Muqaddes Kitap ómirdi jarıs penen salıstıradı (1 Korinflilerge 9:24-27; 2 Timotiy 4:7; Evreylerge 12:1). Áwladlar bir-birin almastırıp, balalar úlken bolǵansha tárbiyalanganda, hár bir áwlad estafeta jarısındaǵı júgirip atırǵan adamǵa uqsaydı. Balalar ata-anaları tárepinen úyretiledi. Jetiliskennen keyin, olar ata-ana bolıp, keyingi áwlad balalardı jetiliskenshe úyretedi. Hár bir áwlad jetiliskenlik estafetasın aldınǵı áwladtan alıp, keyingi áwladqa beriw kerek.
Ómirdegi úsh tiykarǵı basqısh (háreket) bala (shákirt), ata-ana (úyretwshi) hám áje-baba (mentor, yamasa keńes beriwshi). Estafetada hár bir almasıwda, jańa júgirip atırǵan adam estafetanı alıwdan aldın tezlikti arttırıwı kerek, hám estafeta menen júgirip atırǵan adam onı durıs waqıtta beriw kerek. Bul súwret ómirdiń kóp táreplerine, sonıń ishinde shańaraqlarǵa hám xristianlıqqa qollanıla aladı. Bul másele boyınsha Muqaddes Kitap ne deydi, kóreyik.
Musa hám Yosua
Musa, ullı basshı, Izraillilerdi Mısırdaǵı qullıqtan alıp shıqtı, olardı millet etip ornatıp, Kanaanga kiriwge tayarladı. Izrail shıqqannan eki ay ótkennen keyin, ol Yosuanı Amalekliklerge qarsı urısqa basshılıq etiwge tayınladı (Shıǵıw 17:8-15). Yosua jaslıǵınan beri Musanıń járdemshisi bolǵan (Sanlar 11:28) – jumısta tálim alǵan shákirt. Yosua Musanıń barlıq islegen isleri menen tanıs boldı. Olar birge islesken. Qudaydıń Yosuanı Musanıń ornına Izraillilerdi Kanaandı basıp alıwǵa hám iyelewge basshılıq etiwge tayınlaǵanı tańqalarlıq emes (Sanlar 27:12-23).
Musanıń Yosua menen qatnasıǵın atap ótiw qızıqlı. Birinshiden, Amalekliklerdi jeńilgennen keyin, Quday Musaǵa ayttı: «Buni esletiw ushın bir oramǵa jazıń hám Yosuanıń onı esitkenine iseniń, sebebi men Amalektiń yadın jer astınan pútkilley óshiremen» (Shıǵıw 17:14 NIV). Bul waqıya Yosuanıń paydası ushın jazılǵan edi. Oǵan dushpanǵa qarsı turıw wazıypası berilgeni hám Qudaydıń olarǵa úlken jeńis bergeni esletildi. Kanaanga kiriwden aldın, Musa Yosuaǵa ótken jeńislerdi eslep, keleshektekiler ushın Qudayǵa iseniwdi buyırdı (Ekinshi Nızam 3:21-22). Ekinshiden, Musa «Yosuanı tayınlap, onı aldaǵı wazıypa ushın ruwxlandırıwı hám kúsheytiwı» kerek edi (Ekinshi Nızam 3:28). Bul tayınlaw ol basshılıq etetuǵın millet tárepinen baqlanǵan edi (Ekinshi Nızam 31:7-8; 34:9).
Ilyas hám Elisha
Ilyas Izrailde butparastlıqqa qarsı payǵambar bolǵan (mil.ád. 800-jıllar). Quday Ilyasqa Elishanıń onıń ornına payǵambar bolatuǵının ayttı (1 Patshalar 19:16). Hech kim ayırıqsha emes, hám aqır-aqıbetinde biz ómirdegi rollerimizdi basqalarǵa beriwimiz kerek. Elisha keyin «Ilyasqa eriwge shıqtı hám onıń xızmetshisi boldı» (1 Patshalar 19:21). Ilyas hám Elisha birge sayaxat etken (2 Patshalar 2:1-6). Asmanǵa alınıwdan aldın, Ilyasqa Quday tárepinen Beytelge, Erihoga hám Iordanǵa barıw buyırıldı. Hár saparı ol Elishadan artında qalıwdı soradı, biraq Elisha «Men seni taslamayman» dep turıp aldı. Ol sadıq shákirt edi.
