Siz Angliya, Evropa hám Arqa Amerikadaǵı qala avtobuslarında «Quday joq shıǵar» degen reklama xabarların kórmegen shıǵarsız. Bul ateistler hám sekulyaristler tárepinen keńnen járiyalanǵan ájayıp pikir, sebebi ol «itimal» gúmán bar ekenligin, hátte ózin biyiman dep esaplaǵan adamlar arasında da bar ekenligin kórsetedi. «Quday joq shıǵar» degen sózdi «Quday bar bolıwı múmkin» dep te aytıwǵa boladı. Bul hár bir adam juwap beriwi kerek bolǵan soraw: «Quday bar ma?»
Eger Quday joq bolsa, bul sorawǵa juwap alıwdıń ilajı joq! Joq nárse óziniń joq ekenligin dálilley almaydı. Onıń joq ekenligin dálillewge urınıwı onıń bar ekenligin ǵana dálillewi múmkin. Bul principtiń mısallarınan biri retinde, bir sóz oylap tabayıq hám «smootle» degen nárse joq dep aytayıq. 1 Biz bunday pikirlerdi qalay aytamız? «Smootle» joq ekenligin aytıw ushın, biz onıń ne bolıwı múmkinligin súwretley biliwimiz kerek. Sonnan keyin, biz bunday nárse shınında da joq pa, joq pa ekenligin biliw ushın dúnyanı izlewimiz kerek. Biraq eger biz «smootle»di nadurıs súwretlegen bolsaq, biz joq nárseni tekseriwge umtılǵanlardı aldadıq. Sonlıqtan, biz onıń ne emesligin de súwretlewi kerek edik, al bul múmkin emes edi. Hátte tolıq izertlewden keyin de, biz aytıwımız múmkin bolǵan eń jaqsı nárse «Smootle degen nárse joq shıǵar!»
Biraq biz Quday bar ekenligin dálilley alamız ba? Hár bir másihshi bunı isley alıwı kerek bolsa da (1 Petrus 3:15), kópshiliktiń isley almaytuǵının biliw ókinishli. Sonlıqtan biz olardı qalay járdem bere alamız? Bes dálilge qaraylıq.
1. ASPAN HÁM JER
Hár bir reakciya ushın, aldın háreket bolıwı kerek. Aspandar hám jer qalay payda boldı? Ateist evolyucionistler xaos áste-áste házirgi bar bolǵan nársege aylandı dep esaplasa da, olar baslanǵısh xaos kosmostıń ne baslaǵanlıǵı haqqında hesh qanday túsindirme bere almaydı. Másihshi sebep-aqıbet nızamın jaqsıraq túsinedi, sebebi Injil anıq aytadı: «Basında Quday aspanlar menen jerdi jarattı» (Jaratılıs 1:1). Hám Jaratılıs Jaratıwshısınıń iskerligine toqtalıp, zabsurshı bılay dep atap ótedi: «Aspandar Qudaydıń dańqın járiyalaydı; aspanlar Onıń qollarınıń isin járiyalaydı» (Zabsur 19:1 NIV). Sebep-aqıbet nızamı jaratılǵan barlıq nárseler ushın bir sebep talap etedi.
Barlıq kishkene (sheksiz kishkene) hám úlken (ólshemsiz) nárselerdiń adıl ilimiy tekseriwinde, birden-bir múmkin bolǵan juwmaq – Jaratıwshı Quday bar ekenligi. Hám bul bilim jeke juwapkershilikti talap etedi: «Sebebi dúnya jaratılǵannan berli Qudaydıń kózge kórinetuǵın qásiyetleri – Onıń máńgilik qudireti hám ilahiy tábiyatı – jaratılǵan nárselerden túsiniw arqalı anıq kórindi, sonlıqtan adamlar bahana etiwge hálsiz» (Rimliklerge 1:20). Neni bahana etiwge hálsiz? Qudaydı moyınlawdan!
