«Biz bul nárselerdi sizlerge jazamız, sizlerdiń quwanıshıńız tolıq bolsın dep.» — 1 Yuxannıń 1:4 NKJV
«Men bul nárselerdi sizlerge jazaman, sizler gu'na' qılmaslıǵıńız ushın. Eger kimde-kim gu'na' qılsa, bizde Atamız benen birge Qorǵawshı bar, ol — Salıq Isa Masih.» — 1 Yuxannıń 2:1
«Men bul nárselerdi Qudaydıń Ulı atına isengen sizlerge jazdım, sizler ma'ńgilik o'mirge iye ekenińizdi biliwińiz ushın ha'm Qudaydıń Ulı atına isenimdi dawam ettiriwińiz ushın.» — 1 Yuxannıń 5:13
Joqarıdaǵı ayatlar bizge Yuxannıń birinshi xatın jazıwı ushın u'sh sebep bolǵanın aytadı. Birinshiden, ol o'z xabarınıń ma'sihiy adamlarǵa quwanısh beriwin qáleytini. Ekinshiden, ol o'z xatınıń ma'sihiy adamlarǵa gu'na' qılıwdan saqlanıwına ja'rdem beriwin qáleytini. U'shinshiden, ol ma'sihiy adamlarǵa ma'ńgilik o'mirge iye ekenliklerin isendiriwdi qáleytini. Xattı oqıǵanda, eger biz bul maqsetlerdiń birin o'tkizip jibersek, Yuxannıń ne aytıp atırǵanın tolıq tu'sinbegenimizdi boljawımız kerek.
Bul xat ma'sihiy adamlarǵa bir shańaraqtıń bo'legi sıpatında qaraydı. Onıń geybir temaları — doslıq, nur, gu'na' (buyrıqlardı saqlaw) ha'm su'yispenshilik, bul tiykarǵı tema.
Yuxannıń Jazıw Usılın Tu'siniw
Yuxannıń so'zlerden paydalanıwı Injildiń basqa bo'limlerindegiden o'zgeshe bolıwı mu'mkin. Mısalı, bul xatta bizge saqlaw ushın u'git berilgen buyrıqlar qaysılar, ha'm gu'na' qalay anıqlanadı? Yuxannıń buyrıqlardı 3:23-te anıqlaydı: «Ha'm Onıń buyrıǵı mınaw: biz Onıń Ulı Isa Masih atına iseniwimiz ha'm bir-birimizdi su'yiwimiz kerek, Ol bizge buyırǵanday.» Gu'na' — bul eki buyrıqqa boysınbaw. Olardı saqlaw degenimiz, biz olardı boysınamız yamasa qorǵaymız.
Yuxannıń do'ńgelekler menen jazıwǵa beyimligi bar, ha'm men bunı teris ma'niste aytıp atırǵan joqpan. Ol bir temadı atap o'tedi, keyin onı belgili bir da'rejede rawajlandıradı, ha'm keyinirek sol temaga qaytıp, onı ja'ne de rawajlandırıwı mu'mkin. Mısalı, «qaralıqta ju'riw» birinshi ret 1:6-da atap o'tilgen. Qaralıqta ju'riw 2:9-da óz aǵańdı jek ko'riw sıpatında tu'sindiriledi. Keyin óz aǵańdı jek ko'riw 3-bapta tolıq rawajlandırılǵan, onda Shaytan jek ko'riwdiń deregi ha'm Qabıl mısal bolıp tabıladı, sebebi ol óz aǵasın o'ltirgen. Biz bunıń ha'mmesin biriktirsek, nurda ju'riw óz aǵańdı su'yiw ekenligi anıq boladı. Buyrıqlardı saqlaw Qudaydı su'yiw ha'm óz aǵańdı su'yiwge kelip shıǵadı. Gu'na' qılmaw Shaytanǵa yamasa Qabılǵa uqsamaw degeni.
