JASLARǴA KEŃES
Injil «bilim kóbeyedi» dep payǵambar boldı (Daniyel 12:4 KJV). Bul haqıyqatlıq kolledjler, universitetler hám basqa oqıw orınlarınıń, sonday-aq túrli oqıw programmalarına jazılǵan millionlaǵan jas hám qart studentlerdiń burınǵıdan da kóp sanında anıq kórinedi.
Eger siz orta mektepke kiriwge yamasa joqarı bilimdi dawam ettiriwge tayarlanıp atırǵan bolsańız, qutlıqlaymız. Jaqsı bilimdiń qádirin jetkilikli túrde atap óte almayman, ásirese eń jaqsı jumıslardı eń joqarı mamanlar alatuǵın básekige tolı jumıs ortalıǵında. Kolledj yamasa universitetke barıw haqqındaǵı sheshimińizdi sizdiń ata-anańızdıń sizdiń akademiyalıq jaqtan jetiskenińizdi kóriwdi qálewi tásir etken bolıwı múmkin, yamasa ol ózińiz ushın belgilegen maqsetke baylanıslı bolıwı múmkin. Kónlikpelerge talap joqarı, hám qálegen kolledj diplomına iye bolǵanlar ádette olardıń tabıs qábiletiniń sezilerli dárejede artatuǵının kúte aladı. Biraq, siz orta mektepte, kásip-óner mektebinde, kolledjde yamasa universitetde bolıwıńızǵa qaramastan, úsh tarawda saq bolıwıńız kerek.
Iman
«Biraq sen úyrenip, isengen nársede qala ber.» —2 Timotiy 3:14
Xristian shańaraqlarında ósken hám ekshembilik mektebine hám shirkew jıynalıslarına barǵan kóp kolledj studentleri isenimliler menen jıynalıwdı toqtatadı. Geybirleri hátte ózleriniń xristian isenimlerin taslap ketedi. Bul qáweterli fakt geybir professorlardıń ateistlik hám filosofiyalıq táliymatlarınıń nátiyjesi bolıwı múmkin, oǵan tek ǵana xristian iseniminde bekkem turıw arqalı qarsı turıw múmkin. Adamnıń ketip qalıwı basqa studentler tárepinen qabıl etiliw ushın basım yamasa ata-anaǵa qarsı kóterilis akti nátiyjesi bolıwı múmkin.
Ekinshi tárepten, xristian tárbiyası kóp studentlerge ózleriniń bilimlerin arttırıp atırǵanda isenimlerin saqlap qalıwǵa járdem berdi. Sulayman Rabbı Isa Mesihten basqa, ómir súrgen eń aqıllı adam edi, hám onıń jas jigit yamasa qız sıpatında sizge bergen keńesi: «Ákeńniń úyretkenin tıńla, anańnıń nızamın taslama» (Nasiyatlar 1:8). Jas Timotiyge Muqaddes Jazıwlardı anası hám ájesı úyretken edi (2 Timotiy 1:5, 3:15). Kópshilik isenimnen bas tartıp atırǵan waqıtta, Pawıl onı bekkem turıwǵa hám úyretilgen hám esitken nársesinde dawam etiwge shaqırdı.
Óz mámleketinen, úyinen hám shańaraǵınan kúsh penen alıp ketilgen jasóspirim Daniyel jańa til úyreniwge májbúr boldı hám buzılǵan, Babilon sisteması boyınsha bilim aldı. Ol basqalar sıyaqlı oylaǵan bolıwı múmkin: «Nege men óz tárbiyam haqqında bunday itibarli bolıwım kerek? Aqır-aqıbet, men basqa mámlekettemen hám bul jerde meni hesh kim bilmeydi. Eger men mádeniyatqa beyimlessem hám olardıń qudayǵa isenbeytuǵın táliymatın qabıl etsem, ádewir ańsat ómir súrem.» Biraq, bul Daniyel óziniń jańa ortalıǵında tańlaǵan jol emes edi. Shınında da, ol «patshanıń tamaǵı yamasa ol [patsha] ishetuǵın sharap penen ózin nájis etpewdi júreginde maqset etti» (Daniyel 1:8). Patshanıń «tamaǵı» hám «sharapı» bul dúnyanıń usınıs ete alatuǵın eń jaqsı nársesin bildiredi, biraq «eger adam pútkil dúnyanı qolǵa kirgizse, biraq óz janın joǵaltsa, oǵan ne payda?» (Mark 8:36). Bul dúnyada hesh nárseni Qudaydıń bizge Máshix arqalı bergen bereketleri menen salıstırıw múmkin emes. Daniyel qudayǵa isenbeytuǵın ortalıqta Quday ushın turdı, hám Quday onıń ushın onı bereketledi. Bunnan tısqarı, ol jerdiń butlarına boysınıwdan bas tarttı, Rabbıǵa kúnde úsh márte sıyınıw ádetin dawam ettirdi.