2. TARIYX
Izraillikler Mısırdan shıqqanda, olarǵa kóplegen jalǵan qudaylar tanıstırılǵan edi (Rimliklerge 1:21-28), olarǵa jalǵız haqıyqıy Quday haqqındaǵı haqıyqattı úyretiw zárúr edi. Sol sebepli Quday Musaǵa óziniń birinshi jazbasın usı ápiwayı haqıyqat penen baslatqan bolıwı múmkin: «Basında Quday» (Jaratılıs 1:1). Onıń jaratılıstaǵı isiniń hám olardıń áwladları menen qarım-qatnasınıń tariyxı, Jaratılısta jazılǵanınday, olar Mısırdan shıqqanda Óziniń ashılıwı menen kúsheytildi. Olar Mısırdaǵı apatlarda Qudaydıń qudiretiniń kórsetiliwine, Qızıl teńizdegi keremetlerge hám shólde olar ushın Onıń támiyinlewine tań qaldı.
Olar Onıń bultta hám olardı baslaǵan ot ustınında bar ekenligin kórdi (Shıǵıw 13:21-22). Hár bir Izraillik Sina tawında Onıń bar ekenliginiń qorqınıshın basdan keshirgennen keyin haqıyqıy hám tirik Qudayǵa isendi (Shıǵıw 19:9-19; 20:18-21). Hátte búgingi kúnde de evreyler Óziniń saylap alǵan xalqı retinde ózleriniń ayrıqsha ornın talap etiwdi dawam etpekte (Ekinshi nızam 7:6-8). Olar sol waqıttaǵıday, búgin de «Biz Ibrahimniń urpaǵımız» (Yoxanna 8:33) dep aytadı; hám olar, Quday wáde etkenindey, Izrail jeriniń ózleriniń múlki ekenligin talap etedi. Bul millionlaǵan adamlar 4000 jıldan artıq waqıttan berli Quday bar ekenligine isenip kelmekte!
Tariyx boyınsha hár bir mádeniyettiń tariyxın oqıǵanımızda, biz qudayǵa isenim bar ekenligin kóremiz. Ókinishke oray, haqıyqıy Quday kóplegen civilizaciyalar hám mádeniyatlarda jalǵan nárseler menen almastırılǵan; biraq joqarı máwjutqa tiykarǵı isenim ele de anıq. Neden? Sebebi Quday «adamlar júregine máńgilikti de ornatqan; biraq olar Qudaydıń baslanǵıshınan aqırına deyin ne islegenin túsine almaydı» (Eklesiast 3:11). Bul «Qudiretli»ge (Shıǵıw 6:3) iseniwden bas tartqanlardıń ózlerin «qudaylar» etiwge umtılıwınıń sebebi bolıwı múmkin. Olar teologiyaǵa qarsı qattı gúresedi, sebebi olar Oǵan juwapker bolıwdı qálemeydi. Bul shınında da tirik Quday bar ekenligin kórsetpeydi me?
3. INJIL DÁLILI
Injildiń birinshi hám aqırǵı ayátları Quday bar ekenligin aytadı. Birinshi sózlerden, «Basında Quday» (Jaratılıs 1:1), aqırǵı ayátqa deyin, «Ha, men tez arada kelemen» (Ashıw 22:20), Onıń tariyxqa shekemgi ótken zamanlardan máńgilik keleshekke deyin bar ekenligi anıq. Injildiń isenimli gúwalıq ekenligin eslep (2 Timoteyge 3:16), «Rabbı aytadı» (879 ret), «Rabbı ayttı» (220 ret), «Quday ayttı» (46 ret) hám «Quday sóyledi» (13 ret) degen terminlerdiń qansha ret jazılǵanlıǵın, sonday-aq jeke Qudaydıń háreketlerine tiyisli basqa da kóplegen siltemelerdi kóriwge arziydi. Ol hátte Óziniń belgili bolıwı múmkin bolǵan kóplegen atların da kórsetti. Quday Ózin Injilde iman menen Onı izlegenlerge ashıp beredi (Evreylerge 11:6).
