Shańaraqlardıń wádesi
Dúnyanıń jaratılıwınıń basında-aq Quday adamlar shańaraqlarda jasawın qálegenligi anıq edi. Adam hám Hawwa jer júzindegi jalǵız adamlar bolǵan waqıtta da, ákeler hám analar balalardı jetik úlkenlikke jeteklew ushın bir reje bar edi (Jaratılıs 1:28). Quday Adam hám Hawwanı jemisli ata-ana bolıwın qálegen – bul tema keyinirek Nuh payǵambardıń shańaraǵı ushın suw tasqını húkiminen keyin qaytalandı (9:1). Hátte, Adam hám Hawwanıń gúnası arqalı ólim dúnyaǵa kirgennen keyin, Quday tuwıw azabın ǵana emes, al koncepciyanıń jiyiligin de kóbeytetuǵının ayttı (3:16, biraq barlıq awdarmalar bul anıq ańlatpanı kórsetpeydi). Bul shınında da Qudaydıń rahm-shápáátiniń bir háreketi edi, sebebi ol ólimniń jańa reallıǵın sheshetuǵın edi, hayal ushın hámileli bolıw hám kelesi áwlad balalardı tuwıw jeńilirek bolatuǵın edi.
Bunnan tısqarı, Quday shaytannıń hayaldan tuwılǵan Qutqarıwshı tárepinen jeńiletuǵının ayttı. Basqasha aytqanda, hár bir tuwılıw Qudaydıń Jeńimpazınıń wáde etilgen keliwin járiyalawda hayaldıń qatnasıw múmkinshiligi, jeńistiń kishkene bir kórinisi edi hám ele de sonday.
Sol wáde menen birge, Quday Izrail xalqına olardıń sadıqlıǵı sonday bereketke alıp keletuǵının ayttı, «jerlerińizde hesh kim túsik taslamaydı yamasa biyǵana bolmaydı» (Shıǵıw 23:26). Bul Nızamǵa qayta kirgizilgen 7-bólimde tastıyıqlandı: «Bul húkimlerdi tıńlaǵanıńız ushın ... aranızda er yamasa hayal biyǵana bolmaydı» (12,14-ayatlar). Zábúrler shańaraqlardı bunnan da kóbirek maqtaǵan: «Balalar Rabbıdan miyras, qursaq jemisi sıylıq ... Oq-dárileri tolǵan adam baxtlı ... Hayalıń jemisli júzim sıyaqlı boladı» (Zábúr 127:3,5, 128:3).
Balasızlardıń azabı
Sonday bereketler hám wádeler berilgen jaǵdayda, eger perzenti bolmasa, taqıwalı hayal ne oylar edi? Quday Eden baǵında hayallar ushın hámileli bolıw múmkinshiligin asırǵan ba edi – biraq ol ushın emes pe? Quday onı qanday da bir belgisiz gúnası ushın jazalap atırǵan ba edi? Ol ushın Rabbıdan hesh qanday miyras bolmaytuǵın ba edi? Onıń kúyewi onıń ushın bir de perzent tuwmaǵanı ushın onnan narazı bolıp qalar ma edi?
Bir másehi hayal óziniń balasız jılların jalǵızlıqtıń qabatlasqan sezimi dep súwretledi – «biologiyalıq, ruwxıy, fizikalıq úshlik qálew». Ekinshisi onı «emocional rollercoaster» sıyaqlı dep ayttı, ol qabıllaw hám gúres arasında ózgerip turatuǵın edi – ásirese qıyın, ol qosımsha etti, sebebi onıń balalardı tárbiyalawǵa bolǵan kúshli, Quday bergen qálewi bar edi. Boslıq sezimi Analar kúni, bala shashıwları hám basqa shańaraqlıq ilajlar sıyaqlı waqıtlarda tereńlesetuǵın edi, ol hám onıń kúyewi tek ǵana tamashagóy bolıp, hár dayım qosılmaytuǵın edi.
