Биз христиан турмысын сүриўге қарар еткеннен кейин, Қудай бизден сораған көп нәрселер әли де өте қыйын көринеди – ҳәм ҳақыйқатында да солай! Биринши қарағанда Қудай биздиң алдымызға қойған айырым сынақлар қәўипли ямаса ақылсыз көриниўи мүмкин! Бул ақылға сыймайтуғын ямаса өзин-өзи бийкарлайтуғын сынақлар ушын «үлкен» сөз «парадокслар» болып табылады.
Биз «Мениң атым Джеймс Браун. Илтимас, мен ҳәрдайым өтирик айтатуғынымды умытпаң», деген адамды ушыраттық деп ойлап көриң. Биз оған исенер ме едик? Браун ҳақыйқатында да оның аты ма? Оның ескертиўи ҳақыйқат па, ямаса ол және бир өтирик айтып атыр ма?
Биз оның сөзлери ҳаққында итибар менен ойланыўымыз ҳәм сөйлесиў контекстин есапқа алыўымыз керек еди. Сөйлеўши ҳаққында не биле аламыз? Тек ғана барлық фактлер менен биз оның сөзлери менен не айтпақшы болғанын жуўмақлай аламыз.
Сөзликке муўапық, парадокс «ақылға сыймайтуғын ямаса өзин-өзи бийкарлайтуғын, бирақ ҳақыйқат болыўы мүмкин болған сөз». Ийса ҳәм оның айырым шәкиртлери христиан шәкиртлигиниң принциплерин үйретиў ушын парадоксларды қолланған. Төменде ойланыў ушын жети парадокс бар. Инжилдеги сөйлеўшилер ҳәм жазыўшылар ҳаққындағы билимимизден ҳәм олардың сөзлери берилген контексттен, биз олардың биз ушын мәнисин анықлаўымыз керек. Егер биз Өз турмысымызда Хожамыздың сөзлерине әмел ететуғын болсақ, Оның не айтпақшы екенин билиўимиз керек! Жоқарыдағы Браун мырзадан айырмашылығы, биз Қудайдың ҳеш қашан өтирик айтпайтуғынын билемиз!
Өмирди жоғалтыў өмирди қәўипсиз етеди
Ийса Өз шәкиртлерине былай деди: «Ким өз өмирин сақлап қалғысы келсе, оны жоғалтады, ал ким Мениң ушын өз өмирин жоғалтса, оны табады» (Матфей 16:25 NIV). Әдетте, биз бир нәрсени жоғалтсақ, ол мәңгиге жоғалады – сүйген қалемимиз, есик гилти, телефон номери. Матфей 16:25-те Ийса Өз излеўшилерине өмирди жоғалтыў оны табыў, сақлап қалыў, қорғаў, мәңгиликке сақлаў екенин айтады. Биз күнделикли турмысымызды тек ғана бул өмир ушын сүремиз бе, ямаса келешектеги өмирге инвестициялаў арқалы оны жақсырақ қолланамыз ба? Дурыс таңлаў қыйын болыўы мүмкин, себеби шәкиртлик биздиң дүньялық үмитлеримиздиң айырымларын жоқ етиўи мүмкин.
Қудай ушын жасаў бул дүнья ушын өлиў – Роберт Маунстың пикиринше, «шәкиртликтиң ең үлкен парадоксы» Жаңа Халықаралық Инжил Комментариясы. Өзин-өзи излеў өзин-өзи жеңилиске ушыратады! Өзин-өзи бийкарлаў өзин-өзи орынлаўға алып келеди. Қурбанлыққа шақырылғанда, бул дүньяның ўақтыншалық берекетлерин таслап, биз мәңгиликке әҳмийетли нәрселерди табатуғынымызды умытпаң.
Павел өзин сүўретлегенде буны назарда тутқан деп ойлайман. Өз хызметинде тапқан парадокслар тизиминиң ақырында ол былай деп жазды: «өлип атырмыз, бирақ әли де жасап атырмыз» (2 Коринфлилерге 6:9). Дүньялық христианлар өзлериниң христианлық жолына зыян келтирип, бул дүньяның нәрселериниң артынан қуўады. Бул дүнья усынатуғын көп нәрселерди алып, олар ҳақыйқатында әҳмийетли ҳеш нәрсесиз қалады! Ҳақыйқый христиан шәкиртлери қайта бағдарланған ҳәм күнделикли турмыста крест жолын таңлайды. Олардың сыйлығы – христиан үмитиниң тәжи – қәўипсиз, бирақ көп жақтан әли де келешекте.
