Qudaydıń Tayınlawları
Quday tayınlawlar etkeninde, olardı orınlaydı. Levitler 23-tegi «toylar» sózi sózbe-sóz «tayınlawlar» degen mánisti bildiredi. Rabbıdıń Óz jerdegi xalqı menen bolǵan jeti tayınlawı erkin emes, sebebi olardıń barlıǵı úlken ruwxıy áhmiyetke iye – bizge házirgi kúnde de ájayıp xabar hám isenim beredi. Olar 2 Piter 1:19-da aytılǵan payǵambarlıqtıń anıq sóziniń bir bólegi. Biz toylardıń ózlerine kirisiwden aldın, Levitler 23-te ótkizip jiberiwimiz kerek bolmaǵan úsh tiykarǵı temalardı izertleyik.
Bir Háptelik, Bir Aylıq, Bir Jıllıq
Rabbı jıllıq toylardı belgilewden aldın, háptelik Shabbatqa ámel etiwdi qayta tastıyıqladı. Shabbat hesh qanday jaǵdayda basqa toy menen almastırılmawı yamasa ápiwayı dep esaplanbawı kerek edi. Eger belgili bir toy hápteniń jetinshi kúni bolsa, onda sol Shabbat qosımsha ózgeshe kúnge aylanadı, mısalı Yuhanna 19:31-de ol joqarı kún («mega-kún» grekshe) dep ataladı. Háptelik Shabbat Qudaydıń bizden Rabbı Isa Masih penen háptelik tayınlawdı saqlawımızdı qálewin kórsetedi, tek ǵana arnawlı bayramlarda Oǵan húrmet kórsetiw emes.
Jıllıq toylar jıldıń birinshi ayında – Abib ayında baslandı. Abib atı «qulaqta» degen mánisti bildiredi. Quday olardıń jıl bası arpa qulaqlarınıń payda bolıwı menen sáykes keletuǵının olardıń esine salıwǵa urınıp atır ma edi? Biz pútkil evrey kalendarı dáslepki miywelerdiń tolqınlı qurbanlıǵına tayarlıqqa baylanıslı bolǵan dep boljay alamız, bul Masihniń súwreti, Ol ólgenlerden tiriletuǵın barlıq adamlar ushın dáslepki miywe. Ol jerge túsip ólgen dán, biraq házir ólgenlerden birinshi tuwılǵan bolıp kóp miywe berdi (Yuhanna 12:24). Isenimler sıpatında bizdiń pútkil isenimimiz Onıń tiriliwine baylanıslı: «Eger Masih tirilmegen bolsa, sizlerdiń isenimińiz biykár; sizler ele gúnálarıńızdasız» (1 Korinflilerge 15:17 KJV).
Jıl dawamında, egin jıynawǵa kelsek, evreylerge: «Sen orǵanıńda ózińniń tizińniń múyeshlerin taza etpe, hám ózińniń ónimińniń qalǵanların jıynama: sen olardı kámbaǵallarǵa hám bólisheklerge qaldır: Men Rabbıńız Qudayman» (Levitler 23:22) dep eskertildi. Bul kishkene ayat tórtinshi hám besinshi toylar arasında basqa bir kámbaǵallar yamasa kóbinese «qáweterli emesler» dep esaplanatuǵınlar haqqındaǵı bólimnen basqa jerge qoyılǵanday kórinedi. Biraq mánisi sonda, Qudaydıń kóz aldında jerdegi baylıqqa tiykarlanǵan qáweterli emesler joq. Biz Qudaylıqtıń hár bir detalına dıqqat penen qaraymız ba, biraq onıń kúshin ózimizden kámbaǵallar ushın jaqsılıq etiwge májbúr etiwden bas tartamız ba? Hátte ullı elshi Pawıl da: «Tek olar bizdi kámbaǵallardı eslewin qáledi; men de bunı etiwge tayın edim» (Galatiyalıklarǵa 2:10) dedi. «Quday hám Áke aldında taza hám nápsiz din mınaw: qáweterdegi jetimler hám tul hayallardı zıyarat etiw, hám ózin dúnyadan nápsiz saqlaw» (Yakob 1:27). Ókinishke oray, Rabbıdıń Toyları taza emes din sebepli evreylerdiń toylarına aylandı – mazmunnan góre forma. Bizde sonday bolmasın!
