Qıyınshılıqta pana
1 Samuel 22:1-2; 2 Samuel 23:13; 1 Shejire 11:15
Izrail tariyxın oylap, biz bilgenimizshe, Quday bir qatar keremetler arqalı xalıqtı Mısırdaǵı qullıqtan qutqardı. Keyin Ol Musanı xalıqtı shól arqalı baslap ótti, olar Yosuanıń basshılıǵı menen Wáde etilgen jerdi basıp alǵansha. Biz Hákimler kitabında Yosuanıń óliminen keyin sátsizlikler bolǵanın oqıymız – bul kitap salmaqlı sózler menen juwmaqlanadı: «Sol kúnleri Izrailda patsha joq edi, hár kim óz kózine durıs kórgenin isledi» (Hákimler 17:6, Hákimler 21:25 NKJV). Ulıwma sátsizliktiń sol kóp on jıllıqları dawamında, ásirese Eli basshılıǵında, Filistimlikler keshini basıp aldı hám «dańq ... Izraildan ketti» (1 Samuel 4-ti oqıń).
Sol sátsizlik kúnlerinde Quday Ózine xızmet etetuǵın bir adamdı tayarladı: Samueldi. Bul isenimli payǵambar xalıqtı táwbe etiwge basladı. Biraq, sol oyanıwdan keyin basshılar óz ideyalarına sáykes patsha soradı, Samueldi de, Rabbı Qudaydı da biykarladı, Ol hárdayım waqıyalar menen zatlardı Óz qolında uslap turadı, hám Onıń oyları bizdikinen joqarı. Sonlıqtan Ol xalıqqa Benjamin qáwiminen Saul adamın saylawǵa múmkinshilik berdi. Dáslepki jeńislerden keyin, bul adamnıń shın mániste Qudaydıń tańlawı emes ekenligi tez arada anıq boldı, hám Quday bunı Saul boysınıwdan bas tartqanda eki ret tastıyıqladı (1 Samuel 13:1-14, 1 Samuel 15:1-29).
Sátsizlikler haqqındaǵı bul eki bap arasında biz Jonatannıń úlken jeńisi haqqında oqıymız. Iman menen, óz quralların tasıwshısı menen birge, eki adam Filistimliklerge qarsı tosatın hújim jasap, jeńiske eristi. Bul biz ushın házirgi waqıtta da, sol waqıtta Saul ushın da ájayıp sabaq. Ókinishke oray, bul tariyxta da Saul óziniń imansızlıǵı sebepli bir neshe ret sátsizlikke ushıradı.
Saul sońǵı sınaqtan óz boysınbawshılıǵı sebepli óte almay qalǵannan keyin, Rabbı Samuel payǵambardı jasırın tapsırma menen Betlehemge jiberdi. Bul jas jigit Davidti Saul ornına Izrailǵa bolajaq patsha etip maylaw edi. Kóp ótpey, bul jigit Goliat ústinen ájayıp jeńiske eristi (1 Samuel 17). Biraq tez arada patsha Saul Davidti quwǵın etiwge kiristi. Patsha Davidke armiyada hám óz sarayında joqarı lawazım bergen bolsa da, Saul gúmanlanıp, qızǵanıshqa berilip, onı bir neshe ret óltiriwge urındı.
Jaǵday sonshalıq jamanlastı, Saul Samuel payǵambardı hám hátte óz ulı Jonatandı óltiriwge urındı (1 Samuel 19:18-22, 1 Samuel 20:30-33). Saul Rabbıdıń 85 ruxanıyın óltirdi, olar David penen ózine qarsı dásis qılıwda birlesken dep dáwaladı (1 Samuel 22:6-19). Sonlıqtan David, patshanıń kúyewi bolǵanına qaramastan, Sauldiń xızmetinen ketip, qashıwǵa májbúr boldı. Izrailda qáwipsiz jer taba almay, David Filistimliklerge ketti. Sauldiń aymaǵınan tıs jerde de, Goliat qalasında, Gathta, David óte qáwip astında edi, hám sol jerden ol Adullam úńgirine qashtı.1
Tartılıw hám qáliplesiw orayı
Quday «Óz júregine sáykes adam» dep táriyiplegen patsha (Húkimetler 13:22) óz shańaraǵınan, doslarınan hám súyikli orınlarınan úńgirge qashıwı onıń ushın kemsitiwshi edi. Biraq bul úńgir2 Quday tárepinen belgilengen tartılıw hám qáliplesiw orayı boldı – David hám basqalar ushın Qudaydıń mektebi, sonday-aq búgin biz ushın kóp sabaqlar berdi. Adullam úńgiri Davidtiń patshalıqqa baratuǵın jolında aldınnan tayarlaǵan nárse emes edi, biraq bul bizdiń barlıq danıshpan Qudayımızdıń rejelestirgeniniń bir bólegi edi – Ol tolıq qadaǵalawda bolǵan waqıyalar girdabındaǵı pana edi.
