Ruwxıy kesellik máselelerin qarastırǵanımızda, biz jeńil depressiyadan shizofreniyaǵa shekem bolǵan keselliklerdiń júdá keń diapazondaǵı túrleri haqqında sóylep atırmız. Ápiwayı etip aytqanda, ruwxıy kesellik – bul adamnıń ómir jaǵdaylarına sáykes túrde oylaw, seziniw, qayta islew hám juwap beriw qábiletin buzatuǵın jaǵday. Adam miyi bizdiń denemizdiń basqarıw orayı; bul buzılǵanda, basqa hámme nársege tásir etedi hám zıyanlı yamasa qáwipli oylar hám háreketlerge alıp keliwi múmkin. Ruwxıy kesellikler Quday haqqındaǵı hám ómirimizdegiler haqqındaǵı kózqarasımızdı buzıwı múmkin. Geyde, ruwxıy kesellikler bizdiń gúnalı minez-qulqımızǵa sebep boladı. Biraq jaqsı jańalıq sonda, Quday meyirimli Quday, Ol bizdiń qıyınshılıqlarımızdı kóredi hám bizge ruwxıy kesellikti basqarıwdı úyreniwge járdem bere aladı, hátte járdem, emlew hám úmit alıp keledi!
Haqıyqatında da, kópshilik ruwxıy kesellikti ele tolıq túsinbeydi. Ruwxıy keselliktiń bir neshe sebepleri bolıwı múmkin. Bul sebeplerdıń ayırımları tuqım qúwlawshı bolıwı múmkin; basqaları gormonal yamasa ximiyalıq teń salmaqsızlıqlar bolıwı múmkin. Awqatlanıw, shınıǵıw hám uyqı sıyaqlı kóp faktorlar ruwxıy salamatlıqqa tásir etedi. Kópshilik jaǵdaylarda, professional keńes beriw, durıs dári-dárman hám qábiletli terapiya bul simptomlardı jeńilletiwge járdem bere aladı. Ayırım ruwxıy kesellikler balalıqtaǵı travmatik waqıyalar yamasa zorlıq sebepli payda boladı hám, taǵı da, itibar menen emleniwi kerek.
Kóbinese itibar berilmeytuǵın basqa bir faktor bar. Kóp jaǵdaylarda, biz ruwxıy kesellik dep ataytuǵın nárse ruwxıy komponentke iye, hám eger oǵan itibar berilmese, ol adamdı qullıqta uslap turadı. Biz Qudaydıń súwretinde jaratılǵanbız. Ol úsh birlikli Bolmıs – Áke Quday, Ulı Quday hám Ruwx Quday. Ol bizdi Óz súwretinde jarattı: ruwx, jan hám dene. Qudaydıń súwretinde jaratılǵanlar retinde, bizde haywanlar yamasa ósimliklerdiń ómirinen ózgeshe ómir bar. Hákimler 17:28 bizge xabar beredi: «Ol arqalı biz jasaymız, háreket etemiz hám bolmısımız bar». Bibliya sonday-aq bizge ómirimizde Máshih bolmasa, biz Qudaydan hám Onıń bizdiń násip etiwimizdi qáleytuǵın hámme nársesinen ajıralǵanımızdı úyretedi, bul Onı biliw hám Onıń menen qarım-qatnasta bolıwdan keledi. Haqıyqatında da, Bibliya bizge bul qarım-qatnassız, biz óz qáte hám gúnálarımızda óli ekenligimizdi úyretedi, yaǵnıy biz ruwxıy jaqtan óli hám biz tolıq bolmıslar retinde jasay almaymız (Ef. 2:1-3). Bir boslıq bar, hám biz kóbinese onı basqa nárseler menen toldırıwǵa tırısamız. Biraq bul nárseler aqır-aqıbet bizdiń úmitimizdi qaldıradı hám ruwxıy kesellikke sebep bolıwı múmkin. Ruwxıy jaqtan tolıq bolıwdıń birinshi qádemi – bizdiń mútájligimizdi tán alıw hám Rabbimiz Isa Máshih arqalı máńgilik ómirdi qabıl etiw. Biz Máshihti qabıl etken waqıtta, Ol bizdiń ruwxımızdı janlandıradı, yaǵnıy biz Máshih penen tiriltilemiz hám jańa jaratılıs bolamız (Ef. 2:4-10). Biraq Rabbimiz Isa arqalı Quday menen qarım-qatnasta bolǵan adamlar ushın da, biz geyde Qudaydıń kim ekenligi haqqında nadurıs túsiniklerge iye bolamız. Biz Óziniń iskerligi (yamasa Óziniń shedevri) ekenligimizdi túsinbegenimizde, bul bizge teris tásir etedi hám ózimizdi hám basqalardı qalay kóretuǵınımızǵa tásir etedi (Ef. 2:10). Gúna sonday-aq Quday menen bolǵan qarım-qatnasımızǵa kesent etedi hám ruwxıy salamatlıǵımızǵa teris tásir etedi. Sonıń ushın Máshihshilerge Qudayımız hám Ákemiz benen qısqa esaplar júrgiziw buyırılǵan (1 Yuhanna 1:3-9). Biz Qudaydıń haqıyqatına tolıq batıp hám Onıń menen belsendi qarım-qatnasta bolǵanımızda, ruwxıy kesellikti jeńiwge jaqsıraq tayarlanǵan bolamız.