Búgingi kúnde kúsh, múlk hám lázzet sıyaqlı kóp butlar bar, hám olar sizdiń Rabbıǵa bolǵan muhabbatıńızdı alıp ketpewi ushın itibarli bolıw kerek. Sonlıqtan men sizdi Quday Sózinde úyretilgen nárseden bas tartıp, kompromisske barmaslıqqa shaqıraman. Kerisinshe, sol táliymat sizdiń bilimińizdi dawam ettirip atırǵanda sizdiń qorǵanıńız bolsın, hám Quday sizdiń ushın onı húrmetleydi.
Jınıslıq
«Jaslıq nápsilerinen de qash.» —2 Timotiy 2:22
Kolledj kampuslarında jınıslıq qorlaw hám hújimler haqqında esitiw ádettegidey jaǵday emes. Spirtli ishimlikler, marixuana hám basqa narkotiklerdi qollanıw kóbinese bul waqıyalarǵa, sonday-aq jaslar arasındaǵı basqa ádep-ikramlıqqa qarsı sheshimlerge tuwrıdan-tuwrı baylanıslı. Bul baylanıs tańqalarlıq emes, sebebi óte aqıllı hám zamanagóy Quday Sózi áyyemgi waqıtta maslıq hám jınıslıq ortasındaǵı baylanıstı kórsetken: «Kimde qayǵı bar? Kimde qapa bar? Kimde dawlar bar? Kimde máńgilik [sayaz, aqılsız sóz] bar? Kimde sebepsiz jaralar bar? Kimde kózlerdiń qızarıwı bar? Olar sharapta uzaq turatuǵınlar; olar aralas sharaptı izlep baratuǵınlar. Sharap qızıl bolǵanda, ol stakanda óz reńin bergende, ol ózin durıs qozǵaltqanda, oǵan qaraǵan bolma. Aqırında ol jılan sıyaqlı tishleydi, hám gúrza sıyaqlı shaqadı. Kózleriń ájayıp hayallardı kóredi, hám júregiń buzaq [nadurıs, uyatlı] nárseni aytadı» (Nasiyatlar 23:29-33, basım ushın kursiv qosılǵan).
Sonlıqtan, men sizdi Quday Sóziniń erkin bergen jaqsı keńesin qabıl etiwge shaqıraman, yaǵnıy: «Balım, meniń danalıǵıma qulaq sal... sebebi ájayıp hayaldıń erinleri bal sıyaqlı tamshılaydı, hám onıń awzı maydan da jımısıq: biraq onıń aqırı qaraǵash sıyaqlı ashshı, eki qırlı qılısh sıyaqlı ótkir... Jolıńdı onnan uzaqqa alıp ket, hám onıń úyiniń esigine jaqın kelme: Sen óz húrmetińdi basqalarǵa bermesligiń ushın, hám jıllarıńdı qáweterli adamǵa bermesligiń ushın: Basqalar seniń baylıǵıń menen tolıp ketpesligi ushın; hám miynetleriń basqa adamnıń úyinde bolmaslıǵı ushın; hám aqırında qayǵırmaslıǵıń ushın, seniń etiń hám deneń joq bolǵanda, hám aytasız, Qanday qılıp men táliymattı jek kórip, júregim tásir etiwdi [tuzetiwdi] jek kórdi; hám ustazlarımnıń dawısına boysınbadım, hám meni úyretkenlerge qulaq salmadım!» (Nasiyatlar 5:1-13).