Isa hám Elshiler
Isa Máshih, Qudaydıń máńgilik Ulı, adamlardı gúnálarınan qutqarıw ushın keldi (Mark 10:45). Óziniń jámiyetlik xızmeti dawamında, Ol on eki adamdı sayladı, «olar Onıń menen birge bolıwı hám Ol olardı waǵız etiwge jiberiwi ushın» (Mark 3:13-19). Bul adamlar, elshiler dep atalǵan, olar «Onıń menen birge» bolǵanda úyretilgen, keyin waǵız etiwge jiberilgen – Ol jerde bolǵanda da, keyin de (Mark 6:7-13; 16:15-16). Olar Isaǵa ergen, Onıń tálimlerin esitken, hám Onıń múǵjizaların, sonday-aq Onıń ómirin, ólimin hám tiriliwin kórgen (Mark 6:1; Elshiler 1:21-22). Isa elshiler menen qatnasıǵın shańaraqqa uqsatqan (Matta 12:49-50). Ol olardıń parablesin túsindirgen, biraq xalqqa emes (Matta 13:10,36; Mark 4:34). Ol olardıń keleshek azapları, ólimi hám tiriliwi haqqında ayttı, biraq olar tirilgennen keyin ǵana túsingen (Matta 16:31; 20:17-18; Luka 18:34; Yuhanna 2:22).
Pawıl hám Timotiy
Pawıl, basqa milletlerge elshi (evrey emesler), Timotiy menen missiya sayaxatlarına shıqtı (Elshiler 16:1-5). Timotiy jergilikli shirkewde jaqsı abıroyǵa iye jas jigit edi. Ol Pawıldıń járdemshilerinen biri, «islesken adamı» edi (Elshiler 19:22; Rimliklerge 16:21; 1 Salonikalılarǵa 3:2). Timotiy Pawıl menen birge Jaqsı Xabardı taratıwda «ulı ata-anası menen birge» xızmet etken (Filipililerge 2:22). Ol jetiliskenlikke sonday úyretilgen. Timotiy ózin dálillegen waqıtta, Pawıl onı ózi jiberdi, sınawlar hám quwǵınlarǵa ushıraǵan Salonikadaǵı dindarlardı kúsheytiw ushın (1 Salonikalılarǵa 3:1-6). Pawıl onı Korinfte xızmet etiwge jiberdi, Timotiy «Rabbimizge sadıq» hám «Rabbimizdiń isin dawam ettiriwde» ekenin moyınlap (1 Korinflilerge 4:17; 16:10). Pawıl onı Filipige de jiberdi, sebebi Timotiy óz paydasın oylamay, olardıń abadanlıǵına shın júrekten qızıǵıwshılıq bildirgen (Filipililerge 2:19-22). Timotiy Pawıl menen birge Korinf, Filipi, Kolosse hám Salonikadaǵı shirkewlerge xat jazǵanda bolǵan (2 Korinflilerge 1:1; Filipililerge 1:1; Koloselilerge 1:1; 1 Salonikalılarǵa 1:1; 2 Salonikalılarǵa 1:1; Filemonǵa 1). Muqaddes Kitapta Pawıldıń óz shákirti Timotiyge jazǵan eki xatı da bar.
Ata-analar hám balalar
Ata-analardıń wazıypası keyingi áwladtı jetiliskenlikke úyretiw. Sulayman jazǵan: «Baladı ol barıwı kerek bolǵan jolda úyretiń, hám ol qartayǵanda onnan burılmaydı» (Nátiyjeler 22:6). Ata-analar hár bir qaram balanı ózin-ózi támiyinleytuǵın úlken adamǵa aylandırıw ushın juwapker. Bul olardı úyretiwdi hám keyin olardı bosatıwdı óz ishine aladı (Efesseliklerge 6:1-4). Balalar úlken adamlar bolıwǵa úyretiliwi kerek, hám olar úlkenlikke jetken waqıtta ata-ana baqlawınan bosatılıp, dúnyaǵa jiberiliwi kerek.
