Qutqarılǵanımdı qanday jaqsı járiyalayman! Qozınıń qanı menen qutqarılǵanman; Onıń sheksiz rehimdarlıǵı arqalı qutqarılǵanman, Onıń balasıman hám máńgilikke. —Fanny J. Crosby (1820-1915)
Eski Ósiyette súwretlengen qurbanlıqlar bizge kóp túrler, sabaqlar hám qollanıwlar beredi. Olardıń tariyxıy konteksti hám sol dáwirler ushın mánisi menen birge, olar Másihtiń keliwin hám Onıń qurbanlıǵın kórsetti. Rabbı Isa bunı Nikodimge aytqan sózlerinde qısqasha bayan etti: «Sebebi Quday dúnyanı sonday súydi, Óziniń jalǵız Tuwılǵan Ulına berdi, Onǵa isengen hár kim joq bolmasın, bálkim máńgilik ómirge iye bolsın» (Yuxanna 3:16 NKJV). Másihtiń bul dúnyaǵa keliwi hám Onıń kresttegi tamamlanǵan jumısı – Onıń tiriliwi, joqarı kóteriliwi hám Qudaydıń oń qolındaǵı házirgi orınlasıwı menen birge – bizdiń qutqarıwımızdıń tiykarın quraydı.
Jańa Ósiyet bul áhmiyetli máselelerdi qalay qutqarıwǵa bolatuǵını hám keyin isenimler sıpatında jasaw, Oǵan xızmet etiw hám Onıń qaytıp keliwin kútiw boyınsha kórsetpeler menen tolıq túsindiredi. Mısalı, Pawıl Fessalonikalıq másehiylerge jazdı: «Sizler putlardan Qudayǵa qayttıńız, tiri hám haqıyqıy Qudayǵa xızmet etiw ushın, hám Onıń aspanlardan kelgen Ulına kútiw ushın, Onı Ólilerden tiriltti, yaǵnıy bizdi kelesi qáhárdan qutqaratın Isa» (1 Fessalonikalıqlar 1:9-10). Bul ósiye Másihtiń keliwi haqqındaǵı táliymatlardı óz ishine aladı hám Onıń jumısınıń mánisin úyretedi, tómendegi bólimler anıq kórsetkenindey:
«Dindarlıqtıń sırlı úlkenligi: Quday et penen kórindi, Ruwhta aqlanǵan, perishteler tárepinen kórildi, milletler arasında waz etildi, dúnyada isenildi, dańq penen joqarı kóterildi» (1 Timotiy 3:16).
- «Barlıq Jazıw Qudaydıń ilhamı menen berilgen, hám táliymat ushın, ayıplaw ushın, dúzetiw ushın, ádillikte tárbiyalaw ushın paydalı, Qudaydıń adamı tolıq bolsın, hár bir jaqsı is ushın tolıq jabdıqlanǵan bolsın» (2 Timotiy 3:16-17).
- Jazıw tolıq bir birlik. Hár bir bólim basqa bólimler menen baylanıslı, bir-birine óz-ara nur túsiredi. Biz hesh qanday bólimdi óz kontekstinen ajıratıp alalmaymız, yamasa bir bólimdi basqalarınan joqarı qoymawımız kerek, sebebi barlıq Jazıw – Jaratılıs 1:1 den Ashıw 22:21 ge shekem – óz-ara baylanıslı hám Qudaydıń oyların túsiniwimiz ushın kerek. Bul Másihtiń qurbanlıǵınıń tábiyatın qarastırǵanımızda da durıs. Bul táliymat ásirese Jańa Ósiyet Xatlarında tabıladı, biraq biz bul bólimlerdi Jazıwdıń qalǵan bólimlerinen ajıratpawımız kerek. Bunnan tısqarı, biz aldınnan keltirgen bólimler Qudaydıń jazba Sózi Isa Másihtiń shaxsın Onıń jumısı hám nátiyjeleri menen qalay tıǵız baylanıstıratuǵının kórsetedi. Tómendegi betlerde biz Onıń jumısı haqqında Jaratıwshısıpatında emes, bálkim Qutqarıwshı sıpatında sóyleymiz – geypara eki tema da bizdi Oǵan tabınıwǵa alıp kelse de, házir hám máńgilikke (Ashıw 4:10-5:14).
Bul bizdi Másihtiń qutqarıw jumısınıń mánisin qısqasha bayan etiw ushın geyde qollanılatuǵın geypara terminlerge alıp keledi: kúná, qutqarıw, keshirim hám aqlaǵıw.
