Gúna ústinen jeńis Nızam arqalı kele me?
Gúna ústinen jeńis temasın kóterip atırǵanda, «muqaddeslestiriw» degen sózdiń mánisin jaqsı túsinip alayıq. Birinshi náwbette atap ótiw kerek, bul jerde pozitsiyalıq muqaddeslestiriw, sonday-aq ámeliy muqaddeslestiriw bar. Birinshisi – bizdiń Quday aldındaǵı ornımız ; ekinshisi – Máshihtiń miyrimi hám bilimi boyınsha ósiwimiz , bul bizdiń turmısımızda Máshihke uqsawǵa alıp keledi. Muqaddes Jazıwdan kórinip turǵanınday, bizdiń pozitsiyalıq muqaddeslestiriwimiz Qudaydıń suverenli miyrimi menen boladı. Hawarıy Pyotr bizdiń «Áke Qudaydıń aldınnan biliwi boyınsha, Ruwdıń muqaddeslestiriwinde, boysınıw hám Isa Máshihtiń qanı menen shashılıw ushın saylanǵanımızdı» aytadı (1 Pyotr 1:2 NKJV). Biz Qudaydıń suverenli keńesleri menen ajıratıldıq – muqaddeslestiriwdiń haqıyqıy mánisi sol.
Bul jerde absolyut hám progressiv muqaddeslestiriw bar, biraq «muqaddeslestiriw» aqlaq penen baylanıslı bolǵanda absolyut yamasa pozitsiyalıq mániste boladı. Muqaddes Jazıwda bul muqaddeslestiriw aqlaqtan aldın keledi, sebebi Pawıl Korinfliklerge: «Biraq sizler juwıldıńız, biraq sizler muqaddeslestirildińiz, biraq sizler aqlandıńız» dedi (1 Korinflikler 6:11).
Bul maqala ámeliy yamasa progressiv muqaddeslestiriwdi qarastıradı. Bizdiń aldımızda turǵan soraw: Ámeliy muqaddeslestiriwdiń kúshin ne quraydı hám nızam bunıń qaysı bóleginde rol oynaydı?
Kúsh deregi
2009-jıl 15-yanvarda kapitan Chesley Sullenberger Nyu-York qalasınan Arqa Karolinanıń Sharlotta qalasınan ushıp baratırǵan jolaqshı ushaǵınıń bas pilotı edi. Ushıp ketkennen kóp ótpey, kapitan Sullenberger hawa háreketi basqarıwına ushaqtıń úlken quslar toparına urılıp, eki dvigatelin de ishten shıǵarǵanın xabar etti. Bir neshe minut ótkennen soń, kapitan Sullenberger basqarıwshılarǵa: «Men Gudzonǵa qonıp atırman!» dep radio arqalı xabar berdi. Ol ushaqtı Nyu-Yorktaǵı Gudzon dáryasına qondırıp, borttaǵı 155 adamdıń hámmesin saqlap qaldı.
Ushaq awırlıq kúshi nızamına boysındı, biraq ádette aerodinamika nızamı awırlıq kúshi nızamın jeńip, ushaqtıń qulamasdan hawaǵa kóteriliwine múmkinshilik beredi. Biraq eger reaktiv dvigateller ishten shıqsa, 1549-reys jaǵdayındaǵıday, awırlıq kúshi nızamı tez arada óz kúshine enedi. Bul múmin ushın da durıs: Bizde eki nızam islep turıptı hám biri hárdayım ekinshisin jeńedi. Hawarıy Pawıl bizdiń aǵzalarımızda islep turǵan «gúna nızamı» haqqında ayttı (Rimliklerge 7:23). Bul gúna nızamınan ámeliy qutqarıw basqa nızam arqalı: «Isa Máshih degi ómir Ruwınıń nızamı» (8:2). Bul nızam bizdi gúna hám ólim nızamınan azat etti, «sonlıqtan nızamnıń ádalatlı talabı bizde orınlansın, biz deneniń qálewi boyınsha emes, al Ruw boyınsha júremiz» (4-ayat). Biz múminlerdiń ishinde bolǵan dene bul dúnyadaǵı júrisimizde hár qanday waqıtta háreket etiwge tayın, biraq joqarıdaǵı awırlıq kúshi hám aerodinamika haqqındaǵı gúrrińdegi sıyaqlı, biz ámeliy túrde «Ruwda júrgenimizde» Ruwdıń kúshi deneni jeńedi, bizge Isa Máshih arqalı jeńis beredi.