Хызмет етиў басқарыўдан жақсырақ
Ийса Өзиниң ең жақын шәкиртлерине былай деди: «Араңызда ким үлкен болғысы келсе, ол сизлерге хызметши болсын, ҳәм ким биринши болғысы келсе, ол ҳәммениң қулы болсын» (Марк 10:43-44). Айрым адамлар карьера басқышлары ҳәм жоқарыға көтерилиў ҳаққында сөйлейди. Жан-жаққа ҳәрекет етиў тыйым салынған. Олардың ойынша, раўажланыў тек ғана жоқарыға қарай. Ийса Қудайдың көзқарасы бойынша басқаларға хызмет ететуғын адам ең үлкен екенин айтты! Үлкенлик сизге қанша адам хызмет етиўи менен емес, ал сиз басқаларға қаншалық мәнисли хызмет етиўиңиз бенен өлшенеди. Джеймс ҳәм Жон Ийсаның қасында даңқта көриниўдиң дәрежеси ҳәм абырайын қәледи. Басқалар өзлериниң ҳуқықларын таласты. Ийса олардың ҳәммесиниң надурыс көзқараста екенин айтты.
Ийса және былай деди: «Көп бириншилер ақырғы болады, ҳәм ақырғылар биринши болады» (Марк 10:31) – Олимпия ойынларына толық қарама-қарсы! Дүнья ҳәзир үлкен деп көретуғынлар ақырында әҳмийетсиз болады. Ҳәзир әҳмийетсиз болған басқалар жоқарылатылады. Қудай биз Оның еркинлигине бойсынғанда биздиң нийетлеримизди тексереди. «Өзиңизди кишипейилликке салың ... Қудайдың қүдиретли қолы астында, Ол сизди өз ўақтында көтерсин. Барлық қәўетериңизди Оған таслаң, себеби Ол сиз ҳаққыңызда ғамхорлық етеди» (1 Петр 5:6-7).
Қыйыншылық ўақтында тынышлық
Ийса былай деди: «Мен сизлерге бул нәрселерди айттым, сонда сизлер Менде тынышлыққа ийе болыўыңыз ушын. Бул дүньяда сизлер қыйыншылыққа ушырайсыз. Бирақ қорқпаң! Мен дүньяны жеңдим» (Жохан 16:33). Ийса Өз излеўшилерине олардың келешеги аңсат болмайтуғынын ескертти. Олар биргеликте бас тартыў, қуўғын ҳәм өлимге дус келеди. Ийса «Мени бул сааттан қутқар» деп дуўа етпеди (Жохан 12:27). Ол келешектеги қыйыншылыққа қашып реакция билдирмеди. Қыйын жағдайлар жүректеги толқынысты аңлатпаўы керек! (Жохан 14:1,27). Турмысымыздағы қыйыншылыққа жуўап Қудайға исениў болып табылады.
Мен бир мәрте Лондоннан Англияның Корнуолл қаласы жанындағы Ньюкуэйге ушып баратырған кишкене самолёттың алдыңғы орынлығында отырған едим. Мен ушыўшының ҳәр бир неше минутта кабинадағы циферблатқа координатларды орнатып атырғанын бақладым. Ол 300 мильлик ушыў даўамында бул санларды көп мәрте өзгертти. Аман-есен қонғаннан кейин, мен одан не ислеп атырғанын сорадым. Ол маған самолёттың тийкарынан автоматлы түрде ушып атырғанын айтты. Қандай жағдайлар болмасын, ол өзин келеси жер маягына, ол орнатқан келеси координатларға қарай ретлеп баратуғын еди. Қандай әжайып сүўрет! Христианлар сыпатында биз Қудайдың Өзине беккем жабысып қалыўымыз керек. Ол турмыс өзгерислери арқалы биздиң жалғыз кепилликке ийе турақлымыз.