Onıń Eki Buyrıǵın Tu'siniw
Bul usıllardı esapta tutıw bizge basqasha qarama-qarsı ko'rinishi mu'mkin bolǵan nárselerdi tu'siniwge ja'rdem beredi. Mısalı, 1:10-da biz oqıymız: «Eger biz gu'na' qılmadıq desek, Onı jalǵanshı etemiz, ha'm Onıń so'zi bizde joq.» Keyin 2:4-te biz oqıymız: «Kim ‘Men Onı bilemen’ dese, ha'm Onıń buyrıqların saqlamasa, ol jalǵanshı, ha'm haqıyqat onıń ishinde joq.» Bizdiń a'detiy ta'limatımız gu'na' qılıwdı Qudaydıń buyrıqların buzıw yamasa saqlamaw dep aytadı. Sonlıqtan, biz qalay gu'na' qılǵanımızdı moyınlap, biraq buyrıqlardı saqlay alamız? Yuxannıń bizdiń urınıp buyrıqlardı saqlawımızdı aytpaytuǵanın esletip o'temiz – ol bizdiń haqıyqatında olardı saqlaytuǵanımızdı aytadı.
Birinshiden, biz saqlawımız kerek bolǵan buyrıqlar men joqarıda atap o'tken eki buyrıq. Hech bir haqıyqıy ma'sihshi Rabbimizdiń atına iseniw yamasa oǵan iseniw buyrıǵın buza almaydı. Biz qutqarılǵanımız usılay; ha'm Masihtiń Masih ekenligi ha'm bizdiń gu'na'larımız ushın o'lgenligi haqıyqat ekenligin bilgenimizden keyin, biz hesh qashan bul haqıyqattı biykar ete almaymız. Biraq, ekinshi buyrıq — jaqınımızdı su'yiw. Biz qutqarılǵanlar Qabıl yamasa shaytan sıyaqlı «jek ko're» almasaq ta, ha'm basqa adamdı, a'sirese basqa ma'sihshini o'ltiriwdi qálemeymiz, biz Qudaydıń standartına say jasay almaymız. Sonlıqtan biz gu'na' qıla alamız. Biraq, biz gu'na'mizdi 1:9-da aytılǵanday moyınlaǵanımızda, biz haqıyqatında Qudaydıń jaǵında bolamız ha'm buyrıqtıń durıs, al bizdiń qáte ekenimizdi aytamız. Moyınlaw sol waqıtta buyrıqtı qorǵaydı yamasa saqlaydı, al gu'na' qılmadıq degenler haqıyqatında buyrıqtı joq etedi. Mına mısalǵa qarań:
Aytayıq, men mashina aydap baraman ha'm toqtaw belgisin ko'rmeymen. Toqtaw belgisi nızam ha'm men toqtawım kerek. Men toqtamaǵanımda, hayalım meni tu'rtip: «Sen sol toqtaw belgisine toqtamadıń,» dep aytıwı mu'mkin. Sol waqıtta mende eki tańlaw bar: Birinshisi: «Sen durıssıń, men toqtawım kerek edi,» dep aytıw. Bunı islew menen men buyrıqtı «saqladım» yamasa qorǵadım ha'm gu'na'mdı moyınladım. Ekinshi tańlawım: «Bul toqtaw belgisin kim qoydı? Ol jerde bolmawı kerek ha'm ol jerde hesh qanday payda bermeydi!» Endi men Yuxannıń aytıp atırǵan ma'nisinde buyrıqtı saqlamayman yamasa qorǵamayman. Bul óz aǵasın «jek ko'retuǵın» ha'm onı o'ltiriwdi qálegenligi ushın hesh qanday ar-namısı joq adamǵa uqsaydı. Bul óz gu'na'sın moyınlamaytuǵın, biraq Yuxannıń aytıwınsha, onda dawam etetuǵın adam.
Endi biz gu'na'dı barlıq gu'na' dep qarasaq ha'm buyrıqlardı saqlawdı Eski O'siyet Nızamınıń talap etkenin ha'rdayım orınlaw dep qarasaq, onda biz qutqarılıwımızda quwanısh yamasa isenimge iye bolmaymız. Bizdiń ha'mmemiz qutqarılǵan bolsaq ta, geyde gu'na' qılatuǵınımızdı bilemiz. Biraq biz gu'na'dı moyınlawdı buyrıqlardı saqlawdıń bir usılı dep qarasaq, ha'm gu'na'dı óz aǵańdı jek ko'rmew dep qarasaq, endi standartqa erisiwge boladı. Nazik ar-namıslı ma'sihshiler gu'na'ların moyınlaǵanda da quwanıshqa iye bola aladı; olar gu'na'da dawam etpewge isenim payda etiwdi qáleytini ha'm olar qutqarılǵanına isenimli bola aladı. Sonlıqtan Yuxannıń xatınıń u'sh sebebi orınlanǵan boladı.
