Jaratılıw hám Rabbimizdiń bayramları
Ullı Jaratıwshımız Quday waqıt hám keńislikten joqarı, máńgilikten máńgilikke deyin (Zabur 90:2). Barlıq adamlar Oǵan juwapker, sebebi Ol, Jaratıwshı-Qutqarıwshı sıpatında, olardıń ústinen sózsiz huqıqqa iye. Biraq, Rabbimiz Isa Másih – gúnásiz bolǵan, gúna islemegen, gúnadan ajıralǵan hám gúna isley almaytuǵın bolǵan – barlıǵı gúna islep, Qudaydıń dańqınan kem boldı (Rimliklerge 3:22-23). Olar endi Oǵan shın kewilden táwbe etiwge shaqırıladı (Elshilerdiń isleri 17:24-31). Bunı islegenler, hár bir isenimlisiz, Qudaydıń oyları boyınsha tárbiyalanıwı kerek, tımsalǵa uqsap Pawıl óziniń ruwxıy balası Timotiyge kórsetpe bergen (2 Timotiyge 1:13, 2:15, 3:14-17). Qudaydıń Sózi biz jasap atırǵan dúnyada biykar etilse de, bunday tárbiyalanıw barlıq isenimlisizler ushın júdá áhmiyetli.
2017-jıldıń yanvar ayınan iyun ayına shekem «Meyir hám Haqıyqat» jurnallarında biz Muqaddes Jazıwda Izrail, milletler hám xristian dinine tiyisli payǵambarlıqlardı birqansha tolıq qarap shıqtıq. Shirkew, tirishilik Qudayınıń Jıynalısı (Matta 16:18; 1 Timotiyge 3:15), bul payǵambarlıqlardıń teması emes. Kerisinshe, Rabbimiz Ózi Shirkewdiń úmiti, hám ol Óziniń kúyewi – Onıń keliwin kútedi (Yoxanna 14:3). Payǵambarlıq waqıyalar bizdiń úmitimizdiń bir bólegi emes, biraq maǵlıwmatlar bizdiń tárbiyalanıwımız ushın berilgen, sebebi biz, Rabbimiz Isa Másihniń shákirtleri sıpatında, kóbinese qátelikke, azǵırıwǵa, qarsılıqqa hám masqaralawǵa ushıraymız. Biz sergek bolıwımız, Súyiklimizge itibar beriwimiz, Basshımızǵa eriwimiz hám paydasız talqılawlardan qashıwımız kerek. Qudaydıń mektebinde tárbiyalanıw bizge Onıń haqıyqatın sózde hám is-hárekette saqlawǵa járdem beredi (Yaqub 1:22).
Qudaydıń tártibi
Qudaydıń dúnyası (kosmos grekshe «jaqsı shólkemlestirilgen» degen mánisti ańlatadı) ájayıp tártip penen belgilengen. Bul tártip gúna, qulaw hám suw tasqını (Jaratılıs 3-8) nátiyjesinde kelip shıqqan barlıq tártipsizlikke qaramastan anıq kórinedi. Jaratıwshılıqtıń barlıq tarawlarında – bul keń kózqaraslı álemniń keń galaktikaları yamasa genetik DNK hám RNK kodlarınıń quramalı dúzilisi bolsın – biz tártip, baqlaw, maqset hám sulıwlıqtıń tańqalarlıq dálillerin baqlaymız.
Sol sıyaqlı, biz «waqıtlar» yamasa dáwirlerge tiyisli tártipli jobanı bayqaymız. Pawıl Afinalıqlarǵa sóylegende túsindirgenindey (Elshilerdiń isleri 17:26-31), barlıǵı Qudaydıń tolıq baqlawında, adamnıń juwapkershiligin bir shetke qoymaydı. Jaratıwshılıqtıń jeti kúni (Jaratılıs 1:1-2:3) Muqaddes Jazıwda bunday tártip hám rawajlanıwdıń birinshi mısalın quraydı.
Dúzilisi hám dizaynınıń bul qızıqlı sholıwı dáwirlerdiń hám Qudaydıń payǵambarlıq programmasınıń sheńberin ańlatadı. Keyinirek biz «Rabbimizdiń jeti bayramın» (Levitler 23) qarap shıǵıwǵa úmit etemiz, olar «Onıń belgilengen waqıtları» dep te ataladı. Házirshe bul eki jeti seriyası arasındaǵı baylanıstı bayqań: « máwsim » (Jaratılıs 1:14), « bayramlar » (Levitler 23) hám « ushırasıw » shatırı (Levitler 1:1) terminlerinde bir ǵana evrey túbiri bar. Ushırasıw shatırı Qudaydıń Óz xalqı Izrail menen ushırasıw ushın belgilegen ornı edi. Bul ulıwma túbirden tısqarı, biz jaratıwshılıq háptesiniń kúnleri hám Rabbimizdiń jeti bayramınıń dúzilisi hám shólkemlestiriliwinde, sonday-aq Muqaddes Jazıwdaǵı basqa jeti seriyalarında tańqalarlıq parallelizm tabamız.