Spirtli ishimlik sıyaqlı, pornografiya da óte náshebentlikke alıp keledi hám jınıslıq qatnasıqlarǵa nadurıs kózqarasqa alıp keledi, bul hár túrli gúnalı nápsilerge alıp keledi. Sonlıqtan onnan turaqlı túrde qashıw hám saqlanıw kerek. Quday Sózine boysınbaw bizdi hár túrli qıyınshılıqlarǵa saladı, biraq oǵan boysınıw bizdi qıyınshılıqlardan saqlaydı.
Aqırǵı, biraq eń áhmiyetlisi, jınıslıq jol menen beriletuǵın kesellikler, sonday-aq OITS/VICH, kóbinese neke sırtındaǵı jınıslıq belsendiliktiń nátiyjesi boladı. «Etiń hám deneń joq bolǵanda» (11-ayat) OITS/VICH-tıń denege ne isleytuǵının, aqır-aqıbet ólimge alıp keletuǵının qorqınıshlı, biraq anıq súwretlemesi. «Qáwipsiz jınıslıq qatnasıq» dep atalǵan ekspertler tárepinen úyretiledi, biraq Quday ádewir jaqsı nárseni úyretedi: jınıslıqtan tiyılıw!
Doslıq
«Aqıllı adamlar menen júrgen aqıllı boladı: biraq aqılsızlardıń dosı joq boladı.» —Nasiyatlar 13:20
Joqarıda atap ótilgen jınıslıq teması boyınsha, jaqsı doslıqtı izlewdiń qádirin kóriw qıyın emes. Daniyeldiń mısallarına taǵı bir ret qaraylıq. Vaviloniyada onıń úsh jaqsı dosı bar edi: Hananiya, Mishayel hám Azariya. Olar onıń dosları edi, sebebi olar bir isenimde edi hám birdey ádep-ikramlıq qádiriyatların bólisken. Bunnan tısqarı, Daniyel Qudayǵa sadıqlıq wádesin bergenligi sebepli, Ol hátte onı «evnuxlar knyazı» bolǵan hám Vaviloniyalı Ashpenazdıń jaqsılıǵına eristirdi. Bul adam, patshadan qorqatuǵının moyınlaǵan bolsa da, Daniyeldiń patsha tamaǵın jew arqalı ózin nájis etpew haqqındaǵı ótinishin qabıl etti, onıń ornına oǵan puls, yamasa maydalanǵan dán jewge hám tek suw ishiwge ruqsat berdi. Ádettegidey, puls hám suw Máshix haqqında sóyleydi, Ol: «Men ómir nanıman: Maǵan kelgen hesh qashan ashıqpaydı, hám Maǵan isengen hesh qashan shóllemeydi» (Yoxanna 6:35) dedi. Barlıq detallardı biliw ushın Daniyel 1-di oqıń.
Daniyel hám onıń dosları Qudaydıń sadıqlıǵın dálilledi, Ol júzlegen jıllar burın: «Meni húrmetlegenlerdi men húrmetleymen, hám meni jek kórgenler jeńil esaplanadı» (1 Samuel 2:30) degen edi. Daniyel 2-degi basqa bir krizis penen betpe-bet kelgende, biz «sonnan keyin Daniyel óz úyine bardı, hám bul nárseni Hananiya, Mishayel hám Azariyaǵa bildirdi, onıń doslarına: olar aspan Qudayınıń rahm-shápáátin tilewi ushın» (Daniyel 2:17-18) dep oqıymız. Olar ómirge qáwip salatuǵın máselelerdi sıyınıwda Qudaydıń aldına alıp keldi, hám Quday olardıń ótinishin qabıl etti. Kampustaǵı xristian doslarıńız benen birge jıynalıp, oqıwlarıńızda hám qıyınshılıqlarıńızda Rabbıdan járdem soraw, álbette, sizge úlken sıylıqlar alıp keletuǵın nársedir.