Биздиң Хожамыз бизге тынышлық береди – шалом, толықлық, абаданлық. Биз Оған исенимимизди беккем жабыстырғанда, Ол сол бир каналды қолланып, бизге шексиз тынышлықты қайтарады. Бул қәўипке дус келгенде таң қалдыратуғын тынышлық, белгисизликке дус келгенде әдеттен тыс тынышлық, паникаға түсиўимиз керек болғанда тынышландыратуғын тынышлық. Жаратыўшы Қудайға толық исеним қәўетерлениўге орын қалдырмайды (Матфей 6:25-34).
Христиан шәкиртлериниң дүнья жолларына бул қарама-қарсылығы күнделикли турмыстағы парадокстың көриниси болып табылады. Бул ақылға сыймайтуғын көриниўи ҳәм ақылға қарама-қарсы болыўы мүмкин. Бирақ ол христианның Әке Қудайға балалық исенимине сәйкес келеди. Қудай аспанда, бирақ Ол жердеги барлық ўақыялардан хабардар ҳәм оларды басқарады.
Бериў алыўдан жақсырақ
«Алыўдан гөре бериў берекетлирек» (Ҳаўарийлердиң ислери 20:35). Ийсаның бул сөзлери Ҳаўарийлердиң ислеринде жазылған, бирақ инжиллердиң ҳеш биринде жоқ. Павел өз хызметин Ефеслилер арасында жуўмақлап атырған еди. Өз мийнети менен Павел өзиниң ҳәм командасының мүтәжликлерин қамтамасыз етти. Ол нәпсиқумлықта айыплы емес еди. Оның жеке мийнети қарап турғанларға христианлықтың әззилерге оларды пайдаланбастан жәрдем бергенин көрсетиў ушын көрнеки қуралы болды. Усыған уқсас тема 2 Коринфлилерге 6:3-10-да да бар. Ол «кедей, бирақ көплерди байытатуғын; ҳеш нәрсеси жоқ, бирақ ҳәмме нәрсеге ийе» деген сөзлер менен жуўмақланады. Бул парадокс Павелдиң өз хызмети Ийсаны дискредитацияламаўы ушын бөлистирген затлар тизимин жуўмақлайды.
Бүгинги дүнья өз хабарын тарқатады: «Көбирек жақсырақ. Көбирек сатып ал». Ийсаның сөзлери дүнья жолына әдеўир жақсырақ көзқарас пенен қарсы шығады: Бизде болған нәрселерди бериўге таяр болыўымыз керек, сонда басқаларға жетерли болады. Биз өз қоңсыларымызды өзимизди сүйгендей сүйиўимиз керек (Матфей 22:37-40).
Инжилде жазылған Ийсаның басқа сөзлери бул парадоксты байытады: «Бийпул алдыңыздар, бийпул бериңизлер» (Матфей 10:8); «Бериңизлер, сонда сизлерге бериледи. Жақсы өлшем, қысылған, силкленген ҳәм толып тасыған, сизлердиң қушағыңызға қуйылады. Себеби сизлер қолланған өлшем менен сизлерге өлшенеди» (Лука 6:38); «Мүлкиңизди сатып, кедейлерге бериңизлер. Өзиңиз ушын ескирмейтуғын әнжуманлар, аспанда таўсылмайтуғын ғәзийне таярлаң, онда урлықшы жақынласпайды ҳәм күйе жоқ етпейди. Себеби ғәзийнеңиз қай жерде болса, жүрегиңиз де сол жерде болады» (Лука 12:33-34; Матфей 6:19-21).
Христианлар қабирден кейинги өмирге итибар қаратыўы керек, себеби келешек ҳәзирги ўақыттан да әҳмийетлирек. Биз өлимде не қалдыратуғынымыз ҳаққында ҳәдден тыс қәўетерленбеўимиз керек. Ийса биздиң үлгимиз: «Себеби сизлер Хожамыз Ийса Мәсихтиң мәрҳаматын билесизлер, Ол бай болса да, сизлердиң ушын кедей болды, сонда сизлер Оның кедейлиги арқалы бай болыўыңыз ушын» (2 Коринфлилерге 8:9). Бериў сизди байытады! Қолыңыздан келгенше берип, мәңгиликке бай болың.