Ha'r Bir Bapqa Qısqasha Ko'z Jıg'ırtıw
1-bap
1-bap shańaraq ishinde doslıqtıń go'zzallıǵın tanıstıradı. Biz bir-birimiz benen doslıqta bola almaytuǵınımızdı esletemiz, eger biz Quday menen doslıqta bolmasaq. Vertikal qatnas (Quday menen) durıs bolıwı kerek, gorizontal qatnas (basqalar menen) durıs bolıwı ushın.
2-bap
2-bap bizdi nurda ju'riw ha'm buyrıqlardı saqlaw ideyası menen tanıstıradı.
3-bap
3-bap bunı ja'ne de tolıq tu'sindiredi. Qaralıqta ju'riw — aǵanı jek ko'riw, ha'm aǵanı jek ko'riw adamdı qatıl etedi. Sonlıqtan qutqarılǵan adam bul usılda qaralıqta ju're almaydı. Bul xatta biz geyde nurda, geyde qaralıqta ju'rmeymiz. Biz yamasa nurda, yamasa qaralıqta ju'remiz. Basqasha aytqanda, biz yamasa qutqarılǵanbız, yamasa joǵaltılǵanbız. Qutqarılǵanlar nurda ju'redi, al qutqarılmaǵanlar ju'rmeydi. Sonlıqtan 2:15-17-de biz qutqarılmaǵan du'nyanıń ma'sihshiniń dosı emes ekenligin ko'remiz. Eger du'nya bizdiń dosımız bolsa, biz qaralıqta ju'remiz ha'm qutqarılmaǵanbız.
4-bap
4-bap ruwxlardıń aldawı menen (jalǵan payǵambarlarda ko'ringen) shug'ıllanadı, olar Isa Masih haqıyqıy adam sıpatında kelgenin biykar etedi. Bul adamlar o'zlerinde mistikalıq ha'm ha'wariyeler ta'repinen u'yretilgennen artıqsha arnawlı bilim bar ekenligin aytqan adamlar edi. Bul xat Shirkewdiń ornatılǵanınan keyin shama menen 60 jıl o'tken soń jazılǵan bolıwı mu'mkin, ha'm Rabbimiz haqqındaǵı tiykarǵı haqıyqatlardı biykar etetuǵın adamlar bar edi. Adamnıń ma'sihshi ekenliginiń yamasa emesliginiń haqıyqıy sınaǵı ha'li de: «Masih haqqında ne oylaysız? Ol kimniń Ulı?» (Matta 22:42). Isa Masih o'zi da'wa etken barlıq nárselerdi biykar etetuǵınlar «Masihke qarsı» (1 Yuxannıń 4:3). Bugingi ku'nde bul ha'tte «tiykarǵı aǵım» ma'sihshiliginde de ma'sele. Isa Masih et penen kelgenin biykar etetuǵınlar Qudaydıń Ulı Isa Masih atına iseniwimiz kerek degen birinshi buyrıqtı bir shetke qoyıp atır. Olar erte Shirkewdiń gu'na'sında dawam etedi.
Keyin Yuxannıń su'yiwdiń ne ma'nige iye ekenligi haqqında a'meliy boladı. Birinshi Yuxannıń 4:8-de aytıladı: «Kim su'ymese, Qudaydı bilmeydi, sebebi Quday — su'yispenshilik.» Baxtqa qaray, eger biz su'yispenshiligimizdi ko'rsetpegen bolsaq, biz gu'na'larımızdı 1:9-ǵa muwapıq moyınlay alamız. Biraq eger biz su'ymesek – eger biz kerekli da'rejede su'ymegenimizde ar-namısımız bolmasa – onda biz ja'ne tuwılmaǵanbız. Birinshi Yuxannıń 3:17 bizge ja'ne tuwılǵanımızdı ko'rsetiwdiń a'meliy usılın beredi – biz mu'ta'jler menen barımızdı bo'lisemiz.