Bul pikirlerde biz Bibliyadaǵı ayırım balasız hayallardıń azabın da esite alamız. Patriarxlar dáwirinde, Rahilniń apası Leah ańsat balalar tuwǵan sıyaqlı bolǵanda, Rahil oǵan qızǵandı hám kúyewinen talap etti: «Maǵan balalar ber, bolmasa ólemin!» (Jaratılıs 30:1). Ózinen aldınǵı Sarra sıyaqlı, ol kúyewiniń qullardan biri arqalı bala tuwıwın qálegen, balasız úyde qalıwdan góre. Keyinirek, hákimler dáwirinde, Hanna kúyewiniń ekinshi hayalı Peninna tárepinen qasınnan qozǵatıldı, ol qáddi qattı, itibarsız hayal edi, ol muhabbat hám bala tuwıwdı básekilesler arasındaǵı jarıs dep esaplaǵan.2 Hanna óziniń qayǵısı, júrek azabı hám janı ashıǵanı ushın ashıqtan-ashıq jılaǵan, bul kúyewiniń onı juwbatıwǵa bolǵan qolaysız háreketleri menen eki ese artqan edi (1 Samuel 1:1-10).
Keyin, Jańa Testament dáwiriniń baslanıwında, qartayǵan Elizabet aqırında hámileli bolǵanda, ol Rabbı aqırında «adamlar arasındaǵı ayıbımdı alıp taslaw ushın» háreket etkenin ayttı (Luka 1:25). Ol hám onıń kúyewi ekewi de ádalatlı bolǵanına qaramastan, Rabbıdan qorqıw menen ayıpsız júrgenine qaramastan (6-ayat), biz tek ǵana onıń kórshileri onıń onlap jıllar dawamında balasız bolıwına sebep bolǵan qanday da bir jasırın ruwxıy kemshilik haqqında ne oylaǵanın kóz aldımızǵa keltire alamız. Shınında da, balasız hayallarǵa qaraǵan sonday sociallıq narazılıq jamanlardıń ádeti bolǵan edi (Ayup 24:21).
Bul túrdegi azap haqqında sóylegende júdá áste bolıw kerek. Paydasız yamasa, eń jamanı, qáddi qattı yamasa jańlıs bir nárse aytıw júdá ańsat. Eger biz Rabbıdaǵı balasız apamızǵa ne aytıwdı bilmesek, jańlıs nárse aytqannan góre hesh nárse aytpaǵan jaqsı! Onıń qayǵısın bólistiriw, onıń júklerin onıń menen birge kóteriw, jılaǵan hayal menen birge jılaw – bular hár dayım orınlı juwaplar. Qayǵırǵanlardı juwbatatuǵın Quday kóbinese biz benen birge bolıw ushın dos jiberiw arqalı sonday etedi (2 Korinfliler 7:6). Bálkim siz yamasa men sol dos bolıwımız kerek.
Biraq juwbatıw hám járdem kóbinese sózler arqalı da keledi (1 Salonikalılar 4:18). Jazıwlar bizdi ómir hám taqıwalıqtıń barlıq máselelerinde basqaradı, sonlıqtan biz bul tarawda da basqarıwdı kúte alamız.
Qudaydıń bar ekenligi
Biz hár dayım Qudaydıń bar ekenligi haqqındaǵı anıqlıq penen baslay alamız. Ol júregi sınǵanlarǵa jaqın; Ol Oǵan shın júrekten jalbarǵanlarǵa jaqınlasadı; Ol múrájat etilgen waqıtta járdem beredi (Zábúr 34:18, 145:18; Evreyler 4:16). Ol hayallardıń balalar máselelerine kelgende ózgeshe túrdegi sezimlerdi sezetuǵının biledi. Quday Isa Mesihtiń anası Maryamǵa Onıń azapların kórgen waqıtta qılısh janın tesip ótetuǵının bilgen (Luka 2:35), hám Quday balasızlardıń júreklerin tesip ótetuǵın azaplardı da biledi.
