Máshih, Qudaydıń Danalıǵı
Biz Qudaydan Danalıq soray alamız
Biraq eger sizlerden birewi danalıqtan jarlı bolsa, ol hámmege erkin hám ayıplamay beretuǵın Qudaydan sorasın, hám oǵan beriledi. —Yaqub 1:5 JND
Danalıq ushın qay jerge baramız? Kópshiligimiz bul ayattıń bar ekenligine shúkirshilik etemiz. Bálkim kópshiligimiz internetten maǵlıwmat hám faktler izlegenbiz, biraq bul ayat bizge isenimshiler sıpatında danalıǵımız Qudaydan keletuǵının aytadı. Eger biz danalıqtan jarlı ekenligimizdi sezsek, biz tek ǵana Qudayımız hám Ákemizden sorawımız kerek. Máselen, Musa Mısırdıń barlıq danalıǵın úyrengen edi. Keyin Quday onı Qudaydıń mektebinde 40 jıl úyreniw ushın shólistanǵa jiberdi. Isenimshiler sıpatında biz Mısırdıń danalıǵın qálemeymiz, bul házirgi jaman dúnyanıń bir túri. Onıń ornına, biz Qudaydıń danalıǵın qáleymiz. Eger biz Oǵan súyenip sorasak, Ol beredi.
Solomondı da qarastırayıq. Muqaddes Kitap bizge aytadı: «Solomonnıń danalıǵı shıǵıstıń barlıq ulıwlarınıń danalıǵınan asıp tústi... Ol barlıq adamlardan danalıraq edi» (1 Patshalar 4:30-31). Solomon bul danalıqtı qalay aldı? Bul búgingi kúnde Qudaydıń hár bir balasına ashıq bolǵan jolda edi: ol Qudaydan soradı! Biz Yahwanıń Solomongǵa bergen sorawın hám onıń danalıq ushın etken duwasın 1 Patshalar 3:5-9 da, keyin Qudaydıń juwabın 12-hám 4:29-ayatlarda oqıy alamız. Bul jerde kóp nárse bolsa da, biz tek ǵana birneshe máselelerdi talqılaymız.
Solomon Qudaydıń onı patsha sıpatında turǵan ornına qoyǵanın moyınladı. Biz Solomonda maqtanıwshılıqtıń joqlıǵın bayqaymız. Ol Qudaydıń ne islegenin kishipeyillik penen ayttı.
- Solomon moyınladı: «Men kishkene balaǵa uqsap, qalay shıǵıp, qalay kiriwdi bilmeymen» (3:7). Ol óziniń nadanlıǵın hám Qudaydıń járdemine mútájligin moyınlawǵa tım maqtanıwshı emes edi. Geyde maqtanıwshılıq bizdi joqarıdan keletuǵın danalıqtı izlewden toqtatadı yamasa kedergi boladı. Biz sózlerdi aytıwımız múmkin, biraq Rabbı júreklerimizdi izleydi. Biz Onıń aldında kishipeyil hám shınshıl bolayıq.
- Solomon Yahwanıń Óz xalqına bolǵan muhabbatına isenimli edi. «Seniń qulıń Sen tańlaǵan xalqıńnıń ortasında, sanı hám kópligi esaplanbaytuǵın ullı xalıq.» (8-ayat). Búgingi kúnde Rabbıdıń xalqı menen danalıq kerek bolǵan jaǵdaylarda isleskende, Rabbı Óz xalqın bizden ádewir kóbirek jaqsı kóretuǵının hám olardı «ullı xalıq» dep esaplaytuǵının este saqlań.
- Solomon, sol ayatta kórip turǵanımızday, óziniń aldında turǵan wazıypanıń úlkenligin túsinip jetti. Ol Qudayǵa: «Sen durıs adamdı tańladıń, men bunı basqara alamın!» demedi. Joq, ol Yahwadan «Seniń qulıńa Seniń xalqıńdı basqarıw, jaqsı menen jaman arasında ayırıw ushın túsiniwshi júrek ber; sebebi Seniń bul sanı kóp xalqıńdı kim basqara aladı?» (9-ayat) dep soradı.