Orınlanǵan Tayınlawlar
Rabbı Isa Masihde orınlanǵan toylar: Paskalya, Ashıtqısız Nan, Dáslepki Miyweler hám Pentekost. Masihde ele orınlanıwı kerek bolǵan toylar: Karnaylar, Keshirim kúni hám Shayırlar. Endi Quday tárepinen Masihde orınlanǵan tayınlawlardı kórip shıǵayıq.
Paskalya.
Paskalya Abib ayınıń 14-kúni ótkiziliwi kerek edi. Bul sonday áhmiyetli toy bolǵanı ushın ne ushın ayınıń birinshi kúni ótkizilmedi? Quday háreket etiwden aldın, adamǵa Oǵan boysınatuǵının kórsetiw ushın múmkinshilik beredi. Eger Faraon Musa oǵan birinshi kelgeninde Qudayǵa boysınǵan bolsa, on balanıń hesh biri bolmas edi. Biraq Faraonnıń qattı júregi sebepli, Mısırdaǵı ómirdi qollap-quwatlaytuǵın arpa burshaq penen joq etildi. Eger Adam hám Hawa Qudaydıń birinshi buyrıǵına boysınǵan bolsa, ómir hám ólimniń hesh qanday qayǵısı Jaratıwǵa túsirilmes edi. Biz de, eger Qudayǵa erterek boysınǵanımızda, qansha qayǵı hám ókinishten qashıp qalıwımız múmkin edi dep oylawımız múmkin!
Hár kim Qudayǵa boysınbaǵan. Biraq Ol Óz miyrimi menen Paskalya qozısın berdi: «Sebebi bizdiń Paskalyamız bolǵan Masih biz ushın qurban etildi» (1 Korinflilerge 5:7). Sol orınbasar ólimsiz biz Mısırdaǵı qozınıń qanın kórsetilgenindey qollanbaǵanlar sıyaqlı Qudaydıń qáhárine ushırawımız kerek edi. Sol tógilgen qan joqarı esik basına hám esik qaptallarına qoyılıwı kerek edi. Sol sıyaqlı, Masih pútkil dúnya kóriwi ushın xochqa mıqlandı, biraq siz Onıń siz ushın xochqa mıqlanǵanın qabıl etpegenińizshe Ol sizdi «ótkizip jiberbeydi» yamasa húkimnen qorǵamaydı. Siz Masih penen Ullı Aq Taqta húkimdar sıpatında ushırasasız (Ashıqlaw 20:11-15).
Ashıtqısız Nan Toyı.
Ashıtqısız Nan Toyı Paskalyadan keyingi kúni baslandı hám jeti kún dawam etti. Bul waqıtta evreyler kúndelik nanlarında ashıtqı jemewi yamasa úylerinde ashıtqı saqlawı kerek edi. Jazıwda ashıtqı jamanlıqtıń simvolı hám ashıtqını alıp taslaw tazalanıwdı bildiredi. «Sonlıqtan aspandaǵı nárselerdiń úlgileri [buqa hám eshkilerdiń qanı menen] tazalanıwı kerek edi; biraq aspannıń ózleri bunnan jaqsıraq qurbanlıqlar menen» (Evreylerge 9:23). Sonlıqtan Ashıtqısız Nan Toyı aspannıń da bul tazalanıwın bildiredi. Biz de óz ómirimizde bul tazalanıwdı basdan keshiriwimiz múmkin. Pawıl bizdi bul «toydıń ruwhın eski ashıtqı menen emes, jamanlıq hám nápsizlik ashıtqısı menen emes; al shın júreklilik hám haqıyqat ashıtqısız nanı menen saqlawǵa» (1 Korinflilerge 5:8) shaqıradı. Biz Quday Ruwhınıń bizde islewge, bizge jańa qálewler hám ómir tárizin beriwge múmkinshilik bergenimizde, biz Onıń bizge uqsas bolıwǵa shaqırıqların orınlaymız: «Sonlıqtan sizler kámil [jetik] bolıńlar, aspandaǵı Ákeńiz kámil bolǵanı sıyaqlı» (Matta 5:48); «Sonlıqtan sizler miyrimli bolıńlar, Ákeńiz de miyrimli bolǵanı sıyaqlı» (Luka 6:36); hám «Sizler muqaddes bolıńlar; sebebi Men muqaddesmen» (1 Piter 1:16).
