Súyikli J. N. Darby mırza bul bólimniń úsh tiykarǵı temasın kórsetti:
- «Qudaydıń erki» (Evreylerge 10:1–10),
- «Máshihtiń sózi» (Evreylerge 10:11–14), hám
- «Muqaddes Ruwhtıń gúwalıǵı» (Evreylerge 10:15–18). Olardıń hámmesi bizdi jaqınlasıwǵa tayarlaw ushın birlesedi. Bul bólimniń birinshi ayatında úsh sóz bar, olar itibarǵa alınadı hám bul sóylesiwdiń úlken temasın kórsetiwge járdem beredi.
Ókinishke oray, Korinf áwliyeleriniń qáteligi elshini Iyenıń Keshki Awqatına tiyisli ájayıp haqıyqatlıqlardı bayan etiwge májbúr etti. Ol bul jerden baslap, 12-14-bólimlerde Jıynalıstıń úlken principlerin dawam ettiredi.
Qudaydıń erki (Evreylerge 10:1–10)
Haywan qurbanlıǵı hám gúna máselesin sheshiw ushın qan tógiliwi haqqında aytılǵan. Bul, bizge aytılǵanday, kóleńke. Onda haqıyqatlıq neni ańlatadı? Bul Máshihtiń máńgilikte rejelestirilgen kámil jumısı. Bul 7-ayatta anıq kórsetilgen: «Kitap tomında.» Biz Onıń tek ǵana túrlerdi orınlaw ushın ólmegenin esimizde tutıwımız kerek. Onıń ólimi máńgilikte rejelestirilgen edi, bunıń túrli túrleri waqıttaǵı kóleńke edi. Eger biz Onıń ólimi, máńgilikte rejelestirilgen, birinshi dárejeli edi hám nátiyjede, waqıtta, qurbanlıqlar ekinshi dárejeli bolıp kirgizilgen dep oylasaq, pútkil nızam sistemasınıń tek ǵana kóleńke ekenligin anıq túsinemiz! Onda birinshi tártiptiń kámilsizligi bul faktte gúwalıq beredi. Hár jılı qaytalanıwı, jaqınlasqanlardıń (J.N. Darby awdarması) bul qurbanlıqlar arqalı hesh qashan kámil bolmaǵanlıǵın dálilledi. Eger olar bir ret kámil bolǵan bolsa, qurbanlıqqa endi mútájlik bolmas edi. Sonlıqtan, kóleńke óziniń kámilsizlik gúwalıǵın alıp júrdi, sebebi qurbanlıqlar turaqlı túrde qaytalanıp turdı. Hátte, gúnalardıń keshiirilgenligine gúwalıq beriw ornına, olar qayta-qayta gúnalardıń keshiirilmaganligin eske saldı. Olar 3-ayatta aytılǵanday, gúnalardı turaqlı túrde eske saldı. Bunıń sebebi 4-ayatta anıq kórsetilgen:
Óytkeni buqalar menen eshkilerdiń qanı gúnalardı alıp taslawǵa qábiletsiz. «Gúnalardı alıp taslaw» degen sózge itibar beriń. Bul Máshihtiń Óziniń Keshirim jumısın óz ishine aladı! Bunı ámelge asırıw ushın, barlıq kóleńkelerdiń haqıyqatlıǵı bolǵan Zattıń adam bolıp dúnyaǵa keliwi kerek edi.
