Qorqınısh
Qudaydıń Óz xalqın jazalawı eń sońǵı múmkin emes nárse sıyaqlı kórindi. Biraq payǵambar kelip atırǵan qorqınıshqa qarap turǵanda, mine solay sezdi hám isene almadı. Bul Habakkuktıń birinshi ayatında onıń «júgi» dep súwretlengen, sebebi onı kóteriw awır edi; hám ol onıń yadında qalǵan sayın, ol úlken salmaq sıyaqlı depressiya menen basıldı.
«Ey Rabbı, qansha waqıt men shaqıram, hám Sen esitmeyseń? Hátte Saǵan ‘zorlıq!’ dep shaqıram, hám Sen qutqarmaysań» (Habakkuk 1:2 NKJV).
Bul jaqın keleshek ushın kózqaras bolsa da, ol ele tolıq hám aqırına deyin orınlanbaǵan edi. Biraq bizdiń zamanımız ushın da jiddiy qollanılıwı joq pa? Biz ózimizdiń ústimizde turǵan jazalawlarǵa qorqınısh penen qaramawımız kerek pe? Sol kúndegi Israyıldıń gúnáları bizdiń milletlerdiń bul kúndegi gúnáları emes pe edi?
«Sebebi talaw hám zorlıq Meniń aldımda. Daw-janjal bar, hám kelispewshilik payda boladı. Sonlıqtan Nızam kúshsiz, hám ádillik hesh qashan shıqpaydı» (Habakkuk 1:3-4).
Bizdiń qala kóshelerinde nızamsızlıq, sawdada hám jámiyetlik ómirde jalǵan hám aldaw bar, hám qonı-qosnı bir-birine qarsı turǵızılǵan.
«Men qalada zorlıq hám daw-janjaldı kórdim ... onıń ortasında da jamanlıq hám qıyınshılıq bar. Onıń ortasında joq etiw bar; zulım hám aldaw onıń kóshelerinen ketpeydi» (Zabur 55:9-11).
Mine solay zaburshı Dawıt bunnan 400 jıl burın aytqan edi. Ol Habakkuk sıyaqlı sonday qorqınısh hám jiyrenish sezgen edi.
Qudaydıń ishki keńesleri
Zaburshı sıyaqlı, payǵambar da bas tartıwǵa tayın bolǵan bolıwı kerek. Hám biz óz joldaslarımızdıń qattı júrekliligin hám qasınlı bilimsizligin basdan keshirgenimizde, biz de sonday sezbeymiz be? Biraq júreklerimiz islengen barlıq qátelikler ushın shaqırǵanda, Quday bizdi Óziniń ishki keńeslerine alıp baradı hám hár bir nárse «Onıń (Atanıń) erkini orınlawdı qálegen hár bir adamǵa» (Yuhanna 7:17) basqıshpa-basqısh anıq boladı.
Qudaydıń Sózi bizdiń planetamızdıń depressiyalı qarańǵılıǵına nur túsiredi, hám biz Qudaydıń, aqır-aqıbet, barlıq nárseni qadaǵalap turǵanın kóremiz. Ol keleshekti qolında uslap turadı, sonlıqtan biz qorqıwımız kerek pe? Hátte Habakkuktıń ómirinde de Quday isenip bolmaytuǵın nárse islewdi joybarlap atırǵan edi.
«Xaldeyler, ashshı hám asıǵıs millet» (Habakkuk 1:6)
Óz xalqınıń sadıqsızlıǵına jazalaw quralı retinde kóteriletuǵın edi.
Barlıq bunı óziniń xronologiyalıq kontekstine qoyayıq. Habakkuk Israyıl mámleketiniń páseńlewin kórgen edi. Biraq, segiz jıl taxtta otırǵan hám tek ǵana 16 jaslı jas patsha Yosiya óz reformaların joybarlap atırǵan edi; Quday Óziniń meyirbanlıǵı menen Óz xalqına táwbe etiw hám óz mámleketiniń hám ómirleriniń buzılǵan jaǵdayın dúzetiw ushın taǵı bir múmkinshilik berip atırǵan edi. Hátte sol waqıtta da cynicler – hám kim cynic bolmas edi – qayǵılı kúlip, basların shayqap, «hesh nárse shıqpaydı» dep aytqan bolıwı múmkin.
Hátte sonday bolsa da, búgin biz ne bolatuǵının bilmeymiz. Biraq Qudaydıń Óz joybarları bar, hám bizdiń erkinligimiz bar eken, biz Injil eskertpesin bildiriwimiz múmkin:
«Hesh kim isley almaytuǵın tún kelip atır» (Yuhanna 9:4).