Sonnan keyin, Muqaddes Injildiń 66 kitabınıń tártibi hám uyqaslıǵında bir sulıwlıq bar, bul onıń Tirik Qudaydıń ashılıwı ekenligin kórsetedi. Ol óziniń «Qudaydıń Sózi» ekenligin (Evreylerge 4:12), onı Qudaydıń muqaddes adamları Muqaddes Ruwhtıń tásiri astında sóylegenleri sıyaqlı jazǵanlıǵın (2 Petrus 1:21) hám hesh qashan joq bolmaytuǵının (Matta 24:35) talap etedi. Basqa hesh bir kitap bunday talaptı etiwge batınalmaydı! Tariyxda eń kóp hújimge ushıraǵan kitap, ásirler dawamında onı joq etiwge urınǵan ateistlerdiń hújimlerine shıdadı.
4. ÓZGERGEN ÓMIRLER
Qudaydıń Sózi onı oqıǵanlardı ózgertedi (Zabsur 19:7-11) hám olarǵa máńgilik ómir jolın kórsetedi (Yoxanna 5:39). Basqa hesh bir kitap bunday úlken tásirge iye bolmaǵan. Musa Rabbı Isa Qudaydıń sózlerin (Injillerde jazılǵan) sóyleydi hám bul sózler juwap talap etedi dep payǵambar etken (Ekinshi nızam 18:18-19). Injil bizge sóyleytuǵın jeke Quday bar ekenligin dálilleydi. Biz qalay juwap beremiz?
Qudaydıń dańqınıń tolıqlıǵın kóriw múmkin emes bolsa da (1 Timoteyge 6:16), Injil bizge Qudaydı kórgen hám Onıń dawısın esitkenler haqqında aytadı. Olardıń geybirleri: Adam (Jaratılıs 3:8-9), Nuh (Jaratılıs 6:13), Ibrahim (Jaratılıs 18:1), Ishaq (Jaratılıs 26:2), Yaqub (Jaratılıs 32:30) hám Musa (Shıǵıw 33:11). Hám Qudaydıń bar ekenligi haqqındaǵı haqıyqat kóplegen basqalardı da ózgertti, mısalı Rut (Rut 1:16), Sheba patshası (1 Patshalar 10:1-9), Naaman (2 Patshalar 5:17) hám Nineviya xalqı (Yunus 3:5).
Jańa Testamentte Quday Óziniń Ulı, Rabbı Isa Másih shaxsında ashıldı. Kópshilik Onı tanıǵan joq, biraq tanıǵanlar da boldı (Yoxanna 1:1-14), mısalı Shomıltırıwshı Yoxanna (Yoxanna 1:32-34), shákirtler (1 Yoxanna 1:1-3), Stefan (Háreketler 7:55-56) hám Sawl (Háreketler 22:6-7). Hár bir jaǵdayda, jalǵız haqıyqıy Qudaydı bilgenler máńgilikke ózgertildi. Qorqaq salıq jıynawshı Zakkeyden (Luka 19:2-10) gúmánshil shákirt Tomasqa (Yoxanna 20:28) shekem, hám Rabbı Isanıń jerdegi aǵa-inilerinen (Yoxanna 7:5) quwǵınshı Sawlǵa (Háreketler 9:4) shekem ómirler ózgertildi. Hám bul búgingi kúnde dúnyanıń hár bir mámleketinde dawam etpekte.
Ózleriniń gúnákar turmıs tárizinen qaytqanlar bunı óz erkleri menen isley alıwları múmkin emes edi, tek ǵana Másihdegi jańa ómirleriniń kúshi menen ǵana isley aladı (1 Korinflilerge 6:9-11). Sońǵı 2000 jıl ishinde qansha adam Ózleri isengenler ushın ómirlerin berdi? 20-ásirde Rabbı Isa Másih ushın shahid bolǵan jánlerdiń sanı onnan aldınǵı barlıq ásirlerdiń jıyındısınan kóp boldı.3 Ayrıqsha túrde, bul millionlaǵan ózgertilgen ómirler tirik hám jeke Qudaydıń bar ekenligin dálilleydi.