Endi Nızam astındaǵı barlıq qurbanlıqlar Qudayǵa hesh qanday quwanısh bermegen sıyaqlı (6-ayat). Sebebi, olar adamdı Qudaydıń aldına keliwge qábiletli ete almadı. Biraq Ol dúnyaǵa Ózi ushın tayarlanǵan denede kelgende (Luka 1:35), biz oqıymız,
Mine, men kelemin (kitap oramında men haqqımda jazılǵan) Quday, Seniń erkińdi orınlaw ushın (7-ayat). Onıń dúnyaǵa keliwi Máńgilik Keńestiń jemisi edi. Jazıwda jazıw ózgertilmes nárse haqqındaǵı pikirlerdi alıp júredi (qarań: Luka 3:4; Ashıw 21:27). Bul kitapta hesh nárse ózgertiliwi múmkin emes. Bul jerdegi «oram» sózi de qızıqlı. Bul kephalis (J.N. Darbydegi esletpege qarań) hám «baslıq» yamasa «juwmaqlaw» degen mánisti ańlatadı. Bul máńgilik Keńestiń tiykarǵı teması mınada juwmaqlanǵanlıǵın kórsetedi: «Mine, men Seniń erkińdi orınlaw ushın kelemin, ey Quday.» Qudaydıń erkińiń hár bir detalı máńgilikte rejelestirilgen edi hám Máshih onı ámelge asırıw ushın dúnyaǵa keledi.
Ol birinshisin alıp taslaydı, ekinshisin ornatıw ushın (9-ayat). Kóleńke alıp taslanadı, haqıyqatlıq qalıwı ushın. 9-bólimde birinshi hám ekinshi orın haqqında aytılǵan edi, biraq bul ayatta bul kóbirek birinshi hám ekinshi tártip. Birinshi tártip adamǵa birinshi orınǵa kiriwge múmkinshilik bergeni anıq, biraq ekinshi tártip adamdı ekinshi orınǵa (yaǵnıy, parda ishine) tayarlaǵan.
Máshihtiń jumısı (Evreylerge 10:11–14)
Keyingi sózlerdi oqıw qanday ájayıp: «sol erk arqalı biz Isa Máshihtiń denesin bir ret qurban etiw arqalı muqaddes etildik.» Ol Qudaydıń erkin orınlaw ushın sol deneni aldı, hám bul jerde bizge Quday bizdiń muqaddes etiliwimizdi qálegeni aytılǵan. Sonlıqtan, Qudaydıń erkin orınlaw ushın dúnyaǵa kelgende, biz bul jerde Onıń ruwxanıy toparın muqaddes etiw arqalı bunı islegenin oqıymız, olar sol arqalı Qudaydıń aldına kiriwge tayarlanǵan. Bul bir jumıs sonshalıq kámil bolǵan, ol hesh qashan qaytalanıwǵa mútáj bolmaǵan. Jumıstı islep bolǵannan keyin, Ol «máńgilikke otırdı» hám nátiyjede biz «máńgilikke kámil etildik» (12–14-ayatlar). Bul kámillik kóleńkeler óz jolın dawam ettirip turǵanda hesh qashan ámelge asırılmaǵan, óytkeni gúnalar keshiirilmagan edi. Ol bir qurbanlıq arqalı máseleni máńgilikke sheshti. Bul bir topar adamdı muqaddes etiwdi ańlattı, olar Qudaydıń aldına kiriw ushın kerek bolǵan barlıq nárseler menen tolıq támiyinlengen.
Muqaddes Ruwhtıń gúwalıǵı (Evreylerge 10:15–18)
Muqaddes Ruwh bir ret hám máńgilikke islengen bul kámil jumısqa gúwalıq beredi. Eki sistema arasında qanday ayırmashılıq bar. Birinshisi gúnalardı eske túsiredi, biraq ekinshisi olardıń endi eslenbeytuǵının aytadı. Birinshisinde eske túsirildi, óytkeni olar keshiirilmagan edi. Ekinshisinde endi eslenbeydi, óytkeni olar keshiirilgen (17-ayat). Eski tártip boyınsha jıl sayın gúnalardıń ulıwma sanı kóbeyip bardı, óytkeni ótken jıldıń gúnaları keshiirilmagan edi. Hár jılı jańadan eske túsirildi, ulıwma san kóbeygen sayın, aqırında ulıwma san sońǵı ret Máshihtiń basına Xochta eske túsirildi, biraq bul ret olar keshiirilgen edi. Endi, nátiyjede, olar endi eslenbeydi. Muqaddes Ruwh Máshihtiń Xochtaǵı kámil jumısınan keyin bul faktke gúwalıq beredi. Olardıń keshiirilgeni «Qudaydıń erki» edi. «Máshihtiń jumısı» olardı keshiirdi. Bizge «Muqaddes Ruwhtıń gúwalıǵı» bizdiń oǵan isenim menen qabıl etiwimizdi názerde tutadı. Bizdiń tárepimizden isenim Qudaydıń aldına jaqınlasıwdıń birinshi qádemi (22-ayat).