Kópshilik Zakon 28:28 di ruwxıy keselliktiń Qudaydıń Ózinen ekenligin aytıw ushın paydalanadı:
«Rabbiy seni aqılsızlıq, soqırlıq hám júrek shatasıwı menen uradı.»
Biraq biz bunday keń málimleme beriwde itibarli bolıwımız kerek. Bul Daniyel 4:31-32 degi Navuxodonosor jaǵdayında durıs bolıwı múmkin, biraq Yuhanna 9:1-3 degi soqır adam haqqında ne?
«Ol ótip baratırǵanda, tuwılǵanınan soqır bolǵan adamdı kórdi. Hám Onıń shákirtleri Oǵan soradı: ‘Rabbi, kim gúna etti, bul adam ba yamasa onıń ata-anası ma, ol soqır tuwıldı?’ Isa juwap berdi: ‘Bul adam gúna etkeni ushın yamasa onıń ata-anası ushın emes, bálkim Qudaydıń isleri onda kórsetiliwi ushın.’»
Bul júdá áhmiyetli principti kórsetedi: Quday bul soqır adamdı qáte islegenligi ushın jazalaw retinde emes, bálkim Óz isleri kórsetiliwi ushın azap shegiwine ruqsat berdi. Bul adamnıń azabı, oǵan jıllar dawamında qıyınshılıq hám uyat keltirgen, aqır-aqıbet Rabbimiz Isanıń Óz kúshin kórsetiwine alıp keldi, hám pútkil waqıya adamnıń qutqarıwına sebep boldı! Hawariy Pawl bunıń basqa bir mısalı. Ol Rabbiden úsh ret óz qabırǵasındaǵı tikanı alıp taslanıwın ótinish etti. Rabbiy onı paydalanıp, «Meniń kúshim ázzilikte jetilisken» ekenligin kórsetti.
Ruwxıy kesellik kóbinese ruwxıy keselliktiń úlken bólegi bolıp tabıladı. Bizdiń ruwxlarımız emlenip hám tolıq bolǵanda, aqılımız anıq oylay aladı. Hámme bilgen Muqaddes Jazba – bul Zábúr 23, ol Rabbimizdi bizdiń Shopanımız retinde súwretleydi. 3-ayatta, Ol bizdiń janımızdı tikley alatuǵının esletedi. Zábúr 42 hám 43 te, biz úsh ret oqıymız,
«Neshige janım túsip ketken, ey janım? Hám ne ushın ishime tınıshsızlanǵan? Qudayǵa úmit et, sebebi men ele Onıń júziniń járdemi ushın Onı maqtaǵayman.»
Biraq Zábúr 42:6 da, Zábúrshı Qudayǵa shaqırıw zárúrligin túsinedi:
«Ey Qudayım, janım ishime túsip ketken.»
Bul bizge depressiya hám úmitsizlikke alıp keliwi múmkin bolǵan ruwxıy túsiriliw menen járdem beriwdiń gilti. Belgili Charlz Spurgeon bir ret aytqan edi,
«Aqıl deneden ádewir tómen túsip ketiwi múmkin, sebebi onda túpsiz shúńqırlar bar. Dene tek belgili bir sanlı jaralardı kótere aladı hám onnan artıq emes, biraq jan on mıń túrli jollar menen qanay aladı.»
