Máshixtiń astına biriktiriw» (Efesseliklerge 1:10).
Máshixtaǵı múminniń bul qozǵalańshı dúnyaǵa qatnaslı jaǵdayı Yoxanna 1:10-13-te anıqlanǵan hám sol Injilde basqa jerlerde, ásirese joqarı bólmedegi sóylesiwde hám Rabbimizdiń duwasında (Yoxanna 13-17) basım kórsetilgen.
Sonlıqtan, men duwa qılǵanımda, men shın júrekten Onıń eń joqarı ulǵayıwın hám nızamlı ulıwma húkimranlıǵın qáleymen be? Basqasha aytqanda, men Qudaydıń kestesin – birden-bir durıs keste – ilgeriletiw ushın duwa qılaman ba? Yamasa men ele de Qudaydan óz keste ushın jalbaraman ba?
«Bizge búgin kúnlik nanımızdı ber»
Meniń baslılıqlarım ózimniki emes, al Qudaydıńkı ekenin shın júrekten moyınlaǵannan keyin, men óz ótinishlerimdi tabınıw hám Onıń erkine wáde beriwdiń sol platformasınan keltirem. Bul áhmiyetli. Yakob nadurıs sebepler menen duwa qılıwdan saqlanıwǵa shaqıradı, awır aqıbetlerin súwretleydi (Yakob 4:1-3). Biraq Qudayǵa hám Onıń kestesine boysınǵan halda, men qálegen nársemdi soray alam, onıń beriletuǵınına isenimli bolam (Zabur 37:4; 1 Yoxanna 5:14-15).
Men kóp waqıt, kóp adamlar sıyaqlı, Qudaydıń erkine qaray qalay duwa qılıw kerek degen másele menen gúresip keldim. Men Onıń erkin bile alam ba? Men qısqa juwap mınaday dep esaplayman: Men bir máselede Onıń anıq erkin bilmesem de, meniń ómirim, motivaciyalarım hám umtılıslarım Oǵan boysınǵan bolsa, hám men Onıń erkine ómirimniń qálewi retinde bas iygen bolsam, onda Onıń Ruwxı meniń ótinishlerimdi Onıń erki menen úylesimlestiredi (Rimliklerge 8:26-27). Meniń ruwxım hám minez-qulqım Onıń erkine bas iywi kerek, hátte meniń aqılım tolıq yamasa anıq jaqtı bolmasa da. Eger meniń duwa qılıwdaǵı haqıyqıy maqsetim Onıń erkin hám Onıń kestesin ilgeriletiw bolsa, oǵan juwap beriledi.
Qudaydıń húrmeti hám dańqına wáde berilgen júrek hám ómirden kelip shıqqan ótinishler («Seniń atıń muqaddeslensin») Oǵan qabıl etiledi. Men duwalarımızdı qısqartıwdı usınıs etpeymen (kóbimiz az emes, kóbirek duwa qılıwımız kerek), biraq biz Qudaydı isendiriw ushın hár bir jaǵdaydı talqılawımız shárt emes ekenin túsinsek, ótinishlerimiz ádewir qısqara beredi dep esaplayman. Bizdiń ótinishlerimiz tek ǵana Onıń júregi menen úylesimli bolǵan júreklerdiń máselelerin Oǵan alıp keliw máseleesine aylanadı.
Bul birinshi ótinish óz mútájliklerimizdi qanaatlandırıw ushın: kúnlik nanımız. Háptelik, eki háptelik yamasa aylıq miynet haqı alatuǵın hám bir háptelik azıq-awqat satıp alatuǵın waqıtta, «kúnlik» nan soraw ájayıp kórinedi. Ámeliy jaqtan, biz kúnlik táwelsiz emespeymiz. Biraq men Quday bizge hár kúni Oǵan hám Onıń támiyinlewine mútáj ekenimizdi esletki keledi dep esaplayman. Búgingi keshte awqat qamarda yamasa muzlatqıshta bolsa da, men ele de Oǵan qarayman hám Oǵan kúnlik támiyinlegenligi ushın shúkir etemen. Uzaq múddetli joybarlar hám háptelik/aylıq keste kúni, bizdiń ómirimiz, abadanlıǵımız hám Quday menen júriwimiz hár kúni, hár saat hám hár minutta Oǵan turaqlı, hárdayım sanalı táwelsiz bolıw hám Oǵan shúkir etiw máseleesi ekenin túsinemiz.
