Meniń sózligim «dos» sózin tómendegi túrde anıqlaydı: «Súygi yamasa húrmet penen basqaǵa baylanıslı bolǵan adam; tanıs; dushpan emes adam; bir nárseni (mısalı, qayırqomlıqtı) qollaytuǵın yamasa ilgerilettuǵın adam.» Isa doslıq haqqında былай dedi: «Hesh kimniń bunnan úlken súygisi joq, óz ómirin dosları ushın beriwden. Eger sizler Men buyırǵan hár bir nárselerdi isleseńiz, sizler Meniń doslarımsız. Men sizlerdi endi qullar dep atamayman, sebebi qul óz ustazınıń ne islep atırǵanın bilmeydi; biraq Men sizlerdi doslar dep atadım, sebebi Men Ákemnen esitken barlıq nárselerdi sizlerge bildirdim» (Yuxanna 15:13-15 NKJV). Sózlik bizge «dos» sóziniń denotaciyasın (anıqlamasın) beredi, al Isa bizge onıń konnotaciyasın (qollanılıwın) beredi.
Isa ózin bizge, Óz dushpanlarına, eń jaqsı dos ekenin dálilledi. Qalay? Ol biz ómir súriwimiz ushın óldi (Rimliklerge 5:8). Eger biz haqıyqıy dosqa tiyisli kóp qásiyetlerdiń dizimin oylasaq, kóp variantlar tabıwımız múmkin, biraq biz barlıǵımız bul zárúrli sapalarǵa kelisemiz: súygi, sadıqlıq, durıslıq, minnetleme hám qoljetimlilik.
Eski Áhdimde Jonatan hám Dawıt haqıyqıy doslarǵa úlgi boladı (1 Samuel 18:1-4; 2 Samuel 1:25-26). Jańa Áhdimde Rabbi Isa eń haqıyqıy dosqa úlgi boladı. Kóbimizdiń jaqsı doslarımız bar, hám Quday olardı bizge bergen. Biraq eger biz haqıyqıy doslıqtı qálesek, hám eger biz shın doslıqtı qálesek, Másih eń jaqsı dos. Ol «aǵa-iniden de jaqın turatuǵın dos» (Nasiyatlar 18:24).
Eski Áhdim doslıqları
Quday doslıqtı bizge sawǵa sıpatında bergen. Óziniń sheksiz danalıǵında, Ol bizge sırlarımızdı aytıw ushın doslar kerek bolatuǵının bildi. Hawa, bizde Ol bar, biraq Ol bizge bizdi juwatıw ushın paydalana alatuǵın doslar da bergen. Injil bizge ájayıp doslıqlardıń kóp úlgilerin beredi.
Shıǵıw 33:11-de biz «Rabbi Musa menen betpe-bet sóyleskenin, adam óz dosı menen sóyleskendey» oqıymız. Doslar jaqın; olar kóbinese biz benen waqıt ótkeredi, betpe-bet sóylesedi. Musa Rabbiniń dosı dep atalıw húrmetine iye boldı. Bizdiń Quday menen bolǵan qatnasıǵımız Ol bizdi Óz dosı dep atay alatuǵınday ma?
Patsha Dawıt Absalom tárepinen taxttan awdarılǵanda, Hushay onı qollawǵa keldi: «Endi Dawıt tawdıń shıńına kelgende, ol jerde Qudayǵa tabınǵan jerde – Hushay Arxiyalı onıń menen ushırasıwǵa keldi, kiyimleri jırtılǵan hám basında shań bar edi» (2 Samuel 15:32). Haqıyqıy doslar bir-birin juwatadı hám qollaydı. Olar biz joqlaǵanda joqlaydı. Dawıt onıń Qudayda paydalıraq ekenine isendirdi, «Solay etip Hushay, Dawıttıń dosı, qalaǵa kirdi. Hám Absalom Qudayǵa kirdi» (2 Samuel 15:37).
1 Patshalar 4:5-te biz «Zabud Natan ulı, ruhaniy hám patshanıń dosı» haqqında oqıymız. Doslıqta dáreje joq. Qudaydıń kúshli patshası Zabud ruhaniy ruhaniydi óz dosı sıpatında qabıl etti. Hátte kúshli adamlarǵa da doslar kerek. Bizge ruwxıy jaqtan jetik doslar kerek.
Nasiyatlar 17:17 bizge «dos hárdayım súyedi» deydi. Biz Jonatan hám Dawıt arasındaǵı qatnasıqta haqıyqıy doslıqtıń kóp sapaların kóremiz. 1 Samuel 18:1-4-te olardıń jánjelleri bir-birine «baylanıstı»; bul jaqınlıqtı ańlatadı. Haqıyqıy súygi bar edi; Jonatan «onı óz jánjeli sıyaqlı súydi.» Qurbanlıq bar edi; Jonatan «ústindegi kiyimlerin sheship, Dawıtqa berdi.» Bunnan tısqarı, biz Jonatannıń ákesi hám patshası Sawıldıń ádalatsız talaplarına qarsı Dawıttı qorǵawǵa qanday batırlıq kórsetkenin oqıymız (1 Samuel 19:1-6). Doslıq durıs islerdi isleytuǵın nárse. Dawıt hám Jonatannıń doslıǵı sıyaqlı doslıqlar kóbirek bolsa edi.