Muqaddes Jazıwda dáwir degen ne?
Dáwir yamasa «ásir» – bul Quday adamlarǵa Óz erkiniń belgili bir ashılıwına baylanıslı boysınıwın sınaqtan ótkizetuǵın waqıt aralıǵı. Bul bir neshe elementtiń birikpesin názerde tutadı:
Qudaydıń aralasıwı hám adamlarǵa yamasa adamlar toparına imkaniyatlar beriwdegi ashılıwı, hám
- Adamnıń bul ashılıw nátiyjesinde Qudaydıń talaplarına boysınıw juwapkershiligi.
- Quday ádette dáwir kelisim menen baylanıslı bolǵanda, mısalı, gúlbaxar (Jaratılıs 9:16) sıyaqlı belgini berdi.
Qudaydıń adamzat penen, ásirese Izrail menen bolǵan jollarınıń ashılıwındaǵı rawajlanıw dáwirlerdiń izbe-izligi menen kórsetilgen. Bul rawajlanıw Qudaydıń jaratıwshılıqtıń jeti kúni hám Rabbimizdiń jeti bayramı sıyaqlı, sonday-aq Matta 13-tegi mısal hám Ashıw 2-3-tegi Rabbimizdiń xabarları sıyaqlı basqa jeti seriyaları menen birge jobası bar ekenligin kórsetedi.
«Dáwir» degen grek sózi sózbe-sóz «úy nızamı» yamasa «ekonomika» degen mánisti ańlatadı hám úydi basqarıwdı bildiredi. Elshi Pawıl bul termindi Quday oǵan ashqan nárse ushın qollanǵan, bul oǵan arnawlı wazıypanı da óz ishine alǵan. Pawıl «bárinen burın Qudayda jasırın bolǵan sırrıń basqarıwın ashıwı kerek edi, Ol barlıq nárselerdi jaratqan» (Efesslerge 3:9 NASB).
Biz jasap atırǵan házirgi dáwir geyde «meyir dáwiri» dep ataladı. Bul Elshilerdiń isleri 2-den Shirkewdiń kóteriliwine shekemgi waqıttı bildiredi (1 Salonikalılarǵa 4:13-18; 1 Korinflilerge 15:51-55). Bunnan keyin, Quday Óz xalqı Izraildi Ózine millet sıpatında qaytaradı, sonnan keyin olar barlıq milletler ushın bereket boladı – hámme Onıń húkimranlıǵı astında boladı.
Qudaydıń qutqarıwı hám dáwirler arasında baylanıs bar ma?
Hár qanday dáwirdiń maqseti adamdı belgili bir minez-qulıq qaǵıydası astına qoyıw, biraq bunday kelisim óz-ózinen qutqarıwdı ańlatpaydı. Sonlıqtan Quday hár bir dáwirde ne talap etse de, adamlar isenim arqalı qutqarıladı, Rabbimizdiń atın shaqırıw arqalı (Jaratılıs 4:26; Elshilerdiń isleri 2:21; Ashıw 14:6-7). Túrli dáwirlerdiń tiykarǵı maqseti Másih kúsh hám dańq penen húkimranlıq etetuǵın hám Qudaydıń Izrail hám milletler ushın barlıq maqsetlerin orınlaytuǵın «kelesi dúnyanı» kirgiziw (Efesslerge 1:10).
Qudaydıń Shirkew ushın túsinigi hám jobaları dúnya jaratılǵanǵa shekem «Qudayda jasırın» bolǵan Onıń keńeslerine tiyisli (3:9; Koloselilerge 3:3). Bul jobalar hesh qashan áwmetsizlikke ushıramaydı, sebebi olar Másih Isa arqalı hám Onıń ishinde. Quday Másihniń Óz xalqı tárepinen biykar etiliwinen baslap Shirkewdiń kóteriliwine shekemgi házirgi meyir dáwirin qawsırma yamasa «aralıqtaǵı» nárse sıpatında kirgizdi. Pawıldıń Efesslerge jazǵan xatındaǵı úziliwi (3:1-4:1) Quday tárepinen aldınnan kórsetilgen bunday aralıqtı bildiredi (Rimliklerge 11:33-36): Shirkew Qudaydıń bul jer ushın jobalaǵan dáwirlerinen bólek.
