Íymannıń anıqlaması
Íyman – úmit etilgen nárseniń tiykarı, kózge kórinetuǵın nárseniń dálili. —Evreylerge 11:1
Eger íyman teması talqılanatuǵın bolsa, isenimli tiykar salıw zárúr. Íymannıń ne ekenin qalay túsindire alamız? Aldınǵı bapta «íymannıń tolıq isenimi» (10:22) haqqında aytılǵan hám Eski Ósiyattaǵı «ádil adam íyman menen jasaydı» (38-ayattı) degen sózler keltirilgen. Íyman jandı shegindirmeytuǵını anıq, sebebi Quday bilip turıp shegingen jannan «razı bolmaydı» (38-ayat). Sonlıqtan, íyman bizdi Qudaydıń islerinde alǵa baslaydı – biraq íyman ne?
Evreylerge 11-baptıń birinshi ayatı bul sorawǵa juwap beredi. «Íyman» sózi «bekkem isenim» degen mánisti ańlatadı hám sonlıqtan belgisiz yamasa sezilmeytuǵın qásiyetti súwretlemeydi. «Úmit etilgen nárseniń tiykarı» bolıw degeni, íyman biz úmit etken nárseniń tiykarın yamasa haqıyqatlıǵın beredi. Ol bizdiń kózimizden jasırınǵan nárseniń dálilin, ispatın yamasa isenimin beredi.
Bul xattıń birinshi oqıwshıları ózleri kórgen nárseni qádirlegen hám ájayıp hám quramalı ibadatxana dástúrleri menen tanıs bolǵan. Kózge kórinetuǵın nárseni kózge kórinetuǵın emes nárseniń ornına almastırıwdı soraw qáte bolıp kórindi. Biz olardıń «Biz íymanlı turmıs haqqında dálil qáleymiz. Onı ne haqıyqattan da áhmiyetli etedi?» dep aytqanın oylawımız múmkin. Bul xattıń avtorı, Muqaddes Ruhtıń basshılıǵı menen, íymannıń mánisin belgiledi hám ózleriniń Eski Ósiyat Jazıwlarınan mısal keltirip, ózi aytıp atırǵan pikirge isendirdi.
Injil túsindiriwshisi F.B. Hole (1874–1964) былай деп jazǵan: «Íyman – Quday aytıp atırǵan kózge kórinetuǵın emes haqıyqatlıqlardı bizge kórsetetuǵın teleskop». Bul sózler qısqa hám paydalı. Quday bizge «kózge kórinetuǵın emes haqıyqatlıqlar» haqqında – bizdiń adamzat kózimizden jasırınǵan haqıyqatlar haqqında aytadı. Íymandı qollanıw arqalı biz bul haqıyqatlıqlardı kóz aldımızǵa keltiremiz, sonlıqtan biz olardı túsine alamız.
Íymannıń kórsetiliwi
Biraq íymansız Oǵan jaǵıw múmkin emes: sebebi Qudayǵa kelgen adam Onıń bar ekenine hám Onıń Ózin ıntalı izlegenlerge sıylıq beriwshi ekenine iseniwi kerek. —Evreylerge 11:6
Biz íyman «kózge kórinetuǵın emes» nárseniń ornına tiyisli bolsa da, íymannıń sezilmeytuǵın emes ekenin aldın aytqan edik. Ol óziniń bar ekenligin kórsetiwi kerek. Bul qalay ámelge asırıladı? Juwap ekinshi áhmiyetli ayatta tabıladı. Quday shegingenlerden razı bolmasa da, Ol íymannan razı boladı. Haqıyqatında, íymansız Oǵan jaǵıw múmkin emes. Kópshilik dindar hám shın júrekli bolıw arqalı Qudaydıń jaqsılıǵına erisiw múmkin dep oylaydı. Bul ayattaǵı «múmkin emes» sózi bul ideyanı tolıǵı menen joqqa shıǵaradı. Oǵan jaǵıwdıń birden-bir jolı – íymandı qollanıw.
Ayattıń qalǵan bólegi qosımsha jaqtılıq beredi. Birinshiden, biz kózge kórinetuǵın emes Qudaydıń bar ekenine iseniwimiz kerek: «biz Onıń bar ekenine iseniwimiz kerek». Ekinshiden, biz Onıń sózine iseniwimiz kerek. Ol Ózin «Ózin ıntalı izlegenlerge sıylıq beriwshi» dep anıqlaǵan. Yeremiya 29:13 ayatta anıq aytılǵan: «Sizler Meni izleysizler hám Meni tabasızlar, eger Meni pútkil júregińiz benen izleseńiz». Qudaydı izlegen adam hesh qashan umıtsızlanbaydı. Itibar beriń, bul ayat jartı júrekli yamasa shın júrekli emes adamlarǵa arnalmaǵan. Qudaydı shın júrekten izlegenler Onı tabadı, sebebi Ol Ózin olarǵa ashıwdı kepilleydi.