Dáslepki Miyweler hám Pentekost.
Dáslepki Miyweler Toyı hápteniń birinshi kúni (Levitler 23:11), bizdiń ekshembi kúni ótkizildi, bul jańa baslanıwdı bildiredi. Olar dáslepki miywelerdiń tolqınlı qurbanlıǵı orınlanǵansha arpa ónimin jewge ruqsat etilmedi (Levitler 23:14). Masih hápteniń birinshi kúni ólgenlerden tirilip, Dáslepki Miyweler Toyın orınladı. Ol tirilgeni ushın isenimler Onıń tiriliwiniń qatnasıwshıları boladı (1 Korinflilerge 15).
Sol waqıtqa shekem bizge keyingi toy, Pentekost berildi. Dáslepki miywelerdiń tolqınlı qurbanlıǵı kúninen elli kún sanaldı, sonlıqtan Pentekost hápteniń birinshi kúni boldı – taǵı da jańa baslanıw. Sol kúni Elshilerdiń isleri 2-de Jańa Ahd (kelisim) tastıyıqlandı, sol waqıtta Shirkew Muqaddes Ruwhtıń beriliwi menen payda boldı, sebebi Masih basqa Jubatushı jiberiw wádesin orınladı (Yuhanna 14:15-17,26, Yuhanna 15:26, Yuhanna 16:7-15). Biz jalǵız qaldırılmaǵanbız! Luka qalay anıqlaǵanına dıqqat etiń: «Hám Pentekost kúni tolıq kelgeninde,» tayınlaw orınlandı. Hám bul toyda olar ashıtqı menen islengen eki nanı tolqınlatıwı kerek bolǵanı sıyaqlı (Levitler 23:17), shirkew de qutqarılǵan gúnákarlardan, evreyler hám basqa milletlerden quralǵan. «Óz erkine qaray Ol bizdi haqıyqat sózi menen tuwdırdı, solay etip biz Onıń jaratılıslarınıń bir túri bolıwımız ushın» (Yakob 1:18).
Ele Orınlanatuǵın Tayınlawlar
Quday qalǵan úsh toydı orınlaǵanda, Izrail milletine Quday Ibrahımǵa Jaratıw 12:2-3-te shártsiz wáde bergeninde olardıń ushın belgilegen bereket hám xızmet ornına alıp kelinedi. Olar boysınbaǵanı ushın sol orındı bir múddetke joǵalttı, házirgi waqıtta dawdıń orayı bolıp tur. Keleshekte olar dúnyanıń hayran qalıwınıń orayı boladı. Biraq aldın millet Karnaylar Toyı menen belgilenetuǵını sıyaqlı jerge qayta jıynalıwı kerek.
Karnaylar Toyı.
Jetinshi ayda milletti Qudaydıń aldına jıynaw ushın karnay shaldı. Ásirler boyı tarqalǵannan keyin, Izrail milletı Ekinshi Jáhán urısı dáwirinde Adolf Gitlerdiń evreylerdi joq etiwge urınısınan keyin qayta tiklendi, bul qattı quwǵınǵa ushıraǵan evreylerdiń Ibrahım, Ishak hám Yakobqa wáde etilgen jerge qaytıwı menen juwmaqlandı. Biraq millet basshıları olar ol jerde etnikalıq xalıq sıpatında, diniy xalıq sıpatında emes ekenin anıq ayttı. Millet ishinde ómir joq qurǵaq súyekler sıyaqlı jıynalıp atır edi (Ezekiel 37:8).