Eski Ahıt boyınsha, biz ullı ruwxıy túsiriliw, depressiya yamasa múmkin úmitsizlik penen azap shekken adamlardı oqıymız. Yunus, Iliya (1 Patshalar 19:4) yamasa hátte Dawıt (Zábúr 6:6-7; 32:3-4) sıyaqlı adamlar. Biz bul jerde eskertiwimiz kerek: hámme ruwxıy kesellik gúna menen baylanıslı emes. Biraq búgingi kúni biz ruwxıy kesellik dep ataytuǵın nárselerdiń kóbi Qudaydan uzaqlasıw yamasa uzaqlıqta bolıw sebepli payda bolıwı múmkin. Keshirmeytuǵın ruwx (2 Korinfliler 2:10–11), ashshılıq (Evreyler 12:15), qorqıw hám qáweter (Filipililer 4:6–7) hám tómen ózin-ózi qádirlew sıyaqlı gúnálar bizdiń janımızdı mayıptawı múmkin. Bizdiń janımız jaralanǵanda, biz anıq oylay almaymız dep aytılǵan.
Rabbimiz Isa kóbinese biz ruwxıy keseller dep esaplaytuǵınlarǵa járdem berdi, biraq sol waqıtta, Ol jumıs islep atırǵan jın kúshlerin tán aldı (Mark 1:34; Luka 11:14). Mark 5:1-20 de, biz bunday adam menen tanısamız. Búgingi kúni kópshilik bul adamdı ruwxıy keseller dep esaplaǵan bolar edi. Bul adam qábirlerde jasaytuǵın edi, óliler menen jasaytuǵın edi. Ol kóbinese jámiyet tárepinen shınjırlanǵan edi, biraq hesh kim onı emley almadı, hám ol kóbinese ózin kesip, járdem sorap shaqıratuǵın edi (Mark 5:3-5). Biraq Rabbimiz Isa onı emley aldı, hám nátiyjede bul adam «óz aqılında» boldı (Mark 5:15). Hámme ruwxıy kesellik jınlardıń aralasıwınan bolmasa da, búgingi kúni ruwxıy kesellik penen diagnoz qoyılǵan adamlar jınlardıń qanday da bir tásirin basdan keshirip atırǵan bolıwı múmkin. Bunday adamlarǵa, birinshi náwbette, Rabbimiz Isaǵa boysınıw arqalı usınılatuǵın ruwxıy qutqarıw kerek.
Rabbimiz Isa mútáj bolǵanlarǵa meyirim kórsetti (Matta 14:14), hám biz de sonday qılıwımız kerek. Ruwxıy kesellik penen azap shekkenlerdi súd etpew kerek; kerisinshe, biz olardıń ushın duwa etiw arqalı olarǵa meyirim hám muhabbat kórsetiwimiz kerek (Yakob 5:14). Biz ruwxıy keselliktiń gúna yamasa jın tásiriniń nátiyjesi dep boljay almaymız; biraq, biz birewge járdem beriwge tırısǵanda yamasa ózimiz járdem izlegende bul múmkinshiliklerdi itibarǵa almawımız kerek emes. Búgingi kúni, bizde ruwxıy kesellik penen azap shekkenlerge járdem beriwdiń kóp jolları bar, sonıń ishinde dári-dárman, Máshihshi psixiatriya hám keńes beriw. Bul Máshih denesinde kóbinese itibar berilmeytuǵın taraw. Biraq bul ruwxıy kesellik penen gúreskenlerdi qollap-quwatlaw hám kúsheytiw ushın Rabbimizdiń járdemin izleytuǵın taraw bolıwı kerek.
Biz olar haqqında oylaǵanımızda bizdi ruwxlandıratuǵın ayırım Muqaddes Jazbalar Matta 11:28-29; Rimlikler 8:38-39; Zábúr 34:17-18; Ishaya 40:31; 1 Piter 5:6-7 bolıwı múmkin. Jaqsı shınıǵıw – Zábúrlardı oqıp shıǵıw hám ruwxıy túsiriliw, depressiya hám úmitsizlik penen gúresken bul taqıwalı adamlardıń júregin tıńlaw. Oqıp shıqqanıńızda, Rabbimizdiń olardı bul ruwxıy jaǵdaydan qalay qutqarǵanına itibar beriń.
Baylanıslı