Гөззаллық сыртқы көринистен артық
«Сизлердиң гөззаллығыңыз сыртқы әдемияттан келмеўи керек, мысалы, өрилген шаш ҳәм алтын тағыншақлар ҳәм нәзик кийимлер кийиў. Керсинше, ол сизлердиң ишки өзиңиздиң, жумсақ ҳәм тыныш руўхтың өшпес гөззаллығы болыўы керек, бул Қудайдың көзинде үлкен қунға ийе» (1 Петр 3:3-4).
Биздиң дүньямыз сыртқы көринис пенен қызығады! Ҳаяллар ҳәм еркеклер ушын гөззаллық өнимлерин рекламалаўға миллионлаған қаржы жумсалады. Христианлық инсан гөззаллығын кемситпейди! Қудай Өзиниң барлық жаратылысын «өте жақсы» деп жәриялады (Жаратылыс 1:31). Бирақ христианлық гөззаллық өнимлери ҳеш қашан ҳақыйқый гөззаллықты жарата алмайды деген идеяға қарсы шығады. Ҳақыйқый гөззаллық териден әдеўир тереңирек. Ҳақыйқый гөззаллық инсанның ишки дүньясында.
Петр христианларға Қудайдың көзинде қалай гөззал болыўды айтады. Мәсихке уқсас минез-құлықтың өзгешеликлери Қудайдың биздеги таңлаўлы үлгиси. Гөззаллық жүректен ағып шығады. Кишипейиллик, жумсақлық, нәпсисизлик, турмысқа болған көзқараслардағы ҳәм әмеллердеги муқаддеслик бизди Қудай ушын гөззал етеди (1 Петр 3:4-5).
Ҳәм бундай гөззаллық жас өткен сайын және де тартымлы болады. Биздиң денелеримиз әжирленип, нашарласыўы мүмкин, бирақ тәжирийбе биздиң минезимизди раўажландырады. Терең тамырлар Қудайға унамлы турмыстың үстине шығатуғын қәсийетлерди беккемлейди. Бул жаңа жыл аршасының безеўлери ҳәм тереклердеги ҳақыйқый мийўелер арасындағы айырмашылыққа уқсайды. Тинсел ҳәм жарықлар сырттан байланады. Алма, алмурт, апельсин ҳ.т.б. теректиң ишинен ағып шығатуғын жақсылық арқалы дерлик аңсатлық пенен өндириледи.
Топыраққа қайтып атырған нәрсени не ушын сақлаў керек? (Жаратылыс 3:19). Қудай бизге Өз ўақтында тирилиш денелерин берсин (1 Коринфлилерге 15:38,42-44). Егер биз руўхый турмысымыздан гөре физикалық денелеримиз ҳаққында көбирек ғамхорлық етсек, үлкен қәтеге жол қоямыз.
Аўыр сынақлар ўақтында қуўаныш
«Қарындасларым, ҳәр қандай сынақларға дус келгениңизде, оны таза қуўаныш деп есаплаң, себеби сизлер исенимиңиздиң сыналыўы шыдамлылықты раўажландыратуғынын билесизлер. Шыдамлылық өз жумысын жуўмақлаўы керек, сонда сизлер жетик ҳәм толық болыўыңыз ушын, ҳеш нәрседен кем болмастан» (Жақып 1:2-4). Жаңа Ўасыяттағы «сынақ» сөзи нәтийжени дәлиллеў ушын тәжирийбе өткериўди аңлатады. Бул Жақып 1:12-де анық: «Сынаққа шыдамлылық пенен шыдаған адам бахытлы, себеби ол сынақтан өткенде, Қудай Өзин сүйетуғынларға ўәде еткен өмир тәжин алады».
Кеме портта толқын үстинде ақырын тербенип турғанда сәўлели көриниўи мүмкин, бирақ ол тек ғана жағадан алыста, ҳәр қандай теңиз жағдайларында теңизге жарамлы екени дәлиллениди. Паб орынлығынан жақсы желкен ҳаққында сөйлеў аңсат, бирақ теңизде қыйыншылыққа ушырағанларды қутқарыўға ҳәр қандай ўақытта таяр болған қутқарыўшылар командасының ағзасы болыў әдеўир қыйын. Сол команда сыяқлы биз де алдымызға келетуғын ҳәр қандай сынақларға таяр болыўымыз керек.