Sonlıqtan shoshqalıq artadı hám qayta tiklenedi
«Babilon, patshalıqlardıń dańqı, Xaldeylerdiń maqtanıshınıń sulıwlıǵı» (Yesaya 13:19)
Satan tárepinen ilhamlanǵan, biraq Quday tárepinen ruqsat etilgen, bul gúnákar jerge qorqınıshlı jazalawlar alıp keliw ushın qanatlarında kútip turadı.
Gúná korrupciya sıyaqlı, hám korrupciya sıyaqlı ol jámiyettiń barlıq dárejeleri hám jaǵdayları arqalı tarqaladı. Aqır-aqıbet mámlekettiń tiykarları shirilip, turaqsız boladı, hám pútkil struktura qulap túsedi. Qorqınısh suwıǵınıń bizdiń sanamızǵa kirip keliwi tábiyiy. Bizdiń úmitsizleniwimiz tábiyiy, biraq Quday bizdiń hálsizligimizdi biledi hám Óziniń Sózinen bizge ruwxlandırıw beredi.
Qudaydıń jazalawları kóbinese emlewshi bolıp tabıladı, bizdiń jánlerimizdi tazalaydı, solay etip biz jaqsıraq nársege umtılǵımız keledi. Ierusalim hám onıń ibadatxanasınıń joq etiliwi Israyıl xalqı ushın páta sıyaqlı kóriniwi múmkin emes edi, biraq sonday edi. Olardıń tutqınlıǵı olardıń kózqarasın ózgertti. Olar qayǵılı, biraq aqıllıraq xalıq bolıp qayttı.
Ashıqlanıwdıń turaqlılıǵı
Payǵambar Habakkuktıń tájiriybesi zaburshı Asaf sıyaqlı; ol taǵı da jaqtılıq aladı.
«Men bunı qalay túsiniwdi oylaǵanımda, bul men ushın júdá awır edi – Qudaydıń ibadatxanasına kirgenime deyin; keyin men olardıń aqırın túsinip jetim» (Zabur 73:16-17).
Quday Habakkukqa Óziniń bar ekenliginiń kúshin kórsetti, hám bul hár bir nárseni durıs kózqarasqa qoydı:
«Sen ázelden emespe, ey Rabbım Qudayım, Meniń Muqaddesim? Biz ólmeymiz ... Sen jamanlıqtı kóriw ushın taza kózli bolǵanıńnan, hám jamanlıqqa qaray almaysań» (Habakkuk 1:12-13).
Qudaydıń biz benen birge ekenin biliw sıyaqlı hesh nárse bizge batırlıq bermeydi. Ózinen keyingi Ezekiel sıyaqlı, ol Qudaydıń oǵan bergen missiyasın túsinip, tastıyıqladı,
«Men óz qaraqshılıǵımda turaman hám ózimdi qorǵanǵa qoyaman» (Habakkuk 2:1).
Habakkuk kitabında biz ózimizdiń sanamızǵa kúyip kirip, umıtılmas bolatuǵın bir qatar anıq jańalıqlar tabamız. Joybar ashıqlanadı, hám Martin Lyuter sıyaqlı biz ruwxlanamız,
«salih iman menen jasaydı» (Habakkuk 2:4).
Hám keyin biz sonday jaman bir adamdı tabamız, ol Qudaydıń haqıyqatına jabısıp turǵan hálsiz hám járdemsiz adam menen pútkilley qarama-qarsı: Ol
«maqtanıshlı adam ... sebebi ol óz qálewin tamuq sıyaqlı keńeytedi, hám ol ólim sıyaqlı hám qanaatlanıwı múmkin emes, ol ózine barlıq milletlerdi jıynaydı hám ózi ushın barlıq xalıqlardı úyedi» (Habakkuk 2:5).
Xaldeyler menen kontekstlik baylanıs anıq, biraq bul «maqtanıshlı adam» Navuxodonosor menen baylanıslı emes. Sońǵısı tek ǵana sol aqırǵı qorqınıshlı jeńimpazdıń bir túri edi, onıń ambiciyası onı Satannıń óz regentiniń pútkil dúnya boyınsha óz qadaǵalawın keńeytiwge umtılıwına alıp keledi. Bibliyalıq tariyxtaǵı úlgiler ózin qaytalaydı, hár biri aldınǵısınan úlkenirek hám qáweterlirek bolıp ósiwde. Bul «maqtanıshlı adam» Aleksandrdan úlkenirek, Cezardan qattıraq, hám Genghis Xannan qátelirek – hám ol jaqında ashıqlanadı. Ol Ashıqlanıw 13-tegi Haywan.