Biraq, adamnıń juwapkershiligi kózqarasınan biz házirgi meyir dáwirin dáwir dep atay alamız, sebebi Quday adamdı olardıń alǵan arnawlı nurǵa tiyisli sınaqtan ótkizedi. Ókinishke oray, bul áwmetsizlikler de bolatuǵın waqıt. Dáwirler hám kelisimlerdiń bir-birine qalay baylanıslı ekenligin úyreniw múmkin, biraq biz Shirkewdiń hesh qanday dáwirdiń bir bólegi emesligin (Efesslerge 1:4-5; 3:9-11) hám hesh qanday kelisim menen baylanıslı emesligin taǵı da atap ótiwimiz kerek, geyde ol jańa kelisim menen baylanıslı belgili bir bereketlerden paydalanadı.
Qudaydıń birinshi hám ekinshi jeti seriyasın salıstırıw
Jaratılıs 1:3-2:3 hám Levitler 23-te tabılǵan dáslepki eki jeti seriyası Qudaydıń Izrail hám bul dúnya ushın jobalarınıń, sonday-aq shirkew dáwiriniń joybarın beredi. Bul seriyalardaǵı hár bir bólimdi ádewir keńeytiw múmkin, biraq biz ózimizdi qısqa sholıw menen shekleyik:
1. Jaratıwshılıqtıń birinshi kúni
«Nur bolsın» (Jaratılıs 1:3) degen sóz benen belgilengen. Ol gúnásizlik dáwiri hám onnan keyin dárhal kelgen nárse menen baylanıslı bolıwı múmkin, sebebi Quday nur berdi (2 Korinflilerge 4:1-6; 1 Yoxanna 1:5, 2:8). Rabbimizdiń bayramları Qutqarıw qozısı menen baslandı, ol Izrailliklerdiń páklik úylerine nur alıp keldi, al Mısırda qarańǵılıq húkimranlıq etti (Shıǵıw 10:23). Qurban etilgen qozınıń qanı Qudaydıń húkiminen qorǵanıw ushın turaq berdi – sebebi qan tógilmeginshe qutqarıw joq – hám shańaraq ushın azıq. Nur qarańǵılıqtan ajıratqanday, qan Qudaydıń húkimi astında bolǵan Mısırǵa tiyisli barlıq nárselerden ajıralıwdı bildirdi. Sonıń ushın jamanlıqtıń belgisi bolǵan ashıtqı (1 Korinflilerge 5:6-8) Qutqarıw bayramınan hám onnan keyingi bayramnan aldın úylerden alıp taslanıwı kerek edi (Luka 22:1).
2. Jaratıwshılıqtıń ekinshi kúni
Quday joqarıdaǵı suwlar menen aspan astındaǵı suwlar arasında ajıralıw kirgizdi (Jaratılıs 1:6-8). Bul Jaratılıs 1-de «Quday onıń jaqsı ekenligin kórdi» degen sóz dizbegi aytıla bermegen jalǵız kún edi. Adamnıń gúnaǵa batıwınan suw tasqınına shekemgi (Jaratılıs 3-8) ar-namıs dáwiri bul waqıtqa sáykes keledi. Rabbimizdiń bayramlarına tiyisli bul ekinshi basqısh Ashıtqısız nan bayramına parallel keledi.
3. Jaratıwshılıqtıń úshinshi kúni
háptesi miywe beriw ushın ortalıqta boldı (Jaratılıs 1:9-13). Ol adam húkimranlıǵı dáwirine hám úshinshi bayramǵa parallel keledi, sol waqıtta jerdiń birinshi miywesi Qutqarıw qozısınan keyingi hápteniń birinshi kúni usınıldı (Levitler 23:9-14).
Bul dáslepki úsh bayram birgelikte Rabbimiz Isa Másihniń gúnásiz kemshiliksiz – ashıtqısız – birinshi keliwin ańlatadı hám Onıń qurbanlıǵın, ólimin, jerleniwin, tiriliwin hám aspanǵa kóteriliwin óz ishine aladı.