Nasiyatlar 27:6 былай deydi: «Dosıńnıń jaraları sadıq, biraq dushpannıń ópishleri aldawshı.» Dos bizge ózimizdiń jaqsılıǵımız ushın haqıyqattı aytadı, hátte bul bizge hám oǵan awırtqanda da. Haqıyqıy doslar bizdi emlew ushın jaralaydı. Bizde bunday doslar bar ma? Olar bizge kerek.
Imansız doslarǵa qarsı eskertiw
Rabbi bizdi imansız doslar tárepinen tásir etiliwin qálemeydi. Eger bizde Másihti óz Qutqarıwshısı sıpatında bilmeytuǵın doslar bolsa, biz olardı Ol ushın tásir etiwimiz kerek. 2 Samuel 13:1-22-de biz Tamardıń zorlanıwı haqqında oqıymız. Injil Amnonnıń, Tamardıń ógey aǵa-inisi, óz dosı Jonadab tárepinen tásir etilgenin anıq kórsetedi (13:3-5). Jonadab óte ayyar edi, hám ol Amnonnıń qálewin qanaatlandıratuǵın, biraq Tamardıń uyatına alıp keletuǵın jobanı oylap taptı. Amnon jaqsıraq bildi, biraq óz dosınıń sózin tıńladı hám onı zorladı. Biz hesh qashan imansızlardıń imansız keńesin tıńlamaq kerek emes. Zabur 1:1-2 былай deydi: «Baxıtlı adam, imansızlardıń keńesinde júrmeytuǵın, gúnákarlar jolında turmaytuǵın, hám masqaralawshılardıń orınında otırmaytuǵın, biraq onıń quwanıshı Rabbiniń nızamında, hám ol Onıń nızamında kún-tún oylanadı.»
Quday sonday-aq Jaqıp kitabında bizge dúnya menen dos bolmawǵa eskertiw beredi: «Kim dúnyanıń dosı bolıwdı qálese, ózin Qudaydıń dushpanı etedi» (Jaqıp 4:4). Quday bizdi bul dúnya menen dos bolıwımızdı qálemeydi, sebebi bul buzılǵan sistema. Biz dúnyalıq principlerge ámel etpewimiz kerek, hátte dúnyalıq doslarımız bizdi bunı islewge qızıqtırsa da. Dúnyanıń sisteması Shaytan tárepinen basqarıladı.
Jańa Áhdim doslıqları
Jańa Áhdimde doslıqlardıń kóp úlgileri bar, biraq eń estelikli doslıqlar Rabbi Isa Másih hám Ol dos bolǵanlar menen baylanıslı edi. Mısalı, Ol Meri, Marta hám Lazarǵa dos edi (Yuxanna 12:1-3; Luka 10:38-42). Ol olardıń úyinde waqıt ótkizdi hám olar Onıń doslıǵınan úlken payda kórdi. Ol olardı úyretti hám súydi. Ol olardı qıyın waqıtlarda juwattı.
Ol salıq jıynawshılar hám gúnákarlar menen dos boldı, olardı Qudayǵa alıp keliw ushın (Matta 11:19). Ol Óz shákirtlerine Óz doslıǵın járiyaladı: «Eger sizler Men buyırǵan hár bir nárselerdi isleseńiz, sizler Meniń doslarımsız. Men sizlerdi endi qullar dep atamayman, sebebi qul óz ustazınıń ne islep atırǵanın bilmeydi, biraq Men sizlerdi doslar dep atadım, sebebi Men Ákemnen esitken barlıq nárselerdi sizlerge bildirdim» (Yuxanna 15:14-15). Búgingi shákirtler sıpatında biz de Onıń buyrıqların saqlawǵa shaqırılǵanbız. Ol biz ushın islegen barlıq nárseler ushın olardı saqlaw bizdiń quwanıshımız bolıwı kerek!
Doslar sırların bólisedi, hám Rabbi bizge Ákeniń úyiniń sırların bólisken. Óz Sózinde Ol bizge kelesi waqıyalar sırların da ashıp beredi. Ol hátte bizge hár birimizdiń Ol ushın ómir súriwimizdi qáleytuǵın belgili ómirdi de aytadı.
Jozef M. Skriven «Isada qanday dosımız bar» gimnin jazǵanda durıs edi – barlıq waqıtlardıń eń úlken gimnlerinen biri. Isa jer júzindegi xızmetinde kóp adamlarǵa miyrimli dos edi (Matta 9:35). Ol olardı úyretti, tamaqlandırdı, emledi, juwattı hám kóp adamdı ólimnen tiriltti.
Isa – biz ómir súriwimiz ushın ólgen Qutqarıwshı-Dos. Ol былай dedi: «Hesh kimniń bunnan úlken súygisi joq, óz ómirin dosları ushın beriwden.» Qurallı kúshlerde bul eń úlken qurbanlıq dep ataladı. Áskerler ózleri basqara almaytuǵın jaǵdaylarǵa tússe de, Rabbi Isa óz ómirin tek Óz dosları ushın emes, bálkim Óz dushpanları ushın da qálegen túrde berdi. Isada qanday dosımız bar! «Dosları bar adam ózi dos bolıwı kerek, biraq aǵa-iniden de jaqın turatuǵın dos bar» (Nasiyatlar 18:24). Isa sol dos!