Birinshi Samuel 22:1-2 Davidtiń patsha Sauldiń qattı qáháriden qashıwın qısqasha bayanlaydı. Bul patshanıń aldınnan boljawǵa bolmaytuǵın qáháriden hesh kim qáwipsiz emes edi, sonday-aq Davidtiń jaqın tuwısqanları da. Olardıń bári Adullamdaǵı úńgirde David penen birge qalıw ushın «tústi». Basqa kóp adamlar da3 oǵan qashtı. Ol olardıń basshısı, joldası hám eń jaqın dosı boldı, ózi bolsa Rabbıǵa jaqın edi, bunı biz ol jerde jazǵan eki zıbırdan bilemiz: Zıbırlar 57 hám 142. Davidtiń keminde úsh tuwısqanı, óziniń ógey apası Zeruiyanıń ulı, sadıq járdemshiler boldı. Davidke qosılǵanlardıń bári Sauldiń qattı húkimranlıǵınan ruwxıy túsken edi, hám olar endi, aldın bolmasa da, ólim qáwipi menen betpe-bet keldi.
Olardıń jaǵdayı bizge Rabbımız Isa Masihtiń óz xalqınıń basshıları Onı biykarlagannan keyingi sózlerin esletedi:
«Maǵan keliń, barlıq miynet etiwshiler hám awır júk kóteriwshiler, Men sizlerge tınıshlıq beremen» (Matta 11:28). Biykarlangan Rabbı hár túrli qıyınshılıqlardan qashqanlar ushın pana jayına aylandı, olarǵa diniy basshılar salǵan kóp júkler menen ezilgen edi.
Biykarlangan Rabbı Isa Masihtiń hám Davidtiń biykarlanıwında ájayıp parallel bar.4 Davidtiń jaqın tuwısqanları Sauldiń húkimranlıǵı astında qáwip astında edi hám onı izledi. Basqalar da oǵan qıyınshılıqlarında, azaplarında, mashqalalarında hám qıyınshılıqlarında keldi. Muqaddes Ruh «hár kim» sózin ayrıqsha atap ótti. «Hár qanday qıyınshılıqtaǵı hár kim, hám qarzdaǵı hár kim, hám ashıwlı5 ruxtaǵı hár kim» (1 Samuel 22:2 JND) – qanday qıyınshılıqta bolsa da, olar Davidke keldi.
Biraq biz Jonatannıń, taxt miyrasxorı hám Davidtiń eń jaqın dosı, ómiri de qáwip astında bolǵanına qaramastan, úńgirge barmadı. Davidtiń Goliat ústinen jeńisinen keyin, Jonatan Davidke óziniń tolıq sawıtın (1 Samuel 18:4) bergen edi, ayaq kiyiminen basqa. Bul áhmiyetli, sebebi bul, hesh bolmaǵanda simvollıq túrde, Jonatannıń Davidke qashqın sıpatında qosılmaytuǵının kórsetti. Jonatan dosınıń jaǵdayına biypárwa emes edi, hám ol keyinirek onı jasırın jerde zıyarat etti, biraq ol David penen birge barmay, sarayǵa qayttı (1 Samuel 23:16-18).
Jıynalıw orayı hám baslıq
Ájayıp anıqlıq penen, eki tiykarǵı sózdi qollanıp, Muqaddes Ruh jıynalıw hám basshılıqtıń áhmiyetli túsiniklerin súwretledi. Davidke qosılǵanlar ózlerin «jıynadı» (NKJV) – olar jıynaldı yamasa birge jıynaldı – hám oǵan tartıldı. Bul bizge Rabbı Isa Masihtiń aytqan sózlerin esletedi: «Eki yamasa úsh adam Meniń atımnan jıynalǵan jerde, Men olardıń ortasında bolaman» (Matta 18:20). Rabbı Isa Masiyh aspanlarda, dańq hám húrmet penen táj kiygizilgen (Evreylerge 2:9). Ol jerden Ol Muqaddes Ruhtı bul jerge jiberdi, Ol bizdi haqıyqıy David, Rabbımız Isa Masiyh átirapına jıynawda. Biz Onıń ájayıp shaxsına hám atına tartılamız.