4. Jaratıwshılıqtıń tórtinshi kúni
quyash, ay hám juldızlarǵa baǵıshlanǵan edi (Jaratılıs 1:14-19). 14-ayattaǵı «máwsimler» sózi «belgilengen bayramlar» (Levitler 23:2,4,37,44) termini menen bir evrey túbirine iye. Qudaydıń baqlawı jaratıwshılıqtıń tórtinshi kúninde kórsetilgen, sebebi Ol jer ústinen húkimranlıq etiw ushın aspanǵa nurlar qoydı (Jaratılıs 1:16-17). Búgin Rabbimiz Isa aspanlarda Qudaydıń oń qolında dańqlanǵan hám aspanlarda hám jerde barlıq kúshke iye bolǵan (Matta 28:18). Ol dańq hám húrmet penen táj kiygizilgen (Evreylerge 2:9) – quyash nurınan da asıp túsetuǵın dańq (Elshilerdiń isleri 26:13). Bul Onıń házirgi dańqınıń kelesi tınıshlıq húkimranlıǵı dáwirinde kórsetetuǵın dańqınan úlkenirek ekenligin bildiredi.
Endi aspanlardan Ol meyir arqalı ádillik penen húkimranlıq etedi (Rimliklerge 5:21). Ay quyash nurın sáwlelendiretuǵın sıyaqlı, Shirkew de, Pentekosttan kóteriliwge shekemgi bul dáwirdegi barlıq shın isenimlisizlerden quralǵan, Másih hám Onıń dańqların bul dúnyada biykar etilgen «tún» dawamında sáwlelendiredi. Hár biri hár túrli bolǵan juldızlar Quday ushın nur tasıwshılar sıpatında jeke isenimlisizlerdi ańlatadı (Filipililerge 2:14-16).
Bul dáslepki úsh hám sońǵı úsh bayram arasındaǵı dáwirge parallel keledi, tórtinshi bayram (Levitler 23:15-22), Hápteler bayramı (Shıǵıw 34:22) yamasa Pentekost penen juwmaqlanadı. Onda kambaǵallar hám bólishekler ushın támiyinlew bar edi (Levitler 23:22), onnan keyin tórt ayǵa jaqın «aralıqtaǵı» dáwir boldı (Yoxanna 4:35). Bulardıń barlıǵı meyir kúnin ańlatadı, bul kúnde Quday ózin kishireytken Izrail «kambaǵallarına» qaraydı, al Ol basqa milletlerden «bólisheklerdi» aladı. Qudayǵa shúkir!
5. Jaratıwshılıqtıń besinshi kúni
hawada, teńizde hám jerde mol tirishilik penen belgilengen edi (Jaratılıs 1:20-23). Ol Qudaydıń kóp qarsılıqlarǵa qaramastan túrli tarawlarda hám toparlarda mol tirishilik payda etetuǵın dáwirine parallel keledi (mısalı, Yunus 3:1-10). Bulardıń barlıǵı Shirkewdiń kóteriliwinen keyin (1 Salonikalılarǵa 4:13-18; 1 Korinflilerge 15:51-57) hám Másihniń 1000 jıllıq jámiyetlik húkimranlıǵı baslanǵanǵa shekem boladı (Ashıw 19:11-21, 20:1-3; 2 Salonikalılarǵa 1:10). Eski hám Jańa Ahdlar bul dáwir haqqında kóp maǵlıwmatlardı súwretleydi, mısalı Zabur 42-46 hám Ashıw 6-19.
Rabbimizdiń bayramları Izrail, Másihniń xalqı menen baylanıslı, hám olardıń Nayza bayramı kóteriliwden keyin keledi. Ol Yoxanna Shomıldırıwshınıń xızmetindegidey (Luka 3:1-20) táwbe etiwge shaqırıwdı bildiredi, maqseti Izraildi táwbe etiwge hám Qudayǵa qaytıwǵa májbúr etiw. Biraq, Onıń xalqı Patshanıń xabarshısın biykar etti, keyin olar Patshanı quwıp shıǵardı (Matta 21-23-ti oqıń). Biraq, teńiz suwlarındaǵı, hawadaǵı hám jerdegi tártipsizlikke qaramastan, táwbe etiw arqalı qaytıw basqıshpa-basqısh boladı. Quday Óz jobaların ámelge asıradı hám aqır-aqıbet tınıshlıq húkimranlıǵın ornatadı. Bizdiń kúnlerimizde biz Qudaydıń besinshi bayramǵa tayarlıqlarınıń geybirin baqlawımız múmkin.
6. Jaratıwshılıqtıń altınshı kúni
jer haywanların kirgizdi hám barlıq nárselerdi Adam hám Hawanıń baqlawına berdi (Jaratılıs 1:24-31, 2-bólimde kóp maǵlıwmatlar). Ol Rabbimiz Isa Óz kelini menen birge (1 Salonikalılarǵa 4:14) Izrail hám jer ústinen, hátte pútkil álem ústinen húkimranlıq etiw ushın qaytıp kelgende, kelesi mıń jıllıq húkimranlıqtı ájayıp súwretleydi (Zabur 8; Evreylerge 2:5-10; Ashıw 19-20). Rabbimiz Isa «ádillik quyashı» boladı hám pútkil jer ústinen nur shashadı. Ol Óz xalqı Izraildi basqaradı hám olardı milletler ushın bereket etedi, olardıń ústinen de húkimranlıq etedi (Zabur 2, 72; Yesaya 2:1-4; Malaki 4:2).
