Deboranıń maqtaw hám duwa qosıǵı
Hákimlerdiń qarańǵı kúnlerinde, tabıslar arasında jarqın nur janıp turǵan edi. Quday óz miyrimi menen, ulıwma páseńlew dáwirinde tańlap alǵan hám tayarlaǵan adamlar arqalı nurdıń jarqırawına múmkinshilik berdi. Olar ózleri ázzilew edi, biraq Quday olardı óz quralı etip shaqırǵan edi.
Mısalı, Quday Deboranı aldı, biraq onıń kúyewi Lapidotı emes – bul at «shıraqlar» degen mánisti ańlatadı. Ol jaqsı adam bolǵan bolıwı kerek. Izraildiń «shaǵala» degen ájayıp atı bar generalı ornına, Quday onı óz maqsetine say qural retinde qollandı. Ol óz xalqına hákimlik etiw hám basshılıq etiw ushın «Izraildegi ana» boldı (Hákimler 5:7 JND).
Túndegi qosıq
Deboranıń atı kóbinese «bal arı» dep awdarıladı – bul sóz evrey tilindegi «sóylew» feyili menen tıǵız baylanıslı. Ol óz atın húrmetledi, sebebi ol payǵambar boldı, Quday atınan sóyledi, óz oyların «hákimlik etiw ushın» kelgen xalqına usındı hám olarǵa durıs bolǵan nárselerdi jetkerdi. Ol Iezavel sıyaqlı payǵambarman dep dáwalamaǵanın esletip ótemiz (Ashıw 2:20), biraq ol shın mániste Qudaydıń sóylewshisi edi (Hákimler 4:4 qarań).
Hákimler kitabınıń dáwirinde, sózdiń mánisinde, isler tóńkerilip ketken edi. Bul kúnler tabıssızlıq, hátte nızamsızlıq penen xarakterlenedi (Hákimler 17:6, 21:25); Izrailde qosıq aytatuǵın kóp nárse joq edi. Biraq, Quday shın payǵambar arqalı kirgizilgende, qosıq boladı (1 Shejire 25:1-7 qarań), hátte kóp adamlar qosıqqa qosılmasa da. Bul waqıtta Barak Debora menen birge ǵana qosıq ayttı (Hákimler 5:1).
Quday óz tárbiyasında, Izraillilerdi ózine qaytarıw ushın, óz xalqın Kanǵanlıq húkimdar Yabindiń qatal qolı astına 20 jılǵa qoyıw arqalı jazaladı. Bul Izraildi Rabbiyge jalbarıwǵa májbúr etti (4:1-3). Usı fon menen bizdiń dıqqatımız Deboraǵa awdarılǵan, ol Quday tárepinen zulım jılları dawamında 10 000 áskerdiń jańa áwladın tayarlaw ushın qollanılǵan (10-ayat). Quday bul uzaq sınaq dáwirin óz xalqına búgingi kún ushın sabaq tayarlaw ushın qollandı (Rimliklerge 5:3-5 qarań). Qudaydıń basshılıǵı hám pátiyhası astında, Debora Barakqa dushpandı hújim etiwge shaqırdı, ol da sonday etti, hám Rabbiy jeńisti berdi (Hákimler 4:6-16). Ájayıp waqıya!
Tabor tawı Izrail mámleketiniń orayındaǵı tegislikte jaylasqan. Quday sol tawdan óz xalqı menen birge islep, olarǵa úlken jeńis berdi (6,12,14-15-ayatlar, 5:20) hám Izrailge dushpannıń kúshin basqıshpa-basqısh basıp alıwǵa múmkinshilik berdi (4:24).
Tómenge aǵıp atırǵan aǵısqa qarsı shıǵıp atırǵan jeńimpazlar
Evreylerge 11-bólimde kórsetilgen kóplegen isenim qaharmanları arasında Barak Gidionnan keyin hám Samson, Yefax, Dawıt, Samuel hám payǵambarlardan aldın atalǵan (32-ayat). Olardıń kemshiliklerine qaramastan, Quday olardı óz mektebinde jeńimpaz bolıw ushın tárbiyaladı. Sol sıyaqlı, Quday Deboranı áskerler áwladın, sonday-aq general Barakı da tayarlaw ushın qollandı. Deboranıń ruwxıy basshılıǵı hám batırlıǵı bolmasa, hesh qanday jeńis bolmas edi.
Hayal sıpatında Debora Lapidotıń hayalı sıpatında óz ornın saqladı, úyde palma terek astında otırdı, bul Muqaddes Jazıwda jeńistiń belgisi. Adamlar oǵan Qudayǵa muwapıq durıs bolǵan nárseler haqqında sabaq alıw ushın keldi (Hákimler 4:4-5; Jaralıs 18:25 qarań). Ol basqa bir hayaldı da, úyde otırǵan hayaldı da, dushpannıń bas generalın joq etiw ushın qollandı (Hákimler 4:17-22, 5:24-27).