Jaqınlasıwǵa shaqırıq
Endi biz «jaqınlasıw» (22-ayat) shaqırıǵına kelemiz. Nege biz uzaq turıwımız kerek? Bizdi Qudaydan uzaq tutatuǵın barlıq nárse Máshihtiń ólimi arqalı alıp taslandı, solay etip biz muqaddes batırlıq penen Qudaydıń aldına jaqınlasa alamız. Bir tárepten Onıń qanı bizdi kiriwge tayarladı, ekinshi tárepten, Ol Qudaydıń talapların qanaatlandırdı. Biz ol jerge kiriwge tayarmız, hám Quday Óziniń ádalatlı hám muqaddes minez-qulqı menen bizdi ol jerde qabıl ete aladı. Máshih Óz qanı menen ruwxanıy bolǵan soń, biz ushın sol jolı arnap berdi. Jol «parda arqalı, yaǵnıy Onıń denesi arqalı» dep aytılǵan, bul Onıń Adamlıǵına tiyisli. Ol adam bolıw arqalı biz ushın Qudaydıń aldına jol ashtı. Ashıw hám jaqınlasıw Onıń ishinde tolıq. Quday Onıń ishinde ashıldı hám nátiyjede, biz sol ashıw nurında, Onıń ishinde Qudayǵa baramız. Ol bizdiń moyınlawımızdıń Elshisi hám Bas Ruwxanıy. Qudaydıń Onıń ishinde ashılıwı, Ol ólgen waqıtta Ibadatxana pardasınıń jırtılıwında tipik túrde kórinedi. Bizdiń Qudayǵa kiriwimiz Kóshpeli Ibadatxana pardasında kóbirek kórinedi (Evreylerge 9:3). Bul bizdiń aldımızdaǵı bul xattaǵı imarat, Ibadatxana emes. Bizde Kóshpeli Ibadatxana pardasınıń jırtılǵanlıǵı haqqında hesh qanday jazba joq! Bul Máshih adamlıqta, Qudaydan Elshi sıpatında kelgen yamasa Bas Ruwxanıy sıpatında Qudayǵa barǵan bolsa da. Álbette, biz materiallıqtan azat bolıp, Máshihtiń Ózinde kórsetilgen ruwxıy mánisti túsiniwimiz kerek. Eń Muqaddes jerge kiriw, bizdiń jánimizdiń iseniminde Qudaydıń aldında sanalı túrde ekenligimizdi ańlatadı — Óz Ulında kámil ashılǵan Qudaydıń aldında. Biz ol jerge barǵanımızda, ózimizdi Quday úyi ústindegi Ullı Ruwxanıy menen birge tabamız. Aaron hám onıń ulına muqaddes etiw kúni juwap retinde, bizde Máshih hám Jıynalıs «Aspandaǵı Shaqırıq» bereketinde hám jańa ruwxıy topar sıpatında, parda ishinde xızmet etedi. Bas Ruwxanıy toparǵa qatnaslı boladı, biraq Ullı Ruwxanıy absolyut boladı, Óziniń Kim ekenligi sebepli. Birinshisi bizge Óziniń sheksiz miyrimdiligin, bizdi Ózi menen baylanıstırǵanın aytadı, biraq ekinshisi Onıń Jeke qádir-qımbatın saqlaydı, óytkeni Ol «Ulı, máńgilikke kámil etilgen.»