- Biz Solomonnıń duwası Rabbıǵa jaqqanın oqıymız, hám Ol oǵan ayttı: «Men seniń sóziń boyınsha isledim: mine, men saǵan danalı hám túsiniwshi júrek berdim» (12-ayat). Bul keyingi bapta da tastıyıqlanadı: «Hám Quday Solomongǵa danalıq hám úlken túsiniw hám júrek keńligin berdi, teńiz jaǵasındaǵı qumday» (4:29).
Qádirli oqıwshı, maqtanıwshılıq sizi Qudaydıń danalıǵın alıwdan toqtatıp turıptı ma? Jaǵdaylardı qalay sheshiw kerek yamasa adamlardı qalay járdem beriwimiz múmkinligi haqqında óz pikirlerimiz qansha ret boladı. Biz shoshıwlı jaǵdaylarda sol waqıtta Qudaydıń danalıǵına iye bolıwımız múmkin dep isenemiz. Ol meyirban. Biraq, turmıstıń ápiwayı máselelerinde, siz júrekti bilgen Qudayǵa óz nadanlıǵıńızdı moyınlap, Onıń danalıǵın soradıńız ba? Ol bunday shaqırıqqa juwap beriwge tayın.
Danalıq degen ne?
Yahwadan qorqıw danalıqtıń baslanıwı; hám Muqaddesti biliw aqıl. —Nátiyjeler 9:10
Danalıq kóbinese bilimdi qollanıw qábileti retinde anıqlanadı. Óte aqıllı hám kóp faktlerdi bilgen adamlar bar, biraq olar bilgen nárselerdi qollanıwda hárdayım danalı emes. «Danalıq» dep awdarılatuǵın evrey sózi «urısta sheberlik, basqarıwda danalıq, diniy islerde aqıllıq» degen mánisti bildiredi. Websterdiń sózligi (1913-jıl baspası) danalıqtı «bilim hám onı durıs qollanıw qábileti» dep aytadı.
Muqaddes Kitapta danalıqtıń birinshi ret esletiliwi Shıǵıw kitabında, jıynalıs shatırın qurıwǵa baylanıslı (28:3, 31:3,6, 35:26,31,35, 36:1-2). Bezaleel hám Aholiab qurılıs joybarına juwapker bolǵanlar sıpatında danalıqqa mútáj edi; biraq hár bir jumısshı da óz bólegi ushın Qudaydan danalıqqa mútáj edi. Pardalarda qollanılatuǵın eshki júndi iyirgen hayallar da basqalar óz wazıypalarında mútáj bolǵanday danalıqqa mútáj edi (35:26). Búgingi kúnde «Ruwhta Qudaydıń turar jayında» (Efesslerge 2:22) qatnası bar adamlar ushın da sonday. Basshılar yamasa eriwshiler, úlken yamasa kishi áwliyeler bolsın, biz barlıǵımız Rabbı Isa Masihtiń dańqı ushın Quday bergen rolimizdi qalay orınlawdı biliw ushın, búgingi kúnde Qudaydıń turar jayın – Qudaydıń shirkewin qurıw ushın danalıqqa mútájmiz.
Joqarıdan Kelgen Danalıq
Eger júreklerińizde ashshı básekilesiw [«kóre almastıq,» KJV] hám jánjel bolsa, maqtanbań hám haqıyqatqa qarsı ótirik aytpań. Bul joqarıdan túsip kelgen danalıq emes, bálkim jerlik, tábiyiy, shaytanlıq... Biraq joqarıdan kelgen danalıq birinshi náwbette taza, keyin tınıshlıq súygish, jumsaq, boysınıwshı, meyirim hám jaqsı miywelerge tolı, sorawsız, jalǵan emes. —Yaqub 3:14-15,17
Yaqub 3-bapta joqarıdan kelgen danalıq penen tómenden kelgen danalıq arasındaǵı qarama-qarsılıq bar. Bul bizge Qudaydan kelgen danalıq hám Qudaydan emes danalıq bar ekenligin kórsetedi. Dúnyanı basqarıwshınıń danalıǵı «jerlik,» jerdi hám adamlardı názerde tutadı, biraq Qudaydı yamasa Onıń erkini emes. Ol «tábiyiy,» tábiyiy adamǵa – Qudaydan bólek adamǵa unaytuǵın nárselerdi usınadı; ol sonday-aq etke – eski gúnákar tábiyatqa da unaydı. Bul danalıq «shaytanlıq,» bul onıń dereginiń tómenden ekenligin kórsetedi. Shaytan ayyar hám zıyanlı bolıw mánisinde danalı. Onıń «ayyarliqları» yamasa «aldawları» (KJV) biz saqlanıwımız kerek bolǵan nárseler (Efesslerge 6:11). Isenimshiler sıpatında biz bul danalıqtı qálemeymiz, hám oǵan qarsı turıwımız kerek.