5. MÁSIHTIŃ GÚWALıǴı
Isa Másihtiń haqıyqıy tariyxıy shaxs ekenligi talasılmaydı. Hátte kalendar da tariyxı BC hám AD dep bólip, Másihke shekemgi yamasa onnan keyingi waqıtqa silteme beredi. Biraq Onıń Ózi haqqında óte jiddiy talap etkenin túsiniw júdá zárúr – Ol Quday edi (Luka 22:70; Yoxanna 8:58). Bunday talap úsh nárse bolıwı múmkin edi: aqılsız adamnıń kúlkili pikirleri, ashıqtan-ashıq jalǵan yamasa talasılmaytuǵın haqıyqat. Evrey xalqı bul talaptı túsinip, Onı qabıl etpedi (Yoxanna 5:18; 10:30-33). Biraq Onıń ómiri dawamında hám Onıń tiriliwinen hám aspanǵa kóteriliwinen keyin Onıń talabına isengen kóplegen basqalar da boldı. Injilde atap ótilgen olardıń geybirleri: shákirtler (Matta 14:33; 16:15-17), kresttegi Rim júzbası (Matta 27:54), jınlar iyelegen adam (Luka 8:28) hám gúmánshil Tomas (Yoxanna 20:28). Geybirleri Onıń shınında da Quday ekenligine isendi, sebebi olar tek Quday isley alatuǵın nárselerge gúwa boldı. Basqalar, Tomas sıyaqlı, Onıń óz aǵa-inileri, Pawl hám kóplegen basqalar Onıń Quday ekenligine isendi, sebebi Ol ólgenlerden birinshi bolıp tirildi, endi hesh qashan ólmeydi (Koloselilerge 1:18).
Tiriliw – Isa Másih shınında da Quday bolǵanlıǵınıń hám bar ekenliginiń talasılmaytuǵın dálili. Bul keremet baslanǵıshınan-aq keńnen hújimge ushıraǵan bolsa da (Matta 28:11-15), faktlerdiń obyektiv tekseriwi kóplegen skeptiklerdi Tiriliwdi tariyxıy fakt hám Isanıń shınında da Quday ekenliginiń dálili retinde qabıl etiwge májbúr etti.
DÁLILLERDI QOLLANıW
«Quday joq shıǵar» dep nadurıs aytatuǵın avtobus reklamaların taǵı bir ret oylań. Eger siz bunday oylaytuǵın adamlar bilseńiz, bul maqala olardıń pikirlerin ózgertiwge járdem beredi dep úmit etemiz. Qudaydıń bar ekenligin dálillew ushın Onıń joq ekenligin dálillewden góre kóbirek dálil bar. Hám olar Qudaydıń bar ekenligin qabıl etkennen keyin, olar qutqarıwshı imanǵa qaray jol aladı (Rimliklerge 10:8-10). Neden? Sebebi Injil aytadı: «Iman menen biz álemniń Qudaydıń buyrıǵı menen jaratılǵanın túsinemiz... Hám imansız Qudaydı razı etiw múmkin emes, sebebi Oǵan kelgen hár bir adam Onıń bar ekenligine hám Onı shın júrekten izlegenlerdi sıylaytuǵınına iseniwi kerek» (Evreylerge 11:3,6).
AQıRGı ESLETPE
- «Smootle» bul maqala ushın oylap tabılǵan sóz.
- Meniń «Injil Ózi haqqında ne aytadı?» atlı maqalama qarań (G&T, May ’10).
- Bul maǵlıwmat «Shahidler Dawısı»nan www.persecution.com saytında bar.
- Li Strobeldiń «Másih ushın is» hám «Paskha ushın is» hám Josh MakDaueldiń «Másihshilik ushın dálil» kitaplarına qarań.