Rimliklerge 7-bólimde múminniń gúna menen gúresip atırǵanın kóretuǵın jerimizde nızamǵa itibar qaratılǵanın, biraq 8-bólimge kelgenimizde múminniń qutqarıwı járiyalanǵanın hám Muqaddes Ruwdıń derlik hár bir ayatta bizdiń aldımızǵa keltirilgenin atap ótiń. Nızam Ruwda júrgenlerde orınlanadı. Múminniń ishinde islep turǵan jańa nızam yamasa prinsip – «ómir Ruwınıń nızamı» – gúna hám ólimge alıp keletuǵın eski nızam ústinen jeńis beredi.
Ayırım máshihiy adamlar bizdiń morallıq nızam astında emesligimizdi, hátte muqaddeslestiriw ushın da emesligimizdi esitkende qátelik penen qorqıp ketedi. Olar «antinomianizm» degen teologiyalıq terminge qarsı shıǵadı, bul «nızamsız» degen mánisti ańlatadı hám miyrim kelgennen keyin múmin gúnada jasay aladı degen ideyanı súwretlew ushın qollanıladı. Biz nızamsızlıq formasın talap etpeymiz, sebebi bizde haqıyqıy nızam bar, jańa nızam: «Isa Máshih degi ómir Ruwınıń nızamı».
Isa Máshih degi biz jańa jaratılıspız (Galatiyalılarǵa 6:15; 2 Korinfliklerge 5:17), oǵan eski nızam baylanıslı emes hám baylanıslı bola almaydı. Bul jańa nızam eski kelisim nızamında kórsetilgen Qudaydıń muqaddes minez-qulqına qarsı emes. Múmin endi pozitsiyalıq jaqtan «denede» emes, biraq dene ámeliy jaqtan ele de múminniń ishinde (Rimliklerge 8:9). Pawıl Galatiyadaǵı áwliyelerge jazǵan xatında Muqaddes Ruwǵa sonday itibar qaratqan, ol jerde nızamshılar áwliyelerdi eski nızamnıń qullıǵına alıp kelmekshi bolǵan (Galatiyalılarǵa 5:16-26 qarań). Ol: «Biraq eger sizler Ruw arqalı basqarılsańız, sizler nızam astında emessiz» dedi (18-ayat KJV).
Pawıl 2 Korinfliklerge xatında nızamshılar hám onıń xızmetin buzǵan jalǵan hawariyler haqqında taǵı da sonday nárse ayttı. Ol 3-bólimde eski kelisim hám jańa kelisimniń ózgesheliklerin sheberlik penen salıstırdı. Eski xızmet ayıplaw hám ólim xızmeti edi; jańa xızmet Ruw hám ádalat xızmeti edi. Birinshisi tasqa oyıp jazılǵan edi; ekinshisi tirilgen Qudaydıń Ruwı arqalı bizdiń júreklerimizde oyıp jazılǵan edi (3-ayat).
Ótkizip jiberilmesligi kerek bolǵan nárse
2 Korinfliklerge 3-bólimdegi tema múminniń ózgerisi, gúnákardıń aqlaǵı emes. Múmin Rabbıdıń dańqın kórgeninde «bir dańq dárejesinen ekinshi dańq dárejesine» ózgeredi, hám bul «Rabbıdıń Ruwı arqalı» keledi (2 Korinfliklerge 3:18 NKJV). Janı qutqarıw ushın Rabbı Isaǵa bir ret qaraw jetkilikli (Sanlar 21:4-9 qarastırıń), biraq onnan keyin gúna ústinen jeńis ushın ómir boyı qaraw boladı yamasa bolıwı kerek.