Úyretiw keyingi júgirip atırǵan adamǵa jetiliskenlik estafetasın alıwdan aldın tezlikti arttırıwǵa járdem beriwge uqsaydı. Ata-analardıń balaların úyretiw ushın tek ǵana 18 jılı bar. Bul dáwirde, balalar úlken adam sıyaqlı jasawǵa tayar bolǵansha, olardıń juwapkershiligi artırılıwı kerek. Eger úyretiw jetispeshilikli bolsa, keyingi áwlad ómir jarısın júgiriwge tayar bolmaydı. Hám eger jetiliskenlik estafetası berilmese, olarǵa kedergi boladı. Bosatıw jetiliskenlik estafetasın beriw. Bul Yosuanıń Musa tárepinen milletke basshılıq etiwge tayınlanǵanına, Ilyastıń shapanınıń Elishaǵa qaldırılǵanına, hám elshiler menen Timotiyge uzaq jerlerge jiberilgenine uqsaydı. Bul diplom alıwǵa uqsaydı, shákirt úyretwshisiz islewge bosatılǵanda.
Ata-analar óz balaların úyden tıs dúnyaǵa basqıshpa-basqısh bosatıwı kerek. Bul balalar mektepke barıp, basqalar menen aralasıwdı hám basqa húkimetlerdi húrmet etiwdi úyrengen waqıtta baslanadı. Keyinirek, olar jumısqa barıp, juwapkershilikti óz moynına alıwdı hám ózin-ózi támiyinlewdi úyrenedi. Balalar úyden ketken waqıtta, hám olar úylengen waqıtta (Jaratılıs 2:24; Matta 19:5; Mark 10:7; Efesseliklerge 5:31) hám jańa shańaraq qurǵanda kóbirek ǵárezsiz boladı.
Bala úlkenlikke jetken waqıtta, ata-analar olarǵa ǵárezsizlik beriw kerek, sonlıqtan olar tańlawlardıń aqıbetlerin basdan keshirip, tájiriybelerden sabaq ala aladı. Eger ata-anaları olardı bul aqıbetlerden qorǵawdı dawam ettirse, olar hesh qashan jetilismeydi. Olar óz qararların ózleri qabıl etiw tájiriybesin de alıwı kerek, ata-anaları tárepinen qabıl etilgen qararlar emes.
Endi Eski hám Jańa Áhdlardan alınǵan bul principlerdi shańaraqta hám Shirkewdegi shákirtler, úyretwshiler hám mentorlardıń rollerine qollanıwǵa kóreyik. Shákirtler imanda jas, úyretwshiler imanda jetilisken, hám mentorlar úyretiwden pensiyaǵa shıǵıp, keńes beriwshi rolge ótedi.
Shákirtler
Eger biz shákirtler bolsa, biz Yosua, Elisha, Timotiy hám elshiler sıyaqlı bolıwǵa tayarmız ba? Olar ıqlas penen xızmet etken hám úyreniwge ıqlaslı bolǵan. Yosua boysınıwshılıq penen dushpan menen urısqan hám Kanaandı ayǵaqlaǵanda kóp bóleginiń esabatına qarsı turǵan. Basqalar shańaraqların hám kásip-ónerlerin óz úyretwshileri menen birge bolıw ushın tastaǵan. Pawıl Timotiyge ayttı: «Hesh kim seni jas bolǵanıń ushın tómen kórmesin, biraq sóylewde, ómirde, súyispenshilikte, imanda hám taza bolıwda dindarlar ushın úlgi bol» (1 Timotiy 4:12). Bul Timotiyge ol shama menen 33 jasında bolǵanda jazılǵan edi. Ol hár qanday sınnan qashıw ushın jaqsı úlgi bolıwı kerek edi. Bizdiń minez-qulqımız biz xızmet etetuǵın Rabbimizge layıq pa, yamasa ol basqalardı xristianlardı eki júzli dep sınawǵa májbúr etedi me?