Basshılıqqa kelsek, biz Davidtiń «olardıń ústinen baslıq boldı» (1 Samuel 22:2) dep oqıymız. «Baslıq» kóbinese «shahzada» dep awdarıladı; hám Masihtiń atlarınıń biri «Tınıshlıq Shahzadası» (Evrey tilinde: Sar-shalom, Yesaya 9:6). David kórsetken ájayıp qásiyetler oǵan qosılıwdı hám onıń menen qalıwdı qálegen kóp adamlarǵa tartıldı – Adullam úńgirinde shama menen 400 adam (1 Samuel 22:2). Sol bapttıń aqırı ruxanıy Abiatardıń Davidke qalay kelgenin súwretleydi, David ruxanıyǵa: «Men menen qalıń, qorqpań, sebebi meniń ómirimdi izlegen adam sizdiń ómirińizdi izleydi; sebebi siz men menen qáwipsizsiz» (1 Samuel 22:23 NASB) dedi. Rabbımız Isa Masiyh búgingi kúni isenimshiler ushın usıǵan uqsas wáde berdi: «Men sizlerdi hesh qashan taslap ketpeymen, yamasa biykarlamayman. Sonlıqtan biz batırlıq penen aytamız: «Rabbı meniń járdemshim; men qorqpayman. Adam maǵan ne isley aladı?» (Evreylerge 13:5-6 NKJV).
Biykarlangan patsha, David (1 Samuel 22:1-2) haqqındaǵı sol bapta Qudaydıń payǵambarı, Gad (5-ayatta), hám (joqarı) ruxanıy Abiatar (22-23-ayatlar) atap ótilgeni dıqqatqa ılayıq. Gad hám Abiatar biykarlangan hám quwǵın etilgen patsha menen anıq túrde ózlerin tanıttı. Sauldiń húkimranlıǵı astında Izrail Davidti biykarladı, tımsal sıpatında basshılar Isa Masihti shama menen 1000 jıl keyin biykarladı. Izrail xalqı, kishkene qaldıqtan basqa, Masihti ele de biykarlasa da, Rabbı Isa Masiyh haqıyqıy Patsha, Payǵambar hám Ruxanıy.
Ókinishke oray, Shirkew tariyxında basqa biykarlaw formaları júz berdi. Mısalı, biz ózin muqaddes Áke, Masihtiń orınbasarı hám Rabbıdıń jerdegi ornın iyelegen adam haqqında bilemiz. Sonday-aq, shólkemlesken din Muqaddes Ruhtıń rolin óz moynına aldı.
Qudaydıń keshisi
Sauldiń basshılıǵı astında hesh kim Qudaydıń keshisine gámez etpedi yamasa onıń bar bolıwın izlemedi (1 Shejire 13:3). Sonlıqtan Davidtiń dáslepki kúnlerinen baslap keshige orın tabıw hám tayarlaw onıń júreginde bolǵanı áhmiyetli (Zıbır 132-ni oqıń).
Keshiniń Rabbı Isa Masihtiń atları sıyaqlı kóp túrli atları bar, hám ol Onıń hám Onıń kresttegi jumısınıń ájayıp tımsalı. Ol sonday-aq aspanlarda bolsa da, Óz xalqı arasında jasaytuǵın birinshi Quday-Adamnıń súwreti. Biz ushın haqıyqıy qıyınshılıq: «Biz Oǵan gámez etemizbe? Biz Onıń ullılıǵın tán alıymızba? Biz Onıń ushın júreklerimiz hám ómirlerimizge orın tayarlaymızba, hám basqa isenimshiler menen Onıń atına jıynalǵanda Oǵan tiyisli ornın beremizbe?»
Bizdiń uyatımızǵa, kóbinese Onıń aldında bolıwdan, Muqaddes Ruhtıń kúshi menen Onıń lázzetinen góre hár túrli zatlar áhmiyetlirek dep esaplanadı. Jańa Wásiyattaǵı bul ámeliyat ushın kórsetpeler kúshinde qala beredi, hám Olar kelgenshe (1 Korinflilerge 11:23-26) kúshinde boladı.