Biz Qudaydıń tuwılıw hám ómir mújizesindegi suverenlik kúshin de járiyalay alamız. Hámileli bolǵan waqıttan baslap, hátte odan aldın da, Quday hár bir balanıń rawajlanıwına tereń qatnasadı (Zábúr 71:6, 139:13; Yeremiya 1:5). Jazıwlar onıń qursaqtı ashqanın hám hámileli bolıw ushın «hámileli bolıwdı bergenin» jazadı (Rut 4:13; Jaratılıs 29:31, 30:22 qarań). Ózgeshe hám sulıw evrey metaforasında, Ol Sarra hám Hannanıń hámileli bolıwı ushın olardı «ziyarat etken» (21:1; 1 Samuel 2:21).
Biraq basqa waqıtlarda Quday qursaqtı jabıq qoyǵan. Geyde hámileli bolmaw yamasa túsik taslaw húkim háreketi bolǵan (Ayup 15:34; Hoseya 9:11-14), biraq bir qatar basqa jaǵdaylarda bul hayaldıń jeke pákizligi menen hesh qanday baylanısı joq edi (Jaratılıs 16:2, 20:18; 1 Samuel 1:5). Sonlıqtan, Qudaydıń suveren ekenligin tastıyıqlap, balalar qáleytuǵın hayaldı ruwxlandırıw hám basqarıw ushın basqa ne aytıw múmkin?
Boljawlar máseleleri
Biz dúnyanıń qulaǵan orın ekenligin qosıwımız kerek, hám geyde adam deneleri ápiwayı normalarǵa sáykes islemeydi. Quday hámileli bolıw hám tuwıwdı qosıw ushın jetkilikli kúshli bolsa da, eger Ol anıq jaǵdaylarda sonday etpese, biz óz boljawlarımız benen abaylı bolıwımız kerek. Balasız hayalǵa Rabbı onıń qursaǵın jabıq qoyǵanın aytıw bizdiń isimiz emes, qant keseli bar hayalǵa Rabbı onıń pankreasın jabıq qoyǵanın aytıwımız kerek emes.
Bul áhmiyetli málimlemege alıp keledi: Hesh qashan hesh kimnen «Qashan balalı bolasıń?» dep soraw yamasa «Balasıńız úlken bolıp atır ... taǵı birin tuwıw waqtı keldi!» dep aytıw bizdiń isimiz emes. Bir balası bar hayal ekinshi balanıń qashan keletuǵının kóp adamlar soraytuǵının esledi. Sorawshılar bilmegen nárse, erli-zayıplı eki ret túsik taslaǵan edi. Bizdiń ápiwayı, biraq itibarsız sózlerimiz birewdiń eń úlken qayǵısına tiyip ketiwi múmkin. Bala tuwıw Qudaydıń isi. Biz óz isimizge itibar beriwimiz kerek.
Ayırım adamlar balalar qáleytuǵın erli-zayıplı medicina járdemin izlewi kerek pe dep soraydı. Bul erli-zayıplı hám Rabbı arasındaǵı másele, biraq bunı basqa medicina máseleleri menen bir kategoriyaǵa qoyıw tiykarınan qáte emes. Medicinanıń qanday da bir tarawındaǵı másehi shıpakerler ózleriniń aralasıwları hár dayım Qudaydıń densawlıq yamasa emlew beriw qábiletine baylanıslı ekenligine kelisedi. Bala tuwıw tarawında, medicina bahalawı hámileli bolıwǵa tosqınlıq etetuǵın anıq kedergilerdi anıqlay aladı hám sheshe aladı (medicina jaǵınan, bular hayallar hám kúyewler arasında teńdey bólingen3). Taǵı da, bul erli-zayıplınıń aqıl izlegende Rabbıǵa múrájat etken waqıttaǵı ar-namısıına qaldırılǵan másele.4
Iman ámeliyatı
Bir másehi hayal bala tuwıwǵa háreket etiwdi maraton júgiriwi sıyaqlı dep ayttı, onda máre sızıǵı jaqın ba yamasa jarıstıń ózi shın mániste sońı joq pa anıq emes edi. «Eger onı ómirińizdiń aqırına shekem kóteriwdi sorawıńız múmkin ekenligin bilseńiz, iman awır seziliwi múmkin,» dedi ol. Biraq ol «[Qudaydıń] bar ekenligi kútiwdiń sol máwsiminde júdá ózgeshe túrde sezilgenin» de esledi.