Úyretwshiler
Eger biz úyretwshiler bolsa, biz Musa hám Pawıl sıyaqlı bolıwǵa tayarmız ba? Biz keyingi áwladtı jetiliskenlikke úyretiwimiz kerek pe, yamasa olardıń rawajlanıwına kedergi bolıp atırmız ba? Biz shákirtler izlep atırmız ba? Musa hám Pawıl Yosua hám Timotiydegi potencialdı kórgen. Barlıq jańa xristianlarda potencial bar. Biz keyingi áwladtaǵı potencialdı kóremiz be? Bunday potencial rawajlanbasa, ámelge aspaydı. Biz «potenciallardı» «haqıyqıyǵa» aylandırıwǵa járdem beriwimiz kerek. Musa sıyaqlı, biz olarǵa isler berip, olardıń kúshli táreplerin rawajlandırıwǵa járdem beriwimiz kerek. Isa sıyaqlı, biz olarǵa shańaraq aǵzaları sıyaqlı múnásibette bolıwımız kerek. Pawıl sıyaqlı, biz olarǵa islesken adamlar sıyaqlı múnásibette bolıwımız kerek. Biz basqalardıń bizdiń isimizde qatnasıwına tayarmız ba? Pawıl hatto olardı ózi jazǵan xatlardıń avtorları qatarına qosqan.
Keyingi áwlad jetilisken waqıtta, biz estafetanı berip atırmız ba, sonlıqtan olar óz jarısın júgire aladı ma? Biz juwapkershiliklerdi berip atırmız ba? Biz ózimizdi jumıstan shıǵarıp atırmız ba, sonlıqtan basqalar biz endi isley almaǵanımızda dawam ettire aladı ma?
Mentorlar
Biz bir adamdı úyretip, juwapkershilikti bergenimiz ushın, pensiyaǵa shıǵıp, hesh nárse islemeymiz degen mánisti ańlatpaydı. Leviler tabernaklde 25 jastan 50 jasqa shekem xızmet etken. Pensiyaǵa shıqqannan keyin olar mentorlıq etiw arqalı járdem bere alatuǵın edi: «Ellik jasqa tolǵanda, olar ózleriniń turaqlı xızmetinen pensiyaǵa shıǵıp, endi islemeydi. Olar óz aǵa-inilerine Jıynalıs Shayırındaǵı wazıypaların atqarıwda járdem bere aladı, biraq olar ózleri jumıstı islemeydi» (Sanlar 8:24-26). Eger siz xızmetten pensiyaǵa shıqqan bolsańız, siz házir bir adamǵa mentorlıq etip atırsız ba? Ideal túrde, belsendi xızmettegi hár bir adamda aldın xızmet etken mentor hám xızmetke tayarlanıp atırǵan shákirt bolıwı kerek. Basqasha jaǵdayda iman hám xızmet estafetası túsip qalıwı múmkin. Endi bul principlerdi injil tarqatıwǵa hám jergilikli shirkewge qollanıwǵa kóreyik.
Injil tarqatıwda
«Nun ulı Yosua, Rabbimizdiń qulı, júz on jasında qaytıs boldı. Sol pútkil áwlad óz atalarına jıynalǵannan keyin, basqa áwlad ósti, olar Rabbimizdi de, Onıń Izrail ushın islegen islerin de bilmedi. Keyin Izrailliler Rabbimizdiń kózinde jamanlıq islep, Baalǵa xızmet etken» (Hákimler 2:8-11). Iman estafetası áwladlar arasında qalay túsip qalǵanın kóriń. Ata-analar óz balaların úyretpegen hám tárbiyalamagan edi (Ekinshi Nızam 4:9-10; 6:1-7; 11:19; Zábúrler 78:3-7; 145:3-4).