Máshihiyler sıpatında bizdiń dawamlı ózgerisimiz Muqaddes Ruwdıń kúshi menen dańqlanǵan Rabbımız Isaǵa qaraw arqalı keledi. 2 Korinfliklerge 3-bólimde nızam haqqında hesh nárse joq, tek Pawıl onıń «óltiredi» degenin aytadı (6-ayat). Bul bólimde Pawıl Máshihiyliktiń haqıyqıy tábiyatın nızamnıń eski kelisimi menen salıstırıp súwretledi. Haqıyqıy Máshihiylik kúsh hám jeńis ushın nızamǵa qaraw emes, al Máshihtiń múminniń ómirinde Muqaddes Ruw arqalı qayta jaratılıwı. Nızam bizge múminler sıpatında júrisimizde jeńis bere almaydı, sebebi biz oǵan óldik.
Muqaddeslestiriw, Nızam hám Eski Adam
Eski nızam «denedegi adamǵa» qollanıldı, bul onıń Qudayǵa hesh qanday jemis bere almaytuǵının kórsetiw ushın. Biz ushın eski adam krestke kerildi hám biz endi «denede» emespiz. Nızamǵa ólgenimizden keyin biz endi «Ruwda»mız. Quday aldında jańa ornımız bolǵanlıqtan hám Máshih degi ólgen hám tirilgenimizden keyin, eski nızam bizge qalay qayta qollanılıwı múmkin? Esleń, biz jańa nızam astındamız, «Isa Máshih degi ómir Ruwınıń nızamı».
Nızam qollanılǵan eski adamdı muqaddeslestiriw haqqındaǵı pútkil ideya Muqaddes Jazıwǵa tolıǵı menen qarsı. Onı C. H. Mackintosh kóp jıllar aldın mınaday súwretlegen edi:
«Bizdiń qulaǵan, buzılǵan tábiyatımız hárdayım úmitsiz buzılǵan nárse sıpatında qaraladı. Ol tarazıda ólshenip, jetispewshilik tabıldı. Ol ilahiy qaǵıyda menen ólshenip, qısqa tabıldı. Ol kámil súzgi menen sınaqtan ótkizilip, qıytaq ekenligi dálillendi. Quday onı bir shetke qoydı. Ol onı ayıpladı hám óltirdi. Ol krestke kerildi, óldi hám jerlendi... Nızamdı, Payǵambarlardı, Zábúrlerdi hám pútkil Jańa Kelisimdi qansha jaqın úyrensek, deneniń pútkilley dúzetilmeytuǵının sonsha jaqın kóremiz. Ol pútkilley hesh nársege jaramaydı. Ruw onı muqaddeslestirmeydi, biraq Ol múminge onı óltiriwge múmkinshilik beredi. Bizge eski adamdı sheship taslaw buyırılǵan. Eger Muqaddes Ruwdıń maqseti sol eski adamdı muqaddeslestiriw bolǵanda edi, bul buyrıq bizge hesh qashan berilmes edi.» 1
Bul nızamdı múminge muqaddeslestiriw ushın yamasa basqa maqset ushın qollanıwdıń aqılsızlıǵın kórsetedi. Ol tek eski adamǵa, denedegi adamǵa qollanıldı. «Bul antinomianizm!» degen shıńǵırıwlar, húrkirikler hám jılaǵılar paydasız. Bizdiń minnetimiz – Muqaddes Jazıwdan bir túp shashqa da awıspaw, hátte ol qádirli aqıydaǵa qarsı kelse de.
Jańalanǵan aqıllar
Pawıl Rim máshihiylerine aqlaq haqqındaǵı manifestin jazǵanda, ámeliy muqaddeslestiriwdi umıtpadı. Ol olardıń jaqsı bilgen sózlerin de jazdı: «Bul dúnyaǵa uqsaspań, al aqılıńızdı jańalaw arqalı ózgeriń» (Rimliklerge 12:2). Bul ayatta hawariyler dúnyaǵa uqsasbawdıń hám aqılımızdı jańalawdıń zárúrligin bizdiń aldımızǵa qoydı. Bul eki imperativ anıq baylanıslı, sebebi eger biz dúnyadan basqasha júriwimiz hám onıń jollarına uqsasbawımız kerek bolsa, biz basqasha oylawımız kerek boladı.