Evreylerge 11:6 ayatı kóbinese Injil xabarın usınıwda íymannıń zárúrligin kórsetiw ushın qollanıladı. Basqa jerde biz oqıymız: «Sebebi sizler miyrim arqalı íyman menen qutqarılǵansızlar» (Efese 2:8). Bizdiń íymanımız Rabbımız Isa Máshihte iseniw arqalı ápiwayı hám shın júrekten kórsetiledi. Quday biypul usınıp atırǵan qutqarıwdı qabıl etkenler «Oǵan jaǵadı».
Íymannıń qatańlıǵı
Bular … olarǵa isengen, olardı qabıl etken hám jer júzinde bólginshi hám sayaxatshı ekenliklerin moyınlaǵan. —Evreylerge 11:13
Qatańlıq – barlıq íyman qaharmanlarına qollanılıwı múmkin bolǵan qásiyet. Ibrahim miyras etip alatuǵın jerge shıǵıwǵa shaqırılǵanda, ol «boysındı» (8-ayat). Ápiwayı etip aytqanda, ol Qudaydıń shaqırıwına juwap retinde «shıqtı» (8-ayat), sebebi ol «Qudaydıń qurıwshısı hám jaratıwshısı bolǵan qalanı» izlep atırǵan edi (10-ayat). Onıń Genezisteǵı turmısı haqqındaǵı bayanlama onıń waqıt-waqıtı menen sorawlar bergenin kórsetse de, Evreylerge 11-baptaǵı onıń íymanı haqqındaǵı talqılaw basqa kózqarastı qabıl etedi. Jazıwshı Ibrahimniń turmısı Qudaydıń maqsetlerinde alǵa basıw bolǵanın atap ótti.
Ibrahimniń mısalları Qudaydıń barlıq xalqın xarakteristikalawı kerek bolǵan nárseni tolıq súwretleydi, sebebi ol turaqlı túrde artqa emes, al alǵa qarap turǵan. Ol kelgen Xaldeylerdiń Ur qalası onıń artında qaldı (Genezis 11:28). Eger ol shaqırılǵan «sol eldi eslegan bolsa», ol «qaytıp keliw imkaniyatına iye bolıwı múmkin edi» (Evreylerge 11:15). Biraq Ur onı endi qızıqtırmadı. Ibrahim «jaqsıraq eldi … aspanlı [eldi]» qáledi (16-ayat). Onıń moyınlawı, ol jer júzinde bólginshi hám sayaxatshı edi (13-ayat) hám bul jerge tiyisli emes edi. Ol ádewir jaqsıraq jerge barıp atırǵan edi!
Ibrahim haqqında qollanılǵan eki sóz júdá súwretlewshi. « Bólginshi » – ózi turǵan jerge tiyisli bolmaǵan adam. Ol ózi jasap atırǵan adamlarǵa qaraǵanda basqasha xarakterge iye. « Sayaxatshı » – jer boylap sayaxat etip atırǵan adam. Bólginshi sıyaqlı, ol tiyisli emes; biraq onıń jaǵdayında ol ózi haqıyqattan da úyinde bolatuǵın basqa jerge sayaxat etip atır.
Búgingi kúndegi múminler, Ibrahim sıyaqlı, bólginshi hám sayaxatshılar. Olar bul gúnákar dúnyaǵa tiyisli emes hám bul jerde ózlerin úyde sezinbeydi. Olar birdey turaqlı qatańlıqqa iye adamlar. Patriarxlar sıyaqlı, olar bul dúnyadan tıs jerde úy izlep atır. Olar ózleri qutqarılǵan turmısqa umtılıp artqa qaramaydı. Joq, olar maqsetli adamlar. Olar Ibrahimniń Qudayǵa jaǵıwǵa bolǵan qatańlıǵın bólisedi. Olar Qudaydı pútkil júrekten izlegen (Yeremiya 29:13) ǵana emes, al olar házir aspanlı eldi hám ózleriniń máńgilik úyi bolatuǵın qalanı da izlep atır. Siz «joqarıdaǵı nárseni» izlep atırsız ba (Koloselilerge 3:1)?