Bul barlıǵımız ushın úlgili. Hawariylar Yuhanna dosı Gayustıń fizikalıq densawlıǵı onıń ruwxıy densawlıǵı sıyaqlı kúshli bolıwın qálegen (3 Yuhanna 1-2). Basqasha aytqanda, denemizdiń islemey qalıwı janımızdıń densawlıǵın joqqa shıǵarıwı shárt emes. Ana bolıw qálewi haqqında júdá jeke bir nárse bar, biraq basqalar ózleriniń kolyaskaların qaldırıwdı yamasa júrek keselliginen yamasa basqa bir sozılmalı jaǵdaydan qutılıwdı qáleydi. Qanday da bir uzaq múddetli qıyınshılıqta, biz óz qayǵılarımızdı bizge qayǵıratuǵın Qudaydıń iynine júklew arqalı ruwxıy turaqlılıǵımızdı saqlawǵa qarar ete alamız.
Ayırım hayallar Quday olardı imannıń, boysınıwdıń hám duwada aytılǵan durıs sózlerdiń ruwxıy jaqtan nátiyjeli kombinaciyasın izlep atırǵanda sınaqtan ótkerip atırǵanday seziniwi múmkin. Quday kóbinese júreklerimiz Oǵan tolıq baylanıslı bolǵansha kútedi, keyin Ol háreket etedi. Biraq Quday geyde bizdiń jaǵdaylarımızdı bizdi Oǵan tolıq baylanıslı etip qoyıw ushın qollanadı. Quday Pawılǵa «etindegi tikenek» – fizikalıq hám ruwxıy qıyınshılıqqa sebep bolǵan belgisiz bir jaǵdaydı jibergen waqıtta – bul Pawıldıń ómirindegi anıq bir gúnası sebepli emes edi. Kerisinshe, Quday Pawıldıń maqtanısh arqalı gúna qılıw múmkinshiligin azaytırıp atırǵan edi (2 Korinfliler 12:7). Bul Quday hayaldı gúnadan saqlaw ushın balalardı bermeydi degen mánisti ańlatpaydı. Biraq eger biz jaǵdaylarǵa itibar beriw ornına Rabbı menen bolǵan qatnasımızǵa hám Oǵan bolǵan isenimimizge itibar bersak, bul hár dayım hár qanday múminni kúsheytedi.
Keyin, Rabbıǵa bolǵan isenimimiz ósken sayın, biz kútiw dáwirlerine shıday alamız. Ibrahim hám Sarra mısalı bul jerde paydalı. Quday olardıń shańaraq beriw wádesinen keyin, olar ekewi de jıllar dawamında túrli jollar menen sabırsızlıq hám gúman bildirdi. Aqırında, Sarra 90 jasında, Ibrahim 100 jasında bolǵanda, hám olardıń jalǵız qalǵan resursı Qudaydıń wádesi bolǵanda, Ishak tuwıldı. Olardıń kútiwi onlap jıllarǵa sozıldı, biraq ásirler boyı iman úlgisi boldı (Rimlikler 4:19, 9:9; Evreyler 11:11).
Hannaǵa uqsas ruwxlandırıw beredi, ol Rabbıǵa onıń jaqsılıǵı ushın ulı tuwǵanı ushın maqtaw ayttı. Áwladlar ótkennen keyin, Zábúr 113-tiń kompozitorı onıń imanına ruwxlanǵan sıyaqlı, onıń sózlerin tiykarınan keltirip, Qudaydıń «biyǵana hayalǵa úy beretuǵının» qosqan (9-ayat; 7-9-ayatlarǵa qarań; 1 Samuel 2:8). Qudaydıń waqtı hám Hannanıń imanı jıllar boyı qanday sulıw kúsheytilgenin kóriń!