Rimliklerge 12:2 de qollanılǵan «ózgergen» sózi 2 Korinfliklerge 3:18 de qollanılǵan grek sózi menen birdey, bul inglis tilinde «metamorfoz» degen mánisti ańlatadı. Bizdiń oy júrgiziw úlgilerimiz hám dúnyaǵa bolǵan kózqarasımızdı jańalaw arqalı aqılımızdıń haqıyqıy ózgerisi bolıwı kerek. Biz kórgenimizdey, bul deneni jaqsılamaydı, biraq Muqaddes Ruwdıń kúshi menen bizdiń aqılımız basqa nárselerge baǵıtlanıwı múmkin – olardıń eń joqarısı Máshih Ózi (Kolosalılarǵa 3:1-2; 2 Korinfliklerge 3:18). Biz qutqarılmasımızdan aldın «deneniń hám aqıldıń qálewleri» menen, sonday-aq «hawa kúshiniń shahzadası» menen basqarılǵan edik (Efesleylerge 2:2). Bizdiń aqılımız qarańǵı edi hám bul buzıwshı tásirler menen basqarılǵan edi, biraq endi Muqaddes Ruw bizdiń oylawımızdı jańalawda islep turıptı – eger biz Oǵan múmkinshilik berseńiz – ózgeris payda etiw ushın. Ol bunı Qudaydıń jazba Sózi arqalı isleydi. Biz onı oqıp hám oylanǵanımızda, hám Muqaddes Jazıwǵa sáykes oylaw ádetin baslaǵanımızda, biz aqılımızdıń ruwında jańalanǵan bolamız (Efesleylerge 4:23). Pyotr bizge «sózdiń taza ruwxıy sútin qáleń» dedi (1 Pyotr 2:2 JND2).
Sózde oylaw menen birge, bizdiń aqılımız haqıyqıy, asıl, ádalatlı, taza, súykimli hám jaqsı xabar bolǵan nárseler menen bánt bolıwı kerek (Filipililerge 4:8). Pawıl bul jerde bizdi «bul nárseler haqqında oylań» dep úgitledi (NKJV). Keliń, aqılımızdı dúnyadaǵı medianıń arqalı usınılǵan jamanlıqlar menen toltırıwdan saqlanayıq. Rabbı menen birge bolǵan eski bir aǵa danalıq penen: «Ishki tınıshlıq hám sırtqı kúshke tiykar hárdayım jaqsı nárseler menen bánt bolıw» dep aytatuǵın edi. Keliń, oylawımızdıń bul ózgerisin qáleń, sonday-aq aytılǵan nárselerdi bile turıp: «Gúres aqıldan baslanadı».
Kim yamasa ne áwliye?
Bul maqaladıń basında biz muqaddeslestiriwdiń eki túri bar ekenligin, pozitsiyalıq hám ámeliy ekenligin kórgen edik. Biz ámeliy muqaddeslestiriwdiń kúshin qarastırıp atırǵan edik, biraq hár qanday ámeliy ósiw yamasa boysınıwdan tısqarı barlıq múminler qabıl etilgennen keyin muqaddeslestirilgen hám sonlıqtan áwliyeler bolıp tabıladı. Mısalı, Korinflikler hawariyler Pawıl tárepinen «áwliyeler» dep atalǵan (1 Korinfliklerge 1:2); olar Qudaydıń miyrimi menen shaqırılǵanda áwliyeler boldı – olardıń pozitsiyalıq muqaddeslestiriwi. Biraq olar áwliyeler bolsa da, olardıń kópshiligi áwliyege uqsas túrde júrmegen.
«Áwliye» sóziniń haqıyqıy mánisine qısqasha nazar taslaw paydalı bolıwı múmkin, sebebi shirkew dúnyasında áwliye bolıwdıń mánisi haqqında kóp shataqlıq bar. Kim yamasa ne áwliye? Adam qalay áwliye boladı? Áwliye bolıw ushın qansha waqıt kerek? Men bir waqıtları CNN blogın kórgen edim, ol «Áwliyelerge uzaq jol» dep atalǵan edi. Ol belgili bir úlken diniy konfessiyanıń áwliyelerge alıp keletuǵın óte qatań processke iye ekenligi haqqında pikir bildirgen edi. Bloger belgili bir adamdı áwliye etiw ushın etilgen háreketlerdi súwretlegen edi: «Arxiyepiskop quramalı yuridikalıq, ilimiy hám tańqalarlıq dárejede qımbat jolǵa shıǵıp atır, bul 100 jıldan artıq waqıt alıwı múmkin – eger áwliyelerge erisilse de.»