Másihniń ullı húkimranlıǵı ornatılǵanǵa shekem, Izrail altınshı bayramǵa, Ullı Kúnádiń kúnine, ádette Yom Kippur dep atalatuǵın kúnge keliwi kerek. Ol jerde olar óz Másihlerin biykar etkenlikleri ushın ayıpların moyınlaydı (Yesaya 52:13-53:12; Zaxariya 12:10; Matta 23:39). Eki qáwim Onı biykar etken jerde qayta tiklenedi, al on qáwim, Másihni biykar etkenlikleri ushın ayıplı emes, biraq butparastlıq ushın ayıplı bolǵanlar, keyinirek qaytarıladı (Daniel 12; Yesaya 49; Ezekiel 36-37).
7. Jaratıwshılıq háptesiniń jetinshi kúni
dem alıw hám bereket kúni edi (Jaratılıs 2:1-3). Bul kelesi tınıshlıq húkimranlıǵınıń, ullı bereketler dáwiriniń ájayıp súwretlemesi, sol waqıtta barlıq nárse Quday menen uyǵın boladı hám Rabbimiz Isa, Másih, álemniń Patshası húkimranlıǵı astına qoyıladı. Hár bir tize Oǵan iyeledi hám hár bir til Onı Rabbimiz dep moyınlaydı (Filipililerge 2:10-11)!
Mıń jıllıq húkimranlıq
Jaratılıw háptesiniń altınshı hám jetinshi kúnleri Rabbimizdiń kelesi mıń jıllıq húkimranlıǵınıń túrli táreplerin ańlatadı. Bul tınıshlıq húkimranlıǵı Shalom Rabbimizdiń jetinshi bayramı, Shatırlar yamasa Kóshpeliler bayramı (Levitler 23:33-43) menen súwretlengen. Tańqalarlıǵı, bul bayramnıń jeti kúni dawamında hár kúni aldınǵı kúnnen bir buqa kem qurban etildi (Sanlar 29:13-34). Bul Rabbimizge bolǵan ıqlastıń azayıwın bildiriwi múmkin. Ol Shaytan zindannan bosatılıp, milletlerdi Ierusalimge qarsı shıǵıwǵa azǵırǵanda, Qudaydıń aqırǵı húkimine alıp keletuǵın ulıwma kóteriliw menen juwmaqlanadı (Ashıw 20:7-10).
Biraq jetinshi bayramnıń segizinshi kúni mıń jıllıq húkimranlıqtı sıpatlaytuǵın ózgermeytuǵın bereket jaǵdayın kórsetedi (Sanlar 29:35-38), hám ol Qudaydıń máńgilik húkimranlıǵı astındaǵı máńgilik bereketlerdi súwretleydi (Ashıw 22:5). Mıń jıllıq húkimranlıq penen jańa aspan hám jańa jer arasındaǵı bir ayırmashılıq temir tayaw húkimranlıǵı dáwirinde ádilliktiń orınlanıwı boladı (Zabur 2:9). Ol máńgilik jaǵdayda endi kerek bolmaydı, sebebi ádillik jasaydı , al húkimranlıq etpeydi (2 Petrus 3:13; Ashıw 21:1-5). Sol waqıtta bul Qudaydıń bizde búgin kórgi kelgen moral jaǵdayın súwretleydi, sebebi biz jańa jaratıwshılıqqa tiyislimiz (Koloselilerge 3:10-12; Efesslerge 4:24).
Qısqasha mazmunı
Biz bul sholıwdı úsh seriyanıń qısqasha mazmunı menen juwmaqlaymız (tómende qarań). Matta 13-tegi jeti mısal hám Ashıw 2-3-tegi Rabbimizdiń jeti shirkewge jollaǵan xabarların úyreniw usınıs etiledi. Biz bunı kelesi « Meyir hám Haqıyqat» jurnallarında , sonday-aq dáwirlerdiń qısqasha sholıwı menen birge islewge úmit etemiz.
Juwmaq
- Búgingi táwbe etiwge shaqırıw jeke adamlardıńózine qaratılǵan. Qudaydıń Izrail menen bolǵan jolları olardıń milliy táwbesine alıp keledi (Yesaya 66:8; Ezekiel 37:21-28).