«Bizdiń qarzlarımızdı keshir, biz de qarzlarımızdı keshirgenimiz sıyaqlı»
Men bul jerdegi ideya vertikal emes, al gorizontal dep esaplayman: Qudayǵa qarsı emes, al adamlarǵa qarsı islengen gúnálar – bul, álbette, aqırında Qudaydı renjitken gúnálar. Biz Qudaydıń bizdiń gúnálarımızdı keshiriwi basqalardı keshiriwge tayınlıǵımızǵa emes, al tek ǵana Qutqarımızdıń qurbanlıǵına tiykarlanǵanın bilemiz. Hátte Nızam astında da, gúnálar qan qurbanlıǵı tiykarında keshirilgen, ótkizilgen.
Biraq muqaddes hám ádalatlı Quday tárepinen keshirilgen adamdaǵı keshirmeytuǵın ruwx – bul awıtqıw, Rabbimiz Isa keshirilgen, biraq keshirmeytuǵın qul haqqındaǵı mısalda úyretkenindey (Matta 18:21-35). Ol jerde, keshirim berilgen adamnıń keshiriwge tayınsızlıǵına baylanıslı, aqırında keshirim biykar etiledi. Isanıń táliymatı qan qurbanlıǵına tiykarlanǵan keshirim principine qarsı kelmeydi. Bul shın mánisinde bizdiń adamlar arası mashqalalar menen islesiwge tayınsızlıǵımızdıń Quday menen erkin qatnasımızǵa qalay tásir etetuǵını haqqındaǵı másele. Bul Onıń teń súyikli balalarınıń biri menen tartısıp turıp «Bizdiń Ákemiz» dep duwa qılıwǵa qaytadı.
Pawl bizdi «Máshixta Quday sizlerdi keshirgenindey, bir-birińizdi keshirińler» (Efesseliklerge 4:32) dep shaqıradı, sol arqalı biz alǵan bereketimizdi minnetdarshılıq penen keńeytemiz. Súyikli Quday bizdi ózimizdiń hesh qanday miynetimizsiz, Óziniń qurbanlıǵı tiykarında keshirdi. Onda biz qalay keshiriwden bas tarta alamız?
Ekinshi Korinflilerge 5:19 ájayıp bayan: «Quday dúnyanı Máshixta Ózine jarastırıp atır edi, adamlardıń gúnáların olardıń esabına jazbaǵan edi.» Quday ósh kórmese, biz ósh kóre alamız ba? Keyingi bayanda Pawl bizge «Ol bizge jarasıw xabarın tapsırdı» hám bizge «jarasıw xızmetin» berdi dep aytadı. Qudaydıń agentleri retinde, Onıń jarasıwın hámmege jetkeriw ushın bul jerde bolǵan bizler, hesh kim menen jarasıwǵa qarsı turıp, óz xızmetimizdi orınlay alamız ba? Bunday keshirmeytuǵın ruwx bizdiń duwalarımızdı tek ǵana toqtata aladı.
«Bizdi sınawǵa alıp kelme, al bizi jamanlıqtan qutqar»
Quday bizdi sınawǵa alıp kele me? Yakob 1:13-ke qaraǵanda, «Quday jamanlıq penen sınawǵa túspeydi, hám Ol hesh kimdi sınamaydı.» Kerisinshe, sınaw bizge ishkeriden, óz júreklerimiz arqalı keledi, deydi Yakob 1:14-15.
Bizdiń Qutqarımız «Ruwh tárepinen shólge alıp kelindi, ol jerde qırq kún dawamında shaytan tárepinen sınaldı» (Luka 4:1-2). Ol Ruwh tárepinen sınalmadı, yamasa Ruwh tárepinen sınawǵa alıp kelinbedi, al shaytan Onı sınaytuǵın jerge alıp kelindi. Eger biz Onıń erki orınlanıwına wáde bergen bolsaq, Quday bizdi sınawǵa qarsı basqaradı hám kúsheytedi.
Shaytan hesh qashan bizdiń Qutqarımızdı gúnáǵa kirgize almas edi; sınaw tek ǵana Onıń haqıyqıy minez-qulqın sınaqtan ótkizdi hám dálilledi, Onıń ishinde gúnáǵa hesh qanday beyimlik joq ekenin kórsetti. Quday bizdi de sınawǵa ruqsat beredi, imanımızdı hám ómirimizdiń sapasın kúsheytiw hám tazalaw ushın (Yakob 1:2-4; 1 Petrus 1:6-7).