Búgin dúnyadaǵı evreylerdiń ulıwma sanı shama menen 13.8 million.1 2013-jılǵı Paskalya bayramında Izraildegi evreylerdiń sanı simvollıq 6 million shegarasınan astı, bul Amerika Qurama Shtatlarında jasaytuǵın 5.5 millionnan astı. Quday karnay shaqırıǵın orınlaw processinde, biraq bul keleshektegi kúnde tolıǵıraq orınlanadı. Bul karnaylar toyı hárdayım ayınıń birinshi kúni boldı: bul millet ushın uzaq waqıtqa shetke qoyılǵannan keyin jańa baslanıw boladı.
Keshirim Kúni.
Karnaylar Toyınan on kún ótkennen keyin Keshirim Kúni keldi, sol waqıtta Qudaydıń xalqı óz janların ózgeshe milliy kishipeyillik penen azaplawı kerek edi. Tayınlaw olar ózleri tesken Onı kórgenlerinde hám Ol, Messiya, barlıq gúnáları ushın keshirim beriw ushın ólgenin túsinip jetkenlerinde orınlanadı. «Hám Men Dawıt úyine hám Ierusalim turǵınlarına miyrim hám jalbarıw ruwhın quyamen: hám olar ózleri tesken Meni kóredi, hám olar Onıń ushın qayǵıradı, óziniń jalǵız ulı ushın qayǵırǵanı sıyaqlı, hám óziniń birinshi tuwılǵanı ushın qayǵırǵanı sıyaqlı Onıń ushın ashshılıqta boladı. Sol kúni Ierusalimde úlken qayǵı boladı» (Zaxariya 12:10-11). Quday olardı Ózi ushın gúwalıq sıpatında zeytun teregine qayta jalǵawı ushın (Rimliklerge 11:23) olar aldın ózleri xochqa mıqlaǵan Nazaretlik Isanıń, haqıyqatında da, olardıń Messiyası ekenine iseniwi kerek. Olar Onı kórgenlerinde, qayǵırǵanlarında hám sonday is ushın táwbe etkenlerinde qanday keshirim kúni boladı!
Bul nátiyjeler aqırǵı toydı baslap beredi, bul Rabbıdıń xalqınıń Onıń menen piligrim tárizde jasawın bildiredi, bul Onıń barlıq haqıyqıy balaların xarakterlewi kerek – dúnyada bolıw, biraq onıńnan emes.
Shayırlar Toyı.
Keshirim Kúninen bes kún ótkennen keyin Shayırlar Toyı baslandı. Barlıq xalıq terek putaqlarınan shayırlar yamasa shatırlar qurıp, jeti kún dawamında olarda lager qurıwı kerek edi, bul olardıń Mısırdan qutqarıwın eslew ushın, bul dúnyanı anıq bildiredi. Bul millet, uzaq waqıttan keyin, aqırında Quday menen sonday jaqın qatnasıqta boladı, olar óz ataları jiyi etkenindey, Mısırǵa qaytıwdı qálemeydi. Bul Izrail yamasa dúnya hesh qashan kórmegen bereket waqtı boladı. Keleshekte Shayırlar Toyı hár bir millet jıl sayın saqlaytuǵın toy boladı: «Hám Ierusalimge qarsı kelgen barlıq milletlerden qalǵan hár bir adam jıl sayın Patshaǵa, Áskerler Rabbısına tabınıw ushın hám shayırlar toyın saqlaw ushın kóteriledi» (Zaxariya 14:16). Bul Qudaydıń bul kishkene milletti qutqarǵanın hám olar Onıń ekenin, hám Ol Ózine isenim menen kelmekshi bolǵan hár bir adamdı qabıl etetuǵının ashıq moyınlaw boladı.
Juwmaq
Quday barlıq tayınlawların orınladı hám orınlaydı. Siz haqqında ne aytıwǵa boladı – siz Onıń menen tayınlawlarıńızdı orınlap atırsańız ba? Siz Rabbı Isa Masihke ózińizdiń Rabbıńız hám Qutqarushıńız sıpatında isenip atırsańız ba?
ESLETPE
- Izrail AQSHtı dúnyanıń eń úlken evrey xalqı orayı sıpatında almastırdı, simvollıq 6 million sanınan astı.» P. Ghosh, International Business Times, 2013-jıl 28-mart.