Jańartıwshı qarama-qarsılıqta, joqarıdan kelgen danalıq – Qudaydıń danalıǵı – jeti jaqsı qásiyetke iye (JND):
- Tazalıq. Eger bizge taza emes nárse usınılsa, biz bunıń Qudaydıń danalıǵı emes ekenligin birden bilemiz. Onıń danalıǵı Onıń minezine sáykes: taza hám muqaddes.
- Tınıshlıq súygish. Tómenden kelgen danalıq básekilesiwge (kóre almastıqqa) hám jánjelge alıp keledi. Bul danalıq Rabbı Isanı krestke qoydı, sebebi Pilat da bas ruhaniyler hám kitapshılar Rabbıdı kóre almastıq sebepli tapsırǵanın bilgen (Mark 15:10). Joqarıdan kelgen danalıq Onıń xalqı arasında tınıshlıqqa alıp keledi hám bizge barlıq adamlar menen tınıshlıqta jasawǵa múmkinshilik beredi (Romalılarǵa 12:18).
- Jumsaq. Bul keyingi qásiyet penen birge keledi.
- Boysınıwshı. Tómenden kelgen danalıq óz jolın talap etedi hám onı alıwda kim zıyan kóriwi múmkinligi menen qızıqpaydı. Biz bunıń mısalların Pilattan Rabbı Isanıń ólimin talap etken xalıq penen kóremiz. Olar Pilatqa basım jasaw arqalı óz maqsetlerine qalay erisiwdi bilgen: «Eger sen bul Adamdı azat etseń, sen Sezardıń dosı emesseń» (Yuhanna 19:12). Bir-birimiz benen islesiwdiń bul usılı Rabbıdıń xalqı arasında kórinbewi kerek. Qudaydıń danalıǵı jumsaq, qatal emes. Ol boysınıwshı, óz huqıqların talap etpeydi, bálkim tıńlawǵa hám kerek bolsa basqalardı esitiwge tayın. Álbette, biz haqıyqattı buzbawımız kerek, biraq basqa isenimshi nárselerdi basqasha islewdi qálese yamasa meniki menen biraz basqasha kózqarasqa iye bolsa, aǵa-iniyeler arasında qansha ret jánjel bolǵan. Rabbı Isa da jumsaq hám boysınıwshı edi.
- Meyirim hám jaqsı miywelerge tolı. Adamlar menen jánjellesiw ornına, Qudaydıń danalıǵı mútáj bolǵan basqalarǵa meyirim etedi. Bul danalıq Rabbıdıń xalqınıń bir bólegi awırıp atırǵanın tán aladı hám járdem beriwge umtıladi. Eger meyirim adamǵa qaratılǵan bolsa, miyweler, Muqaddes Kitapta ádettegidey, Qudayǵa qaratılǵan. Bul danalıq Qudaydıń dańqı hám maqtawı ushın miywe beriwge alıp keledi. Eger biz bul danalıqtı kórsetsek, biz bul dúnyada Qudaydıń aldında Masihti sol ólshemde kórsetemiz. Bul biz keltire alatuǵın eń úlken miywe!
- Sorawsız, yamasa qádirlewsiz (KJV). Joqarıdan kelgen danalıq súyiklilerdi tańlamaydı yamasa basqalardıń niyetlerin soramaydı.
- Jalǵan emes (JND). Basqasha aytqanda, ol shın hám bizdi shın etedi. Rabbı Isa «qoy terisi menen keletuǵın, biraq ishinde jırtqısh qasqırlar bolǵan jalǵan payǵambarlar» haqqında ayttı (Matta 7:15). Búgingi kúnde átirapımızdaǵı dúnyada kóp nárse jalǵan yamasa jalǵan tásir beredi. Bul hattta professiya etiwshi shirkewde de durıs. Eger biz Qudaydan kelgen danalıqtı izlesek, ol bizdi basqa isenimshilerge, sonday-aq biz baylanısta bolǵan qutqarıw almaǵanlarǵa da shın, haqıyqıy hám ashıq etedi.