Сынақларға шыдаў руўхый өсиў ушын талап болып табылады. Ол бизди жетик ҳәм толық етеди. Ҳақыйқый исеним күнделикли турмыстың қыйыншылықлары ҳәм жарақатларында исленеди. Қудай биздиң турмысымызға қыйыншылықларды киргизеди, сонда биз Оған исениўди үйрениўимиз ҳәм Оның қәбилетин көбирек түсиниўимиз ушын. Биздиң азап-ақырларымыз бизди асманға қараўға ҳәм бул дүньяға онша байланып қалмаўға ынталандырады. Ең әҳмийетлиси, биздиң сыналыўымыз ҳәрдайым аспандағы Әкемиздиң ғамхорлығы ҳәм қадағалаўы астында екенин билемиз. Юсуф басынан өткерген барлық нәрсеге қарап, өз турмысын қыйыншылыққа ушыратқанларға былай дей алды: «Сизлер маған зыян келтириўди қәледиңиз, бирақ Қудай оны жақсылық ушын қәледи, ҳәзир исленген нәрсени, көп адамлардың қутқарылыўын әмелге асырыў ушын» (Жаратылыс 50:20).
Ийса ушын азап шеккенде Қудайды мақтаң
«Егер сизлер Мәсихтиң аты ушын ҳәрекетленсеңиз, сизлер бахытлысыз, себеби даңқ ҳәм Қудай Руўхы сизлерде жасайды ... Егер сиз христиан сыпатында азап шексеңиз, уялмай, бирақ сол атты алып жүргениңиз ушын Қудайды мақтаң» (1 Петр 4:14,16). Алдыңғы парадоксқа уқсас болса да, тийкарғы айырмашылық Петрдиң биздиң гүўалығымыздың азап шегиўимиздиң себебине итибар қаратыўында. Аспандағы келешектеги берекетке итибар қаратыў жоққа шығарылмайды, бирақ ҳәзирги берекетке айрықша итибар қаратылған. Биз христиан болғанымыз ушын қыйналғанда, биз сол ўақытта Қудай тәрепинен берекетленемиз!
Христианлар әли қутқарылмағанлардан айырмашылығы менен ажралып турыўы керек. Бул мәнисте биздиң турмысымыз қарап турғанлар ушын парадокслар болыўы керек: «Не ушын ол солай реакция билдиреди? Не ушын ол мендей жарылмайды? Оны бул нәрселер арқалы не даўам еттиреди?» Христиан шәкиртлиги дүньялық логикаға қарама-қарсы келеди. Ийсаға ериў ушын азап шегиўимиз Оны ҳақыйқатында билмейтуғын адамларға ақылға сыймайтуғын көринеди. Биздиң қунлықларымыз ҳәм көзқарасымыз бизди ҳақыйқый мақсетсиз дүньяда мақсетсиз жасап атырғанлардан айырмашылығымызды көрсетеди. Ҳеш нәрсе айтпастан, биз Ийса ушын көп нәрсе айтамыз!
Христианның ролы еки мәнили көриниўи мүмкин. Биз үлгили пуқаралар болыўымыз керек (1 Петр 2:12), ҳәм сол ўақытта биз революциялық турмыс сүриўимиз керек: «Бул дүньяны астын-үстин еткенлер бул жерге де келди» (Ҳаўарийлердиң ислери 17:6 NKJV). Христианлар дәстүрий дүнья көзқарасын тескери бурып атырғандай көриниўи мүмкин. Дүнья бул сынаққа қуўғын ҳәм кемситиў арқалы қарсылық көрсетиўи мүмкин.
Бирақ ҳеш қандай әҳмийети жоқ! «Солай етип, Қудайдың еркинлигине муўапық азап шеккенлер өзлерин Өз исенимли Жаратыўшысына тапсырыўы ҳәм жақсылық ислеўди даўам еттириўи керек» (1 Петр 4:19). Не болып атырса да, не ислесек те, ҳәммесин Қудайдың даңқы ушын ислең (4:11). Қудай ҳәр күни солай мақтанады.
Биз Қудайдың бизди азап-ақырларымыздан алып өтетуғынын ҳәм Оның қашан ҳәм қалай жуўмақланатуғынын таңлайтуғынын билемиз. Биз оны бул от арқалы тазалаўына ҳәм тазалаўына қаншалық көп рухсат берсек, соншалық Ийсаға уқсас болып барамыз. Сонлықтан, биз Қудайды мақтаймыз.