Búgin jeńimpazlar kerek
Patsha Saul hárdayım Filistimliklerdi urısqa tartıw ushın batır adamlar izledi (1 Samuel 14:52). Aqır-aqıbetinde, ol olarmen urısıp qayǵılı túrde qaytıs boldı (1 Samuel 28-31).
Kerisinshe, David Rabbıǵa iseniwdi hám Onıń máplerin birinshi orınǵa qoyıwdı úyrendi. Onıń járdemi menen, David kóbinese barlıq qıyınshılıqlarǵa qaramastan jeńimpaz6 boldı, dushpanlardı jeńdi. David penen sonshalıq ájayıp nárse, biz 1 Samuel 22-de kórgenimizdey, ol ózine tartılǵan adamlardı Qudaydıń hám óz basshısınıń máplerin basqa hár qanday nárselerden joqarı qoyatuǵın haqıyqıy jawıngerlerge aylandırdı. Jańa Wásiyat bunday qatnasıqtı «birinshi muhabbat» dep ataydı, hám biz Davidti hám onıń qaharmanların haqıyqıy «jeńimpazlar» dep bilemiz.
Tariyxtan bir waqıyanı kórip shıǵayıq: «Keyin otız baslıqtıń úshewi oraq waqtında Adullam úńgirindegi Davidke tústi. Hám Filistimlikler áskeri Refaim oypatlıǵında lager qurǵan edi. David sol waqıtta bekkem qorǵanda edi, hám Filistimliklerdiń garnizonı sol waqıtta Betlehemde edi» (2 Samuel 23:13). Bul qashan bolǵanın anıq bilmeymiz, biraq bul Saul Davidti quwǵın etken kúnlerde bolǵan bolıwı múmkin. Bul David hám onıń adamları eki úlken qáwipke dúsh kelgenin ańlatadı: bir tárepten Filistimlikler hám ekinshi tárepten óz patshası. Sonday-aq, biz de professiyalıq Shirkewde úlken qáwipler menen, gigantlar sıyaqlı, qorshap turǵanımız. Wáde etilgen jerdiń bir bólegin iyelegen, ózleri ushın Qudaydıń xalqı ushın bolǵan bereketiniń bir bólegin talap etken Filistimlikler sıyaqlı jalǵan «Masihiy» ler bar. Sol waqıtta Saul sıyaqlı háreket etip, Rabbımız Isa Masihtiń haqıyqıy izbasarların quwǵın etip atırǵan «Masihiy» basshılar bar.
Aldılarındaǵı qáwiplerge qaramastan, Davidtiń kúshli adamları Davidke degen ájayıp ıshqı hám sadıqlıq kórsetti. Oǵan degen muhabbatları sebepli, olar súyikli basshılarına qanaatlanıwshılıq keltiriw ushın úlken qarsılıqlardı jeńdi – ásirese basıp alınǵan aymaqtaǵı Betlehem qudıǵınan suw. David ol suwdı buyırǵan yamasa hátte soramaǵan edi; ol tek ǵana Rabbı Isa Masihtiń kóp keyinirek aytqanınday, «Bunı Meni eslew ushın etiń» degen sıyaqlı bir tilek bildirdi (15-ayat).
«David sáǵınısh penen ayttı: «Áh, kim maǵan Betlehem qudıǵınan, qaqpa janındaǵı suwdan isiwge berer edi!» Sonlıqtan úsh kúshli adam Filistimlikler lagerin buzıp ótti7, qaqpa janındaǵı Betlehem qudıǵınan suw alıp, Davidke alıp keldi. Biraq ol onı ishpesten, Rabbıǵa tógip saldı. Hám ol ayttı: «Meniń ushın uzaq bolsın, ya Rabbı, men bunı isleyin! Bul ómirlerin qáwipke salǵan adamlar qanı emes pe?» Sonlıqtan ol onı ishpesti. Bul islerdi úsh kúshli adam isledi» (2 Samuel 23:15-17 NKJV; qarań 1 Shejire 11:15-18). Davidtiń adamları ómirlerin qáwipke salıp, biykarlangan patshaların húrmetledi.8 Ol olardı hám Qudaydı qádirli suwdı Qudayǵa ishimlik sadqa sıpatında tógip húrmetledi.