- Joqarıdan kelgen bul danalıqtı izleyik!
Qudaydıń Danalıǵı kim?
Biraq shaqırılǵanlarǵa, yahudiylerge de, greklerge de, Máshih Qudaydıń kúshi hám Qudaydıń danalıǵı. —1 Korinflilerge 1:24
Biraq sizler Odan Máshih Isada, Ol bizge Qudaydan danalıq, hám ádillik, hám muqaddeslik, hám qutqarıw boldı; jazılǵanına sáykes, kim maqtanıwshı bolsa, Rabbıda maqtanıwı kerek. —1 Korinflilerge 1:30-31
Men ázelden, baslanǵıshınan, jer jaratılmas burın ornatılǵan edim... Men Onıń qasında Onıń tárbiyashısı edim, hám men kún sayın Onıń quwanıshı edim, hárdayım Onıń aldında quwanıp; Onıń jeriniń jasawǵa jaramlı bóleginde quwanıp, hám Menim quwanıshlarım adam balaları menen edi. —Nátiyjeler 8:23,30-31
Biz danalıqtıń Qudaydıń qásiyeti ekenligin hám Onıń bizge beriwge qábiletli ekenligin kórgenbiz. Juwmaqlap aytqanda, biz danalıqtıń tek ǵana qásiyet emes, bálkim bir adam ekenligin de atap ótemiz: Qudaydıń Ózi, Rabbımız Isa Máshih. Nátiyjeler 8-bapta Solomon danalıq haqqında sóyley basladı, biraq 22-ayattan baslap Ol danalıq bolǵan Haqqında dawam etti. Rabbı Isa jaratılısta bar edi, hám Jańa Testament bizge Onıń Jaratıwshı ekenligin aytadı (Koloslılarǵa 1:16). Biz mikroskopiyalıq dúnyaǵa jaqınlasaq ta yamasa juldızlar hám galaktikalarǵa uzaqlasaq ta, átirapımızdaǵı jaratılısta qanday ullı danalıqtı kóremiz! Hámme nárse qalay birge isleytuǵının bayqaǵanımızda, biz Máshihke, Qudaydıń danalıǵına, hámme nársen tártipke salǵanǵa tań qalıwımız múmkin. Waqıyalar 1:7 de bizge suw aylanısı haqqında aytılǵan, kópshiligimiz tım kóp yamasa tım az jawın almasaq, onı ádettegidey qabıl etemiz. Bunı kim ornatqan? Bizim ullı Qudayımız hám Qutqarıwshımız, Isa Máshih! Biz jaratılısta kórilgen danalıq ushın Oǵan tań qalıp, maqtawımız múmkin. Onıń atın maqtań!
Sonday-aq, biz Áke hám Ulǵa qutqarıwda kórilgen danalıq ushın maqtawımız múmkin. Rabbı Isanıń kresttegi jumısı, Onıń ólimi hám tiriliwi Qudaydıń «ádil, hám Isaǵa isengenlerdiń Ádillewshisi» bolıwına múmkinshilik berdi (Romalılarǵa 3:26 KJV)! Qanday tańqalarlıq muhabbat hám meyirim, biraq sonday-aq Qudayımızdıń qutqarıw rejesinde qanday danalıq kórilgen!
Qudaydıń Sózi bizge Máshih «bizge danalıq boldı» (1 Korinflilerge 1:30) dep aytadı. Ol shınında da hámme nárse Óz xalqı ushın! Bizim Ákemiz Óz súyikli Ulında jerlik jolımız ushın kerekli danalıqtı berdi, sonday-aq Máshih arqalı bizge ádillik, muqaddeslik hám qutqarıwdı berdi.
Biz bul danalıqtan qalay lázzetlana alamız? Bul Rabbıǵa jaqın bolıw hám kún sayın Onıń júzin izlew arqalı. Biz Onıń Sózin kún sayın oqıwımız hám «toqtamay duwa etiwimiz» kerek (1 Salonikalılarǵa 5:17). Rabbı bizge shoshıwlı jaǵdaylarda bar bolsa da, hám Ol meyirban bolsa da, Ol shınında da bizdi hár kúni, ómirimiz boyı Oǵan jaqın bolıwımızdı qáleydi. Biz barlıǵımız Onı danalıǵımız sıpatında kóbirek bileylik!