Bálkim Quday bizdi úlgi retinde qollanıwdı rejelestirgenin aytsa, biz ózimizdi húrmetli seziniwimiz múmkin. Biraq eger biz bunıń úmit hám kóńil qalıwdıń qaytalanatuǵın cikli menen uzaq jıllar dawamında shıdamlılıqtı talap etetuǵının bilsek ne boladı? Quday kóbinese sonday isleytuǵın edi. Maryam hám Marta ózleriniń aǵalarınıń ólimine shıdadı, biraq Quday bul arqalı ózgeshe túrde dańqlandı (Yuhanna 11:4,40). Anna tek jeti jıl turmıs qurǵan, biraq onıń bálkim 60 jıl yamasa onnan da kóp jıl dawamındaǵı tul bolıwında onıń sadıq xızmeti jarqıraǵan (Luka 2:36-37).
Bir hayal bul máselege uqsas túrde toqtaldı. Ol hám onıń kúyewi jıllar dawamında kútkennen keyin quwanısh penen balanı kútti – biraq olardıń quwanıshı túsik taslawdıń júdá qıyın fizikalıq hám emocional azabı menen almastırıldı. Ol ushın ele basqa hámileli bolıw bolmadı, hám ol geyde Qudaydan ne ushın balanıń tuwılmaytuǵın bolsa da, onı hámileli etkenin soraydı. Biraq ol taǵı da jazdı: «Men onnan kelip shıqqan jaqsı nárselerdi oylayman ... Men sınaqtan óttim, hám bul maǵan imanımǵa biraz kúshlirek jarmasıwǵa járdem berdi.» Bunnan tısqarı, kóp basqa hayallar sol waqıttan beri onıń menen óz qayǵıları haqqında sóylesken. Ol Rabbıdıń «men jarmasıp turǵan qıya tas ekenligin, hám Ol meniń úmitim ekenligin» járiyalay aladı.
Bul maqala ushın intervyu bergen basqalar barlıǵı ózleriniń qayǵıları waqıtında Qudayǵa bolǵan isenimleriniń tereńleskenine kelisti. Bir hayal: «Bul meniń kúyewim hám meni imanımızda ósiwge hám Oǵan jaqınlasıwǵa májbúr etti. Bul bizge uqsas jaǵdaylar menen gúresken basqalardıń járdem beriwge de múmkinshilik berdi» (2 Korinfliler 1:3-5 qarań).
Sonlıqtan, Qudaydıń suverenlik kúshi menen birge, biz Onıń muhabbatlı júregine de isene alamız. Onıń hár dayım bir rejeleri bar. Payǵambar Yesaya bir waqıtları óz shańaraǵına itibar qaratqan, hám keyinirek Muqaddes Ruh sol sózlerdi Rabbı Isa haqqındaǵı payǵambarlıq xabarǵa aylandırǵan, Ol óziniń qutqarılǵan xalqın «Rabbı maǵan bergen balalar» dep ataǵan (Yesaya 8:18; Evreyler 2:13 qarań). Adamgershilik kózqarasınan, álbette, Rabbı hesh qashan úylenmegen yamasa balaları bolmaǵan. Shınında da, payǵambarlıq jaqtan biz Onıń jıllarınıń ortasında kesilip taslanǵandaǵı qayǵısın oqıymız (Zábúr 102:24). Biraq házir, Onıń qayǵı dáwirinen keyin, Onıń ruwxıy áwladları kóp!
Sol sıyaqlı, keyinge qaldırılǵan úmit bizdiń kim ekenligimizdi anıqlawı shárt emes. Quday biz arqalı úlken bir nárse isley aladı, hátte Onıń biz ushın jolı biz kútkennen ózgeshe bolsa da. Biz hár dayım, hátte kóńil qalıwlarımızda da, Oǵan júdá qımbatlı ekenligimizge isene alamız, hám Ol biz islewimizdi qálegen jaqsı islerdi aldınnan tayarlaǵan (Efisliler 2:10).