Bul tariyx Adullam qáwip-qáterli jerde qalay haqıyqıy hám tirilgen Qudayǵa tabınıw orayı bolǵanın kórsetedi. Búgingi kúni kóp isenimshiler hár túrli qattı qarsılıqlarǵa dúsh keledi, biraq Qudayǵa hám Rabbı Isa Masiyhke degen haqıyqıy muhabbat olardı haqıyqıy jeńimpazlar bolıwǵa, múmkin emes bolıp kórinetuǵın nárselerge qaramastan, Ol ushın qádirli bolǵan hár qanday nárseni islewge májbúr etedi. Biz ushın qanday sabaq!
ESLETPE
- Adullam, bálkim «xalıq ádilligi» degen mánisti ańlatadı, Davidtiń tuwılǵan qalası Betlehemge jaqın edi. Yaqubtıń ulı Yahudanıń Adullamnan bolǵan dosı bar edi (Jaratılıs 38). Kóp keyinirek Rabbı Isa Masiyh Betlehemde tuwıldı (Luka 2:1-20). Keleshekte «Izrail dańqı» sol aymaqqa keledi (Mika 1:15). Bul bizge Davidtiń tájiriybeleri de payǵambarlıq mániske iye ekenligin túsiniwge járdem beredi, sebebi biykarlangan Patsha «Izrail dańqı» sıpatında kórinedi.
- Evrey tilinde «úńgir» sózi bálkim «jalanaq» sózi menen baylanıslı bolıwı múmkin, bul adamgershilik kózqarastan hesh nárse payda etiw múmkin emesligin kórsetedi. Biraq, Quday Davidti sadıq jawıngerler toparın qáliplestiriw hám basqarıw ushın paydalanǵan jer sol jer edi. Quday suveren; Ol Musanı Faraonnıń sarayında hám sarayında qáliplestirdi, keyin Onı shóldegi Quday mektebine basladı. Davidke kelsek, úńgir onıń hám onıń adamları ushın qáliplesiw orayı boldı; Quday onı olardı úyretiw ushın paydalandı. Aymaqta úńgirlerdiń quramalı tarmaǵı bar edi, hám David olardı jaslıǵınan bilgen bolıwı múmkin. Ol úńgirlerdiń geybirlerinde adamlar qolaylı túrde júre alatuǵın, dem alatuǵın, jasırına alatuǵın yamasa túnep qala alatuǵın edi.
- Ádebiy túrde, «olar oǵan tómengi jaqqa tústi» (JND).
- Rabbı Isa Masiyh bul parallelge Matta 12:1-8-de isharat etti. Ol sol basshılardı ayıplaǵanda, Rabbı olarǵa qarsı jeti anıq ayıplawdı atap ótti (Matta 23). Patsha Saul sıyaqlı, olar xalıqtı qarzǵa hám qıyınshılıqqa saldı.
- NKJV bul termindi «narazı» sózi menen awdaradı, biraq onıń túbiri «ashıwlı», bul basqa jaǵdaylar hám keleshektegi payǵambarlıq waqıyalar menen baylanıs ornatadı, ol jerde sol termin qollanıladı. Sol túbir «Mara» da bar, bul Naomi qabıl etken at (Rut 1:20). Kontekstke baylanıslı, sol sóz kóbinese «mirra» dep awdarıladı, bul azaplardıń simvolı.
- Bul Jańa Wásiyat Rabbıǵa pútkil júrek penen xızmet etiwge ózin arnaǵan isenimshiler ushın qollanatuǵın termin, artqa qaytıwshılar hám dúnyanıń tásirine eriwshiler emes: tánniń nápsisi, kózlerdiń nápsisi hám ómirdiń maqtanıshı (1 Yuhanna 2:15-17).
- Bul ájayıp jetiskenlik. Bul bul adamlar óz basshılarına degen haqıyqıy muhabbatları sebepli úlken qáwip hám qarsılıqlardı buzıp ótken haqıyqıy jeńimpazlar ekenligin kórsetedi.
- Bul tariyxtı Jańa Wásiyat mısalı menen salıstırıń: Aquila hám Priskilla, olar elshi Pawıl ushın ómirlerin qáwipke salǵan (Rimliklerge 16:4).