Kúná
Injilde tabılmaytuǵın terminlerdi qollanǵanımızda, biz nadurıs túsiniklerdi kirgiziw qáwipinde bolamız, biraq Injil terminlerin qollanıw da bizdiń durıs bolıwımızǵa kepillik bermeydi. «Kúná» termini Másihtiń qutqarıw jumısınıń áhmiyetli bir tárepin kórsetedi, yaǵnıy Ol biz múnásip bolǵan Qudaydıń qáhárdanına shıdaw ushın bizdiń ornımızǵa keldi. Esleń, Onıń qanı bizdi kúnálarımızdan tazaladı. Eski Ósiyet kóbinese «kúná etiw», «kúná» yamasa «tólem» terminlerin evrey tilindegi kapharsóziniń awdarması retinde qollanadı, bul tiykarınan «jawıw» degen mánisti bildiredi. Fizikalıq mániste, Nuh «qara may» dep atalatuǵın smola tárizli zat penen keme gopher aǵashın ishinen hám sırtınan jawdı (Jaratılıs 6:14). Keyinirek, Pásxa qurbanlıǵınıń qanı jawdı birinshi tuwılǵan uldı hám onı Qudaydıń qáhárdanından qutqardı (Shıǵıw 12:1-13). Geyde, jawıw gúmis (Shıǵıw 30:12-16) yamasa altın (Sanlar 31:50) arqalı támiyinlendi. Biraq, bul qurallar tek ǵana jawıwı múmkin edi kúnánı; olar hesh qashan onı óshiriwge yamasa alıp taslawǵa qábiletli emes edi.
Másihtiń kámil qurbanlıǵı bizdiń kúnákar jaǵdayımızdı bir márte hám máńgilikke sheshti (2 Korinfliler 5:21; Evreyler 10:10-12). Quday bizdiń kúnálarımızdı keshirdi, biraq Ol «kúnánı», yaǵnıy bizdiń kúná tábiyatımızdı keshire almadı. Rabbı Isa Qudaydıń húkimi astında bizdiń ornımızdı iyelep, bizdiń ornımızǵa keldi. Basqa hesh kim bunı isley almas edi, biraq Ol qanın tógiwge hám ómirin beriwge qábiletli hám razı edi (Levitler 17:11). Ol bunı durıs waqıtta, durıs usılda hám eń joqarı qurbanlıq retinde isledi, óz ómiriniń barlıq detallarında Qudaydı dańqladı.
Qutqarıw
Bul termin jazanı tólew hám bereketli nátiyjelerdi támiyinlew ushın kerek bolǵan qurbanlıqtı ańlatadı, kúnákardı azat etip, onı zıyan hám qáwipten saqlaydı. Rabbı Isa «máńgilikke maqtalǵan Quday» (Rimlikler 9:5), hám Ol Adam boldı – Sóz et boldı (Yuxanna 1:14) – bizdiń Qutqarıwshımız bolıw ushın. Barlıq adamlar tolıq sátsizlikke ushıradı, biraq Rabbı Isa krestte qanın tógip, Qudaydıń muqaddes hám ádil talapların qanaatlandırdı hám barlıq adamlar qutqarıwı ushın kerekli tiykardı qoydı (2 Korinfliler 5:15). Bul qutqarıw barlıq adamlar ushın bar, biraq onı isenim menen qabıl etiw kerek (Yuxanna 3:16). Bunı islew arqalı, biz qutqarıw aymaǵına kiremiz, bul jerde biz dushpannıń talaplarınan tıs bolamız, geypara biz jasap atırǵan dúnya qarańǵılıq hám kúná menen tolı bolıp, dushpannıń húkimi astında bolsa da.
Biz isengen waqıtta, bizdi bul dúnyanıń basqarıwınan qutqarǵan, biraq keyin bizdi bul dúnyaǵa Ózi krestke kerilgen jerde Onı kórsetiw ushın jibergen ullı Qutqarıwshımız benen birge anıqlanamız. Biz endi Onı, Qutqarıwshı sıpatında, bizdi bul jerden fizikalıq túrde alıp ketetuǵın waqıttı kútemiz (1 Korinfliler 1:30; 1 Fessalonikalıqlar 4:16-17). Bul eki bólim Qudaydıń barlıq resursları Másihte ekenin kórsetedi, Ol:
- Bizge boldı danıshpanlıq Qudaydan,
- Bizdi Quday menen durıs etti (ádillik),
- Bizdi Quday ushın ajırattı (muqaddeslew), hám
- Qaytadan keledi, jumıstı tamamlaw ushın qutqarıw, hátte bizdiń denelerimizge de.