Úmit
Biraq hátte ol da jol beriwge májbúr boladı. Hátte ol da óziniń ustası sıyaqlı iyiliwge májbúr boladı, sebebi Bibliya buyıradı
«hár bir tize iyiliwi kerek ... hám hár bir til Isa Masih Rabbı ekenin moyınlawı kerek» (Filipiyalılar 2:9-11; Yesaya 45:23).
Qarańǵılıq jaqınlasqannan keyin, bul tańqalarlıq shaqırıq keledi: «Edomnan kelip atırǵan bul kim, Bozrahtan boyawlı kiyimler menen, Óz kiyiminde dańqlı bolǵan bul Adam, Óz kúshiniń ullılıǵında sayaxat etip atır?» Keyin juwap keledi. «Men salihlıqta sóyleymen, qutqarıwǵa kúshli» (Yesaya 63:1).
Bizge bul orınlanıwdıń waqtı aytılmaǵan; bunı biliw biz ushın emes. Biraq, biz onıń anıqlıǵına isenimiz, sebebi úzindi ájayıp wáde menen baslanadı:
«Sebebi ele bir az waqıt hám Keliwshi keledi hám keshikpeydi» (Evreyler 10:37).
Jańa Ahıttan alınǵan bul úzindi targum (Eski Ahıttıń paraphrasası) bolıp tabıladı, onda original keńeytilgen hám jeke túrde berilgen. Payǵambarda wáde bar edi
«ol anıq keledi, ol keshikpeydi» (Habakkuk 2:3).
Biz onı jerge qaytıwı menen ámelge asıratuǵın Adamdı kóremiz. Bizdi qutqarǵan hám ómirimizdi ózgertken Ol ele jerdi, keyin álemdi ózgertiw ushın qaytadı hám Óz xalqına qutqarıw alıp keledi. Hár bir nárse óz waqtında hám óz durıs tártibinde boladı.
Kóplegen gúwalar
Bibliyada bizge qalay nárseler ashıladı! Mariya da bul kúndi kórdi hám quwanıp ayttı,
«Meniń jánim Rabbımdı ulǵaytıradı, hám meniń ruwım Quday meniń Qutqarushımda quwanadı» (Luka 1:46-47).
Hám ol dawam etti:
«Ol maqtanıshlılardı júrekleriniń oyları menen tarqatıp jiberdi. Ol kúshlilerdi taxtlarınan túsirdi, hám páseygenlerdi kóterdi. Ol ashlarǵa jaqsı nárseler menen toltırdı, hám baylardı bos jiberdi» (Luka 1:51-53).
«Barlıq jer Onıń aldında tınısh tursın» (Habakkuk 2:20).
Payǵambar bunı esitkende tizesine jıǵılıp, sıyındı:
«Ey Rabbı. Men Seniń sózińdi esittim hám qorıqtım; Ey Rabbı, Seniń isińdi qayta tikle ... jıllardıń ortasında onı bildi. Qaharında meyirbanlıqtı esle» (Habakkuk 3:2).
Bul jer shól ekenin hám bizdiń bul jerde orınımız joq ekenin tán alǵan barlıq adamlar ushın sıyınıw. Jeksenbi mektebinde biz «Bul dúnya meniń úyim emes, men tek ǵana ótip baraman» dep qosıq aytamız. Tek ǵana bul nárselerdi durıs túsingenler ǵana keyingi ájayıp nárselerdi qádirley aladı.
Biyik hám ullı orın
Bul dúnyanıń jaǵdayı qanday bolsa da, milletlerdiń daw-janjalı qansha bolsa da, biz qansha kórsek te
«jamanlar tınıshlana almaytuǵın tolqınlı teńiz sıyaqlı» (Yesaya 57:20),
bizde bul isenim bolıwı múmkin: Quday Quday, hám Ol bizdi bekkem hám qáwipsiz uslap turadı. Hátte bunnan da kóbirek, sebebi bul ómirde de adamlar qorqıp, talasıp hám jeńimpazlarǵa hám zalımlarǵa bas iygen waqıtta, biz sonday emesbiz. Kiyikler sıyaqlı, bizdiń ayaqlarımız bizdi biyik orınlarǵa alıp baradı (Habakkuk 3:19), ol jerde biz aspanıń taza, pak samalın dem alamız, hám Qudaydıń kózqarasınan urıslarǵa, talas-tartıslarǵa, ambiciyalarǵa, jalǵanlarǵa, eki júzliliklerge, zorlıqqa, ashlıqqa, kesellikke hám ólimge qaraymız. Jaǵday qanday bolsa da, biz aspanıń tarlı sazları menen qosıq aytamız, sol biyik hám ullı orında qáwipsiz.