Búgin bizdiń gúresimiz et hám qanǵa qarsı emes, bálkim húkimranlıqlarǵa qarsı (2 Korinflilerge 10:3-6; Efesliklerge 6:10-18). Bul bizdiń Qudaydıń quralı bolıwǵa tayın bolıwımız kerek ekenligin ańlatadı, solay etip Ol bizdi qálegenin qollana aladı. Bizde Deborada bolǵan sıyaqlı ruwxıy energiya, isenim hám Qudayǵa hám Onıń xalqına bolǵan súyispenshilik bar ma (Hákimler 5:2,7 qarań)? Onıń durıs múnásibeti onıń sózleri menen ańlatıldı: «Meniń júregim Izrail hákimlerine qaray, olar ózlerin xalıq arasında erikli túrde usındı» (9-ayat).
Debora hám Barak tárepinen aytılǵan ájayıp kompozitsiya (1-31-ayatlar) jeńis ushın kerekli kóplegen elementlerdi birlestiredi. Muqaddes Jazıwdaǵı birinshi qosıq (Shıǵıw 15:1-19) Musa tárepinen basqarılǵan. «Musanıń qosıǵı» sonday-aq Bibliyadaǵı sońǵı qosıq, «Qozınıń qosıǵı» (Ashıw 15:3-4 qarań). Shıǵıwda ol Quday tárepinen qullıqtan qutqarılǵan xalqı tárepinen aytılǵan, hám onıń artınan Musanıń apası Miriam basshılıǵındaǵı qosıq aytıp atırǵan hayallardıń juwabı kelgen (15:20-21).
Shól sayaxatınıń aqırına jaqın Izraildiń basqa bir qosıq aytqanı haqqında oqıymız (Sanlar 21:16-18). Bul jańa áwlad tárepinen aytılǵan, Musa basshılıǵında Mısırdan shıqqanda 20 jastan úlken bolǵanlar (1 Korinflilerge 10:1-5) ólgennen keyin. Sol sıyaqlı, Debora tárepinen tárbiyalanǵanlar da jańa áwlad edi. Búgin Rabbiy ózine boysınıwǵa hám jeńiske jetekleniwge tayın bolǵan jańa áwlad isenimlilerdi tayarlawdı dawam ettiredi. Siz tayınsız ba?
Debora hám Barak qosıǵı
Debora tárepinen tárbiyalanǵan jawıngerler ózlerin Qudaydıń máplerine arnawǵa tayın edi hám basshılıqtı óz moynına alıwǵa ıqtıyarlı edi – bul Rabbiyge shúkir etiw ushın sebep (Hákimler 5:2,9). Quday hárdayım ıqtıyarlı júreklerdi hám quwanıshlı beriwshilerdi izleydi (Rimliklerge 12:1-2).
Onıń qosıǵı bizdiń dıqqatımızdı Rabbiyge awdaradı hám Oǵan qosıq aytıw menen juwap beredi. Keyin, Ol óz usıllarına hám háreketlerine silteme beredi, Onıń jeńisli jolların qısqasha kórip shıǵadı (Hákimler 5:4-5). Qudaydıń ullı basshılıǵına qarama-qarsı, Debora óz dáwirindegi xalıqtıń tabıssızlıǵın súwretledi. Ol durıs baylanıstıń hám dushpanǵa qarsı qorǵanıw yamasa hújim etiwshi qurallardıń joqlıǵın atap ótti (6-8-ayatlar). Bul jaǵday tolıq ózgeristi talap etti, bul Qudaydıń shın jeńimpazlardıń ıqtıyarlı júreklerinde suverenli iskerligi arqalı júzege asadı – Qudaydı húrmetlegenler (9-11-ayatlar). Debora ózin tórt márte oyanıwǵa shaqırdı hám Barakqa turıp, óz tutqınlıǵın tutqın etiwge shaqırdı (12-ayat; Zábúr 68:18; Efesliklerge 4:8 qarań). Qosıq sonday-aq ıqtıyarlı xalıqtıń qalǵan bólegin, asılzadalar hám kúshlilerdi onıń menen birge túsip keliwge shaqırdı (Hákimler 5:13). Bul olardıń Tabor tawınan Rabbiy menen birge túsip keliwin ańlatadı. Bul detallar biz ushın búgin kóplegen sabaqlar beredi, yaǵnıy ruwxıy gúres tek ǵana Onıń járdemi menen hám Onıń shártleri boyınsha gúresiliwi múmkin (1 Korinflilerge 10:6-13 qarań).