Bunıń kerisinshe, Muqaddes Jazıwǵa qaytıw hám onıń haqıyqıy áwliyelerdi qalay súwretlegenin oqıw óte jaǵımlı. Joqarıda aytılǵanday, Pawıl Korinftegi shirkewge jazǵanda olardı «áwliyeler» dep atadı. Eger biz áwliyelerdiń processin túsiniwdi qálesek, bunı ayrıqsha atap ótiwimiz kerek. Korinf máshihiyleri birinshi náwbette áwliyeler edi, sebebi olar «muqaddeslestirilgen» edi. Grek tilindegi bul termin «áwliye» hám «muqaddes» sózleri menen bir sózden kelip shıqqan. Ol ápiwayı ǵana «Quday ushın ajıratılǵan» degen mánisti ańlatadı hám qutqarıw jumısı menen baylanıslı. Biz qutqarılǵanlar Qudaydıń Ruwı (1 Pyotr 1:2) hám Máshihtiń qanı (Evreylerge 10:29) menen muqaddeslestirildik. Bul qabıl etilgen waqıtta boladı – bul uzaqqa sozılǵan process emes. Oǵan hesh qanday diniy shólkem qatnaspaydı. Pawıl Korinf máshihiylerine olar qabıl etilgennen keyin tórt jıl ótkennen keyin jazdı hám olardıń sol waqıttıń ózinde áwliyeler ekenligin ayttı – 100 jıllıq process ten keyin emes. Hawarıydıń bunıń menen hesh qanday baylanısı joq edi, tek ol Qudaydıń olardıń aldında Injildi waǵızlaw ushın qollanǵan qurallı edi, hám olar oǵan isengen waqıtta dárhal áwliyeler boldı.
Korinf múminleri áwliyeler bolsa da, olar áwliyege uqsas háreket etpegen. Olardıń kópshiligi denelik yamasa nápsilik túrde júrgen (1 Korinfliklerge 3:1). Biz áwliyeler sıpatında júriwimiz kerek, áwliyelerge erisiw ushın emes, al biz ilahiy shaqırıw menen solay bolǵanlıqtan (1:2).
Biz isengen waqıtta, hesh qanday jumıslarsız áwliyeler boldıq. Biz miyrim hám Muqaddes Ruwdıń kúshi menen muqaddeslestirildik, hám bizde Isa Máshih degi jańa ómir bar. Eger qanday da bir sebep penen biz Máshih ten kózimizdi alıp qoysaq, kóp ótpey biz deneniń ústinlik etiwine múmkinshilik beremiz, hám biz Quday menen baylanıstan shıǵıp ketemiz. Biz áwliyege uqsas háreket etpeytuǵın áwliyeler bolsaq ta, biz áwliyelerbiz. Biraq, bizdiń Ákemiz bizdi bunday jaman jaǵdayda qaldırmaydı, sebebi Óziniń súyispenshilik tártibi arqalı Ol bizge «áwliyelerdiń tınısh jemisin» beriwge múmkinshilik beredi (Evreylerge 12:5-11).
Bul qatarlardı oqıǵan, Rabbı Isa Máshih ke isengen adam Qudayımızdıń kúndelik muqaddeslestiriwshi miyrimin ámeliy túrde sezinip, sizdi áwliye etken Qudaydıń miyrimin tereńirek qádirlesin – «Onıń miyriminiń dańqın maqtaw ushın» (Efesleylerge 1:6)!
SOŃǴI ESLETPELLER
- C. H. Mackintosh, The Mackintosh Treasury, «Muqaddeslestiriw – Bul ne?» 628-bet, Loizeaux Brothers, 1976-jıl basılımı.
- Darby awdarmasındaǵı esletpe: «Bul jerde ‘ruwxıy’ dep awdarılǵan sóz ‘aqıl qábiletlerine sáykes’ degen mánisti ańlatadı – deneden parıqlı aqıl – biraq men bul jerde logosqa, onnan kelip shıqqan sózge ishara bar dep esaplayman, hám men bul isharanı belgilew ushın ‘sózdiń’ degen sózdi qostım.»