Ekinshi tárepten, Pawıl Timotiy haqqında jazǵan: «Men seniń shın júrekli imanıńdı esletildim, ol birinshi seniń ájeń Loisde hám seniń anań Evnikada jasaǵan, hám men isenemen, házir seniń de jasaǵanıńa» (2 Timotiy 1:5). Bul jerde biz xristian imanınıń úsh áwlad arqalı ótkenin kóremiz. Elshiler sıyaqlı, hár bir áwladqa hám hár bir jámiyetke injildi waǵız etiw bizdiń juwapkershiligimiz. Bul hár bir xristian hám hár bir jergilikli shirkew ushın joqarı baslılıq bolıwı kerek.
Shirkewde
Pawıl Timotiyge de buyırdı: «Sen meniń kóp gúwalardıń aldında aytqan nárselerińdi isenimli adamlarǵa tapsır, olar da basqalardı úyretiwge qábiletli boladı» (2 Timotiy 2:2). Bul jerde biz haqıyqatlıqtıń tórt áwlad arqalı ótkenin kóremiz (Zábúrler 78:1-7). Pawıl óz jarısınıń óz bólegin derlik tamamlaǵan edi (2 Timotiy 3:6). Ol Timotiyge úyretken edi, ol keyingi áwladtı úyretiwi kerek edi, hám bular keyingi áwladtı úyretiwi kerek edi. Bul estafeta komandasındaǵı tórt júgirip atırǵan adamǵa uqsaydı. Bul ayatta men «adamlar» sózin «adamlar» sózine ózgerttim, sebebi grek sózi «anthropos», bul «adamzat» degen mánisti ańlatadı. Sol sóz «Barlıq Muqaddes Kitap Quday tárepinen ilhamlanǵan hám tálim beriw, ayıplaw, durıslaw hám ádillikte úyretiw ushın paydalı, sonlıqtan Qudaydıń adamı (adamlar) hár bir jaqsı is ushın tolıq tayarlanǵan bolıwı múmkin» (2 Timotiy 3:16-17) degen jerde de bar. Jergilikli shirkewdegi hár bir adam birinshi shákirt, keyin úyretwshi bolıwı kerek.
Bibliyalıq jaqtan, Shirkew keyingi áwladtı úyretiwi hám olardı xızmet etiwge bosatıwı kerek. Biz keyingi áwladtaǵı ruwxıy sawǵalardı anıqlap, olarǵa bul sawǵalardı rawajlandırıw hám qollanıw ushın múmkinshilikler beriwimiz kerek. Bul juwapkershiliklerdi bólisiwge hám olardı óz qolımızda tutıp turmaslıqqa tayar bolıwdı ańlatadı. Hár bir xızmette shákirtler bolıwı kerek. Úyretilgenlerge juwapkershiliklerdi beriw kerek. Hám úyretwshilerge mentorlıq etiw kerek. Eger bul bolmasa, jergilikli shirkew jumısshılar ólgen sayın kishireyedi.
Sonday-aq, biz jeke adamlar sıyaqlı emes, bálki komandalar sıyaqlı islewimiz kerek. Mısalı, Pawıl injil tarqatıwshılar hám járdemshiler komandaları menen islesken, jalǵız emes. Bul bir jumıstı isley alatuǵın birden kóp adam bolıwın ańlatadı. Pawıldıń Rimliklerge 16-daǵı járdemshiler dizimi buniń jaqsı úlgisi.
Turaqlı shańaraqlar hám shirkewler
Iman hám xızmet estafetasın keyingi áwladqa beriyik: balalarımızdı jetiliskenlikke úyretiw hám keyin olardı úlken adamlar sıyaqlı rawajlanıwǵa bosatıw arqalı; imandı barlıq áwladlarǵa taratıw arqalı; jas dindarlardı xızmette úyretiw, olar menen sheriklesiw hám keyin olardı óz sawǵaların jáne de rawajlandırıwǵa hám kóbirek juwapkershilik alıwǵa bosatıw arqalı; áje-baba basqıshına jetkenimizde belsendi xızmettegi adamlarǵa mentor sıyaqlı qollap-quwatlaw arqalı. Bul hár bir adam shańaraq hám jergilikli shirkewdiń kóp háreketlerinde yamasa shákirt, yamasa úyretwshi, yamasa mentor sıyaqlı qatnasatuǵının ańlatadı.