Qosıq basqalardı hám olardıń qatnasıwın yamasa qatnaspawın súwretlewdi dawam ettiredi. Bul jeńis qosıǵı Qudaydıń xalqı arasında tabıssızlıq bolǵanın jasırmaydı. Debora, ruwxıy ana sıpatında, ózi tiyisli bolǵan Efraim qáwimin, sonday-aq Benyamin hám Maxirdi (Manassenıń bir bólegi) maqtaǵan. Ol sonday-aq Zebulun hám Issaxardı da qosqan, sebebi bul qáwimler Kanǵanlılarǵa qarsı gúreste qatnasqan edi (Hákimler 5:14-15). Biraq, Ruben, kóp oylanǵannan keyin, qatnaspawǵa qarar etti (15-16-ayatlar), sonday-aq Gilead, Dan hám Asher de qatnaspaǵan (17-ayat).
Zebulun hám Naftali aspan járdemi menen gúresti (18-ayat) (4:14-15, 5:20), sebebi Quday dushpanlardı aǵızıp ketken tosatdan jawınlar berdi (21-ayat). Bunday tasqınlar óte qáwipli edi, sebebi adamlar qurǵaq dárya arnaların paydalanıp qashıp ketedi, keyin tosatdan jawınnan kelgen suw olardıń joq bolıwına sebep boladı. Mine, sonday boldı.
Qosıqtıń úshinshi bólegi (23-27-ayatlar) eki túrli múnásibetti súwretleydi. Birinshiden, járdem beriwge paydalı bolıwı múmkin bolǵanlardıń biypárwalıǵı, dushpan aymaǵına eń jaqın bolǵanlar, ásirese gúres Izrail paydasına burılǵanda. Naftali qáwiminiń bir bólegi bolǵan Meroz qatnasıwdı qálemedi (23-ayat), hátte Naftaliden birneshe adam qatnasqan bolsa da (18-ayat). Sonlıqtan Meroz qárǵıs astına alındı. Kerisinshe, qosıq Izrailden sırtqı jaqtan kelgen Keniyalı Xeberdiń hayalı Yaeldi Izraildiń bas dushpanına qarsı islegen isleri ushın «pátiyhalı» dep ataydı (4:18-22, 5:24-27). Ol shın jeńimpaz sıpatında háreket etti. Biz ruwxıy gúreste qatnasqanımızdı esimizde saqlawımız kerek. Miyrim dáwirinde, ózimizden ósh alıwǵa urınıw ornına, barlıq miyrimniń Qudayınıń máplerin qollap-quwatlawımız kerek.
Geybirler bul qosıqtı toǵız bólimge bóledi, olardıń ishinde 5:30-31 sońǵı bólim bolıp, juwmaqtı quraydı. Miyrim dáwirine tiyisli isenimliler sıpatında biz Isa Xristos krestte duwa etkenindey duwa etiwimiz kerek: «Áke, olardı keshir, sebebi olar ne islep atırǵanın bilmeydi» (Luka 23:34), yamasa Stefan sıyaqlı: «Rabbiy, bul gúnáǵa olardı ayıplama» (Hákimler 7:60 ESV).
Hákimler 5-bólimdegi qosıqtıń anıq detallardı súwretlewi hám tek Quday Ruwxı ǵana ashıp bere alatuǵın túsinik bergeni tańqalarlı. Biraq, olar Debora hám Barak isenimi ushın pátiyhalı haqıyqatlıq edi. Biz isenim arqalı qosıqtıń sońǵı qatarı menen tolıq birdey bolamız: «Onı súygenler kúshli kúnniń shıǵıwı sıyaqlı bolsın» (31-ayat JND). Bul bizdi isenimlilerdiń ákesi, «Qudaydıń dosı dep atalǵan» Ibrahim menen (Yaqub 2:23 ESV) hám barlıq shın isenimliler menen baylanıstıradı. Bul shın súyispenshilik qatnası sebepli biz tek Rabbiyimiz beretuǵın kúsh arqalı jeńimpaz bola alamız, kúshli kúnniń shıǵıwı menen salıstırǵanda. Keyin biz bul dúnyanıń gúldirmesinde tınıshlıq hám tınıshlıqtı, dawıldıń kózindegidey, sezine alamız. Bunday doslarǵa Rabbiy óz júreginiń sirların óz Sózi hám Ruwxı arqalı ashıp beredi (Amos 3:7 qarań).
Juwmama sóz
Muqaddes Jazıwdaǵı hayallardıń basqa maqtaw hám duwa qosıqları Deboranı Hanna (1 Samuel 1-2), Elizabet (Luka 1:41-45) hám Maryam (1:46-55) sıyaqlı analar menen baylanıstıradı. Rabbiy barlıǵımızǵa sonday berilgenlik ruwxı hám Oǵan súyeniw menen jasawǵa járdem bersin.