Birinshi Yuxannıń 5:1
Birinshi Yuxannıń 5:1 ja'ne bizge aytadı, eger biz ja'ne tuwılǵan bolsaq, biz Qudaydı su'yemiz ha'm Onı su'ygenlerdi su'yemiz. Biz sonday-aq du'nyanı jen'emiz, ishimizde Qudaydıń gu'walıǵına iye bolamız ha'm bizdiń duwalarımız esitiledi (5:4-15). Bul gu'walıq — Muqaddes Ruwx, ol bizge qutqarılǵanımızdı gu'walıq etedi, sebebi bul jerde jazılǵan nárseler bizdi ayıplawdıń ornına isendiredi. Biraq bul gu'walıq basqalar ko're alatın nárse de boladı, sebebi biz aytıp atırǵan su'yispenshilik bizdiń islerimiz arqalı ko'rinetuǵın su'yispenshilik.
Juwmmaq
Birinshi Yuxannıń bizge Quday So'zinde qutqarılǵanımızdı biliw ushın jetkilikli nárse berilgenin ko'riwge ja'rdem beredi. Biz sonday-aq qutqarılıwımızda quwanıshqa iye bola alamız ha'm sol waqıtta gu'na' haqqında ar-namısqa iye bola alamız. Adamlar qutqarılǵanmız degende, olar 5:13-ke tiykarlanıp qutqarılǵanın bilemen dep aytıwı kerek ekenligine hesh qanday gu'manım joq: «Men bul nárselerdi Qudaydıń Ulı atına isengen sizlerge jazdım, sizler ma'ńgilik o'mirge iye ekenińizdi biliwińiz ushın ha'm Qudaydıń Ulı atına isenimdi dawam ettiriwińiz ushın.» Olar qutqarılǵanın biliwi kerek, sebebi olar Rabbimizge isenedi ha'm Yuxannıń 3:17-de jazǵanday óz aǵaların su'yedi.
Qutqarılǵanlar qıla almaytuǵın gu'nalar — qutqarılıw ushın Rabbimizge isenbew gu'nası ha'm óz aǵamızdı jek ko'riw gu'nası. Biz óz aǵamızdı kemshiliksiz su'ymesek te, ha'm bunıń na'tiyjesinde gu'na'mizdi moyınlawımız kerek bolsa da, biz onı Qabıl sıyaqlı o'ltiriwdi qáleytuǵınday da'rejede jek ko're almaymız. Sonlıqtan «o'limge aparatuǵın gu'na'» (5:16) ne? Bul jek ko'riw ha'm qatılıq penen da'lillengen isenimsizlik gu'nası emes pe? «O'limge aparmaytuǵın gu'na'» — bul biz moyınlaytuǵın kemshilik. Biz ózimizdi putlardan saqlawımız kerek (5:21), sebebi bul bul xattıń barlıq xabarın buzadı, yaǵnıy biz Rabbimiz Isaǵa isenemiz.
Shu'kirler bolsın, 5:18 (NIV) ga muwapıq: «Biz bilemiz, Qudaydan tuwılǵan hesh kim gu'na'da dawam etpeydi; Qudaydan tuwılǵan Onı qawipsiz saqlaydı, ha'm jamanlıq onı zıyanlay almaydı.» Biz 3:23-tegi eki buyrıqtı buzbaymız: «biz Onıń Ulı Isa Masih atına iseniwimiz ha'm bir-birimizdi su'yiwimiz kerek, Ol bizge buyırǵanday.» Bul Eski ha'm Jańa O'siyetlerdiń tiykarǵı teması (Qaytarma Nızam 6:5; Lewiler 19:18; Matta 22:36-40). Qısqasha aytqanda, Yuxannıń birinshi xatı bizge Quday menen qalay durıs bolıwdı ha'm bir-birimiz benen qalay durıs bolıwdı ko'rsetedi.