Bizdiń qutqarıwımız krestte hám Másihtiń tiriliwinde sheshildi, sebebi Ol muqaddes hám ádil Quday talap etken tolıq bahadı tóledi. Biraq, bizge kelsek, bizdiń qutqarıwımız tek ǵana Isa bizdi aspanǵa Ózine alıp ketken waqıtta tamamlanadı. Sonıń ushın biz Onı Qutqarıwshı – yamasa Qutqarıwshı – sıpatında kútemiz, Ol óziniń tańqalarlıq kúshi menen bizdiń denelerimizdi Óziniń dańqlı denesine sáykes etedi, bul haqıyqıy metamorfoz (Filipililer 3:21). Kózdi ashıp-jumǵansha (1 Korinfliler 15:52) Ol bizdi Ózine alıp ketedi, Ol qay jerde bolsa, biz de sol jerde bolıwımız ushın (Yuxanna 14:3). Tańqalarlıq, biraq haqıyqıy!
Izrail Faraonnıń basqarıwı astında Mısırda qullıqta bolǵan waqıtta, Qudaydıń xalqı Oǵan Óz shártleri boyınsha xızmet ete almadı. Keyin Quday Musanı olardıń qutqarıwshısı etip jiberdi. Izrailliler qutqarıldı, bul olardıń shólde hám keyinirek Wáde etilgen jerde Qudayǵa xızmet etiwine múmkinshilik berdi. Biz bul dúnyada jasap atırǵanımızǵa qaramastan, biz endi oǵan tiyisli emesbiz, sebebi biz ushın bul dúnya bos, yamasa ónimsiz bolıp qaldı. Bul jerde biz Izrail shólde islegenindey Qudayǵa xızmet ete alamız, biraq biz «Wáde etilgen jerge» – «aspanlarǵa» 1 – kirip, aspanlıq baylıqlarımız benen bánt bolıwımız múmkin.
Izrail ushın bir-biriniń artınan kelgen basqıshlarda durıs bolǵan nárse biz ushın bir waqıtta durıs. Sebebi barlıǵı bir waqıtta durıs:
- Denelerimizge kelsek, biz bul dúnyadamız;
- Isenimge kelsek, bul dúnya shól; hám
- Ruwxlarımızda, Muqaddes Ruwh penen birge, biz Másihte aspanlardamız.
Tez arada Rabbı Isa keledi hám bizdi sol aspanlıq jerge alıp kiredi, biraq sol arada biz barlıq aspanlıq bereketlerimizdi iyeley alamız (Efisliler 1:3). Qudayǵa shúkir! Haqıyqattan da qutqarıw teması óte bay.
Keshirim
Kúnákar gúnákarlar sıpatında, bizge tek ǵana qutqarıw emes, bálkim keshirim de kerek edi. Sonlıqtan, biz Rabbımız benen, Quday menen hám basqa isenimler menen tosqınlıqsız qatnasıqtan ráhátlenemiz. Bul baylanısta, Qudaydıń hám Másihtiń húkim orını bizdiń jeke ómirimizdiń barlıq detalların kórsetedi (Rimlikler 14:10-12; 2 Korinfliler 5:10), sonlıqtan biz Qudaydıń miyriminiń ullılıǵın baǵalay alamız,2 bizdi keshirgeni hám úzliksiz haqıyqıy awızbirshilikten ráhátlengeni ushın. Bul awızbirshilik tek ǵana arnawlı jaǵdaylar ushın emes, mısalı Onı eslew ushın jıynalıs (1 Korinfliler 11:20-31), bálkim hárdayım. Sonıń ushın Pawıl húkim orınında payda bolıwdı kútip edi, sebebi ol Quday menen hám Onıń xalqı menen házir hám bul jerde tolıq «birge» bolıwdı qáledi.
Biz Qudaydıń ayıplawınan qorqpawımız kerek, sebebi Máshix krestte bizdiń ornımızǵa ayıplandı (2 Korinfliler 5:21; Galatiyalıqlar 3:13). Biz bunnan keyin de tazalaw processinen ótiwimiz kerek dep oylamawımız kerek, sebebi biz aldınnan tazalanǵanbız (Koloseliler 1:20-22). Kresttiń kóriw simvolı vertikal hám gorizontal baylanıstı kórsetkenindey, keshirim de Quday menen bolǵan qatnasıǵımızdı – bul birinshi keledi – hám keyin basqa adamlar hám isenimler menen bolǵan qatnasıǵımızdı názerde tutadı. Koloseliler 3:13 ti qarastırıń: «Bir-birińizge shıdamlı bolıń, hám bir-birińizdi keshiriń, eger kimde-kim basqaǵa qarsı narazılıǵı bolsa; Máshix sizlerdi keshirgenindey, sizler de sonday etińiz.»