Íymannıń baratuǵın jeri
Quday biz ushın jaqsıraq nárseni tayarlaǵan. —Evreylerge 11:40
Baptıń sońǵı ayatları Eski Ósiyat áwliyeleriniń qatańlıǵın anıq atap ótedi. Geybirleri «azaplandı, qutqarıwdı qabıl etpedi» (35-ayat), al «basqalar qáweterli masqaralawlar hám qamshılawlarǵa ushıradı» (36-ayat). Biz sol ádil, biraq kishipeyil múminlerge kórsetilgen qáweterli qatnasıq haqqında oqıǵanımızda, «dúnya olarǵa múnásip emes edi» (38-ayat), júregimiz tebireniwi kerek. Olar ne ushın basımǵa berilmey, ózleri ushın ańsatıraq joldı tańlamadı? Juwap – olar sońǵı baratuǵın jerge qaradı.
Bul Eski Ósiyat múminleri Máshihtiń keliwinen aldın jasaǵan, biraq olar Onıń wáde etilgen keliwin bilgen. Ibrahim Máshihtiń kúnin kórip «quwanǵan» (Yoxanna 8:56), biraq onıń kózqarasları sheklengen edi. Golgataǵa keyin jasaǵanımızday, biz kóbirek nárseni kóre alamız. Evreylerge 12:2 bizdi «Íysaǵa, bizdiń íymanımızdıń avtorı hám tamamlawshısı; Ol … Quday taxtınıń oń tárepinde otırǵan»ǵa baǵıtlaydı. Basqasha aytqanda, biz Evreylerge 11:40 ayattıń astına sızıq sızıp, keyingi sózlerden xabarsız qalmawımız kerek.
Biz ushın «jaqsıraq nárseni» tayarlaǵan. Evreylerge xatınıń konteksti bul «jaqsıraq nárseniń» barlıq aspanlı páziyletleri menen Xristianlıq ekenin kórsetedi. Jańa Ósiyat bizge Rabbımız Íysa Máshihtiń keliwin hám Onıń gúnákarlar ushın xochtaǵı qurbanlıq ólimin ashıp berdi. Ol sonıń menen birge Onı ólilerden tirilgen hám aspanǵa kóterilgen, ol jerde Ol házir bizdiń joqarılatılǵan Rabbımız sıpatında Quday taxtınıń oń tárepinde otırǵan etip ashıp berdi. Bir kúni Ol otırǵan taxttan turıp, óz xalqın máńgilikke Ózi menen birge bolıwǵa shaqırıw ushın hawaǵa qaytıp keledi (1 Salonikalılarǵa 4:14-17).
Qudaydıń maqseti – Eski Ósiyat áwliyeleri bizsiz kámil etilmeydi. Olar kámillikke erisedi – hám biz de! Biz qanday ayrıqsha orındı iyeleymiz! Biz bul gúnákar hám dushpan dúnya arqalı sayaxat etkenimizde ańımızda «sharshap hám hálsirep» (Evreylerge 12:3) qalıwımız múmkin. Biz íymanlı er adamlar hám hayallar bolıwımız kerek, olardıń dıqqatı aspanǵa qaratılǵan. Íyman menen júrgen hám «kózge kórinetuǵın emes Onı kórip, shıdamlılıq kórsetken» (11:27) Eski Ósiyat áwliyelerinen ilham alıwımız múmkin. Biraq biz Rabbımız Íysa Máshih arqalı odan da kúshlirek ilhamlana alamız, Ol óziniń kámil boysınıw turmısı arqalı Atasın dańqlaǵan. Sonlıqtan, úyge qaytıp atırǵanımızda «aldımızǵa qoyılǵan jarıstı sabır menen júgireyik, Íysaǵa qarap» (12:1-2).
Koloselilerge 1:21-23 NKJV Hám sizler, bir waqıtları óz aqlıńızda jaman isler menen jatlasqan hám dushpan bolǵanlar, házir Ol óziniń denesiniń etinde ólim arqalı sizlerdi jarastırdı, sizlerdi Óz aldında muqaddes, ayıpsız hám ayıpsız etip kórsetiw ushın – eger sizler haqıyqattan da íymanda dawam etseńiz, tiykarlanǵan hám turaqlı bolıp, esitken Injil úmitinen uzaqlaspaǵan bolsańız, ol aspan astındaǵı hár bir jaratılısqa waǵız etilgen edi.