Pawl bizge 1 Korinflilerge 10:13-te eń qızıqlı túsinik beredi: «Sizlerdi hesh qanday sınaw tutqan joq, tek ǵana adamlarǵa tán bolǵan sınawdan basqa. Hám Quday sadıq; Ol sizlerdi kótere almaytuǵın sınawǵa túsiriwge jol qoymaydı. Biraq sınalǵanıńızda, Ol sizlerge shıǵıw jolın da beredi.» Biz sınalǵanımızda Quday bar, bizge kerek bolǵan «shıǵıw» jolın beredi, óytkeni jaǵday hesh qashan Onıń qadaǵalawınan tıs emes. Biz Onıń járdemin izlegende (Evreylerge 4:14-16), Ol bizge jeńis beredi.
Men bul ótinishdi hár bir sınaw waqtında Qudayǵa qaytıw, Onıń miyrimdiligin, shápáátin hám resursların meni qutqarıw ushın shaqırıw dep túsinemen. Bizdiń Rabbimizdiń Áke aldındaǵı «bizdi jamanlıqtan qorǵaw» (Yoxanna 17:15) ushın shápáátinde taǵı bir qudiretli resursımız bar. Shaytan bizdiń dúnyamızda óte bar hám ómirimizge óte jaqın, biraq bizdiń Qutqarımızdıń kúshli shápááti hám Muqaddes Ruwhtıń bizdegi jumısı bizdi qurban bolıwdan saqlaydı. Tek ǵana ózimizdiń qozǵalańshı erkimiz bizdiń sátsizlikke ushırawımızǵa jol qoya aladı.
Sınalǵanımda, men bul ótinishdi «Meni sınawdan alıp ket» dep duwa qılıw arqalı basqasha aytqandı jaqsı kóremen. Biz hárdayım Onıń bizdi basqarıwı ushın qoljetimli bolamız ba? Yamasa biz sınawshı ushın kóbirek qoljetimli bolamız ba? Bizdiń gúnákar tábiyatımız sońǵısı ushın kóbirek ıqlaslı.
Jamanlıq bizdiń Qutqarımız tárepinen krestte jeńildi (Evreylerge 2:14). Biz Oǵan boysınbasaq, Onıń bizge hesh qanday kúshi bolmaydı. Biz Qutqarımızǵa jabısıp turǵanımızsha, «bizdi súygen Ol arqalı jeńimpazlardan da artıqmız» (Rimliklerge 8:37).
Sınaw bul planetadaǵı ómirimizde turaqlı bolǵanı ushın, biz hesh qashan biybárq yamasa saq bolmawǵa bolmaydı. Bizdiń resursımız óshpes hám qudiretli – biz tek ǵana Onıń menen qalıwımız kerek.
«Óytkeni Patshalıq, kúsh hám dańq máńgi Senińki»
Bul sońǵı bánt túrli awdarmalarda hár túrli qaraladı. Bul bánt haqıyqıy bolsa da, bolmasa da, ol duwanıń eń tiykarǵı tiykarǵı ideyasına sáykes keledi – bul birinshi náwbette Qudaydıń dańqın hám ulǵayıwın, Onıń ulıwma tán alınǵan húkimranlıǵın izlew. Ol ashılıw bántlerin qayta tastıyıqlaydı.
Bul duwa barlıq jaǵdaylardı yamasa tolıq duwa tájiriybesiniń ózgesheliklerin qamıtpaytuǵın bolsa da, tiykarǵı formada barlıǵı bar. Gúnádi moyınlaw bizdiń Ákemizge jaqınlasıwımızda, sonday-aq Onıń keshirimi hám qatnasqa qanday da bir kedergilikti taslawımızda názerde tutılǵan. Bunnan tısqarı, sınawǵa beyimligimizdi moyınlaw, hám solay etip, gúnáǵa qarsı hálsizligimizdi moyınlaw bar.
Shápáát duwası anıq qaralmasa da, qatnaslarǵa (yaǵnıy, keshirimge) baylanıslı másele bar, bul basqalardıń abadanlıǵın qálewdi óz ishine aladı.
Juwmaqlap aytqanda, Rabbimizdiń duwa haqqındaǵı táliymatı, duwa qılıw ushın tabınıw platformasınan tısqarı, ótinishlerdiń úsh tiykarǵı kategoriyasın qamtıydı: mútájlikler, qatnaslar hám Qudayımızdı húrmetleytuǵın minez-qulıq. Sonlıqtan, duwa qılayıq.