Dawıt da birdey pikirli adamlar menen júriwdiń qanshelli áhmiyetli ekenligin túsingen adamnıń basqa bir mısalları. Ol: «Men Seniń qorqatuǵınlardıń barlıǵınıń dosıman, hám Seniń buyrıqlarıńdı saqlaytuǵınlardıń» (Zabur 119:63) hám «Qudaysızlardıń keńesinde júrmeytuǵın, gúnalılardıń jolında turmaytuǵın, hám masqaralawshılardıń orınında otırmaytuǵın adam baxtlı» (Zabur 1:1) dedi. Qudaysızlar menen aralasıp ketiw kóbinese basqıshpa-basqısh process boladı: «júriw,» «turıw» hám aqırında «otırıw.» Olar menen baylanısta bolǵanıńızdan keyin, siz olardıń aldında gúwalıq beriw ushın óz ádep-ikramlıq kúshińizdi joǵaltasız.
Pawıl elshiniń taǵı bir sózin oylań: «Aldanbań: jaman baylanıslar [doslıq] jaqsı ádetlerdi buzadı» (1 Korinfliler 15:33). Daniyel, Dawıt hám Pawıldıń ortaq nársesi ne edi? Olar jaman doslıqtıń buzıwshı tásirin bilgen hám onnan uzaq turıwǵa bel baylaǵan edi. Ekinshi tárepten, Rabbıdı súyetuǵın hám Oǵan jaǵıwdı qáleytuǵınlardıń doslıǵında kúsh hám ruwxlandırıw bar.
Juwmaq
Men sizge múmkin bolǵan eń jaqsı keńesti beriwge háreket ettim, bul tek ǵana Quday Sózinen keledi. Onıń haqıyqatlıǵın ózińiz dálillew sizge baylanıslı. Qudaydıń Sózi hár qanday sınaqqa shıday aladı, hám Qudaydıń Ózi Óz Sózine sadıq boladı.
Rabbı sizge gúna qáweterlerinen saqlanıwǵa járdem bersin. Eger siz Onıń Sózine boysınbay júrgenińizdi tapsańız, baǵdarıńızdı ózgertiw ushın áli kesh emes. «Eger biz gúnalarımızdı moyınlasaq, Ol bizdiń gúnalarımızdı keshiriwge hám barlıq ádilsizlikten tazalawǵa sadıq hám ádil» (1 Yoxanna 1:9). Ol sizdiń oqıwlarıńızda olardıń tamamlanıwına shekem bereketlesin, sebebi «orınlanǵan tilek janǵa tatlı» (Nasiyatlar 13:19). Sonnan keyin jumıs ornına barıń hám Quday sizdiń bolıwıńızdı qáleytuǵın eń jaqsı adam bolıń.
Aqırında, eger siz áli xristian bolmasańız, gúnańızdan táwbe etiw, júregińizdiń esigin ashıw hám Rabbı Isadan kirip, sizdi qutqarıwdı sorawıńız kerek. Onı házir isleniń.
Quday sizdi sonday qattı súyedi, Onıń Ulı Isa sizdiń gúnalarıńız ushın jazanı alıw ushın óldi: «Sebebi Quday dúnyanı sonday súydi, Ol Óziniń jalǵız Ulıń berdi, Oǵan isengen hár kim joq bolmasın, biraq máńgilik ómirge iye bolsın» (Yoxanna 3:16 NKJV). Siz aspanǵa óz kúshińiz benen bara almaydıńız. Eń jaqsı háreketlerińiz sizdi jetkilikli dárejede jaqsı ete almaydı. Siz Isanıń sizdiń gúnalarıńız ushın ólgenine iseniwińiz kerek. Tek ǵana Quday sizdiń gúnalarıńızdı keshire aladı. Bul Onıń sizge bolǵan muhabbat sawǵası. «Siz iman arqalı qutqarılǵansız, hám bul ózińizden emes; bul Qudaydıń sawǵası, islerden emes» (Efisliler 2:8-9). Siz aspanǵa tayın bolıwdı qáleysiz be? Eger sonday bolsa, Quday menen mınaday sóylesiń: «Qádirli Rabbı Isa, men gúnalı ekenligimdi bilemen hám siz meniń gúnalarımdı alıp taslaw ushın ólgenińizdi bilemen. Men sizge gúnalarımdı keshiriwińizge hám meni aspanǵa tayın etiwge isenemen. Sizdiń ushın ómir súriwge járdem beretuǵınıńızdı bilemen. Raqmet!» —L. Abercrombie