Mine, bizdi Qudayǵa jaqınlasıwǵa xoshametleytuǵın dáslepki sebep. Isanıń qanı Qudaydıń talapların qanaatlandırdı hám bizdiń gúnalarımızdı keshiirdi. Ol nátiyjede Qudayǵa kiriw arqalı jańa hám tirilik jolın ashtı. Adam bolıw arqalı Ol Qudaydı Elshi sıpatında kámil ashıp berdi hám, ele de Adamlıqta, Ol Bas Ruwxanıy sıpatında Qudayǵa kirdi. Sol ashıw arqalı biz Qudaydı bile alamız, hám endi Onıń jumısınıń jemisi sıpatında Onıń ishinde Qudayǵa bara alamız. Keyin biz jánimizdiń iseniminde jaqınlasqanımızda, Ózimizdi Quday úyi ústindegi Ullı Ruwxanıy sıpatında Onıń qasında ekenligimizdi sezemiz. Biz Ol jerde Onı Muqaddes jaydıń Xızmetshisi sıpatında qosılamız hám Ol bizdi qollap-quwatlaydı hám Qudayǵa ibadatta basshılıq etedi.
Shın júrek penen jaqınlasıw
Endi bizde úgit bar,
«Kelińler, shın júrek penen, isenimniń tolıq kepilligi menen jaqınlasayıq, júreklerimiz jaman ar-namıstan tazalanǵan, hám denemiz taza suw menen juwılǵan.» Aaron hám onıń ulına taǵı bir ret silteme berip, biz olardıń suw menen juwılǵanın, keyin qan menen tazalanǵanın bilemiz (Shıǵıw 29:4, 29). Tazalaw ushın suw hám gúnalardı keshiw ushın qan. Suw menen juwıw bizge jaǵdayımızǵa tiyisli «shın júrek» beredi. Qan menen tazalaw bizge gúnálarımızǵa tiyisli «isenimniń tolıq kepilligi» beredi. Bul jerde «taza» dep awdarmalanǵan sóz katharos bolıp, shınında da taza degen mánisti ańlatadı. Konkordans Evreylerge 9:14; 10:2-degi tazalaw sóziniń bul jerde «taza» ushın qollanılǵan sóz benen birdey ekenligin kórsetedi. Hár bir jaǵdayda ol «taza» degen mánisti ańlatadı. Eki tárepleme nátiyje — bizde taza júrek hám taza ar-namıs bar. Birinshisi bizge suw menen juwıw nátiyjesinde jańa jaǵday beredi, yaǵnıy, sóz arqalı moralıq jaqtan tazalanǵan. Ekinshisi bizge Máshihtiń qımbatlı qanına iseniw arqalı taza ar-namıs beredi. Quday tárepinen Máshihtiń Qudaydı tanıstırıwı hám Qudayǵa kiriwi arqalı jol ashıldı. Biz óz tárepimizden taza júrek hám taza ar-namısqa iye bolǵanımız ushın bul imtiyazdı qollanıwǵa tayarmız. Quday ushın hám biz ushın barlıq nárse Máshih tárepinen islendi, Ol solay etip Qudaydıń erkin orınladı, muqaddes jayǵa jaqınlasıp, Onıń maqtawın hám ibadatın qabıl etiw ushın bir topar adamdı qáwipsiz etip.
Biz Máshihke Quday úyi ústindegi Ullı Ruwxanıy hám Muqaddes jaydıń Xızmetshisi sıpatında qosılıwdıń ne ekenligin bileylik, solay etip Onıń basshılıǵı astında, Qudaydıń aldında Onıń menen birge bolıp, Ol bizdiń júreklerimizdi Óz Qudayı hám Ákesiniń quwanıshı ushın maqtaw hám ibadatqa basshılıq etsin.