Máńgilikke biz keshirim bizge alıp kelgen nárselerden ráhátlenemiz.
Aqlaǵıw
Adam sıpatında, Rabbımız Isa, Óz ómirinde hám óliminde, barlıq adamzat tárepinen qorlanǵan jerde Qudaydı dańqladı. Rabbı Isa sonday ullı jumıs isledi, Quday, gúya, pútkil adamzatqa qarızdar boldı. Sonıń ushın Másihtiń bul dúnyaǵa keliwin hám Onıń kresttegi jumısın biykarlaw sonday jiddiy másele.
Sońǵı húkim májilisinde, ullı aq taxtta, barlıq isenimsizler Quday húkim etiwge húkimet bergen Adamnıń aldında turadı, sebebi Ol Adam Ulı (Yuxanna 5:27). Quday bolǵan hám bizdi qutqarıw ushın Ózin bergen Adam Máshix Isa (1 Timotiy 2:5-6) Húkimdar boladı! Onıń aldınan «jer hám aspan» qashıp ketedi, hám iseniwden hám qutqarıwdan bas tartqan barlıq adamlar húkim etilip, máńgilik lanetke dúshár etiledi (Ashıw 20:11-15). Bunıń kerisinshe, Onıń qutqarıw jumısın qabıl etken hám isengen barlıq adamlar házirden Quday menen durıs dep járiyalanadı3. Bul aqlaǵıw degen mánisti bildiredi, hám ol aspanlardıń esiklerin ashadi. «Óz Ulına ayamaǵan, bálkim Onı barlıǵımız ushın bergen Ol, Onıń menen birge bizge barlıq nárselerdi erkin bermey me?» (Rimlikler 8:32).
Men oqıwshılardı joqarıdaǵı temalarǵa tiyisli bólimlerdi tabıw hám qaraw ushın konkordans qollanıwǵa shaqıraman. Sonıń menen birge, Qozınıń qanı, Qudaydıń súyiwshiligi, Qudaydıń miyriminiń ashılıwı hám Onıń huqıqlarınıń saqlanıwı hám basqa da kóp baylanıslı temalar haqqında Jazıwdıń bólimlerin úyreniń. Bunday háreketler Másihtiń qurbanlıǵınıń haqıyqıy tábiyatın bilgenińizde ómirińizge úlken bereket alıp keledi.
ESLETPE
- Efisliler 1:3,20, 2:6, 3:10, 6:12 di kóriń.
- Grekshe Jańa Ósiyet eki túrli sózdi qollanadı. Biri miyrim menen baylanıslı hám keshirimdiń múnásip emesligin atap ótedi, ekinshisi Qudaydıń bizge qarsı barlıq ayıplawlardı «qoyıp jibergenin» atap ótedi.
- Rimlikler Qudaydıń ádilligi hám Onıń táwbe etken kúnákardı qalay «ádil» dep járiyalaǵanı haqqındaǵı másele menen shuǵıllanadı. Bul xat bir tiykarǵı grekshe túbir sózge baylanıslı túrli sózlerdi óz ishine aladı. Birge sanalǵanda, biz Rimliklerde sonday 77 silteme tabamız.
Sheksiz danıshpanlıqtıń eń joqarı kórsetilisi Qudaydıń máńgilik maqsetin orınlaw ushın qollanılǵan usılda kórinedi. Krest onıń orayı (Húkimler 2:23). Ol baxtlı álemniń ullı birlestiriwshi kúshi. Adam bolıw arqalı, Ul adamzatqa máńgilik qatnasıqtı alıp keldi, sebebi Ol Adam bolǵanda Ul bolıwdı toqtatpadı. Ul, tábiyatı hám qatnasıǵı boyınsha máńgilik, óliw ushın Adam boldı, sonlıqtan ilahiy muqaddesliktiń talapları ulıwma perzentlikke aldınnan belgilengen miyrasxorlarda orınlanıwı múmkin edi. Joqarıda dańqlanǵan Ol, kóp aǵa-inilerdiń Birinshi Tuwılǵanı. —James McBroom (1934, beyimlestirilgen).
