Еркин жәмийетте диний турмыстың таңлаўлары бар. Ҳәр қандай заманагөй супермаркеттегидей, батыс клиент өзиниң «исенимин» ҳәм оған қаншалық дәрежеде әмел етиўге таяр екенин таңлаўы мүмкин. Биз ҳеш бир адамның жүрегинде Мухаддес Руўх ислемесе, ҳақыйқый ийманға келмейди деп есапласақ та, Паўылдың үгит-нәсият етиў усылларын бақлап, конверсияда интеллектуаллық элемент те бар екенин билемиз: «Ол Ийса ҳаққында түсиндирди ҳәм жәриялады… ҳәм оларды Ийсаға исениўге тырысты» (Ҳаўарийлердиң ислери 28:23 NIV).
Мәсихке конверсияның мораллық ҳәм турмыс тәризине тийисли ақыбетлери бар. Паўыл патша Агриппа алдында өзин қорғап, былай деди: «Мен олардың тәўбе етиўин ҳәм Қудайға қайтыўын, ҳәм тәўбелерин ислери менен дәлиллеўин үгитлеймен» (Ҳаўарийлердиң ислери 26:20). Мәсихке бойсынып, соң басқалар сыяқлы жақсы турмыс кешириў мүмкин емес. Мәсихши инженерлер, муғаллимлер, мийирбийкелер, бизнесменлер, үй бийкелери, аспазлар, дүканшылар ҳәм т.б. басқаша болыўы керек. Бирақ қандай жол менен басқаша?
Жаңадан ийманға келген адам мәсихши жәмийетке қосылғаннан кейин, руўхыйлық үлгилерин излейди. Мәсих оның жаңа ийманын қалай жасаўын күтеди? Уақыт өтиўи менен, жаңа ийманлы әдетте өзиниң әтирапындағыларға уқсап қалады. Ол материаллық ийманлы болама? Денелик, көңил ашар әўлие болама? Ол жалқаў ямаса сергек болама? Ол үгит-нәсиятшы ямаса қорғаныўшы пикирлеўди раўажландырама? Ол Мәсих пенен ҳақыйқый бирликте болыўдан ҳеш қашан ләззет алама? Ямаса ол өмирин бир диний ис-ҳәрекеттен екиншисине жүгирип, басқа әўлиелердиң ҳүрметин излеп өткереме? Таңлаў берилгенде, биздиң бузылған гүнакар тәбиятымыз бизди табийий түрде жаманлықларға ийкемлейди.
Жаңа Ўасыятта биз Ананияс атындағы үш адамды табамыз. Олар заманлас болған. Ҳәр бири, өзиниң себеплерине бола, атеист болыўдан гөре Қудайға исенимди таңлаған. Ҳәр бири Қудайдан қорқатуғын жәмийетте жасап, жеке қурбанлықты дәлиллеген. Бирақ, ҳәр бири руўхый болыўға ҳәр түрли қатнасты көрсеткен. Биз бул үш адамды Ҳаўарийлердиң ислери китабында табамыз.
Ананияс: Үстүртен мақтаў излеўши
Биринши Ананияс Ҳаўарийлердиң ислери 5-бапта пайда болады. Ол бай адам болып, зайыбы Сапфира менен ерте шіркеўге өте қызықлы ўақытта қосылған. Бир азы қуўдалаў болған, бирақ сондай-ақ үлкен батырлық, биргелик ҳәм Қудайдың олар арасындағы дәлиллери де болған. «Ҳеш ким өзиниң мал-мүлкин өзиники деп дәўа етпеген, бирақ олар ҳәмме нәрсени бөлискен» (Ҳаўарийлердиң ислери 4:32) шіркеўде болғаныңызды елестете аласызба?
Жас өспиримлик дәўиримде мен Леон Уристиң «Шығыў» романын оқыдым. Басқа нәрселер қатарында, ол биринши кибуцтың қуралыўын сүўретлеген. Мениң жас фантазиям жеке меншиксиз жәмийетте жасаў, ҳәмме нәрсени бөлисиў идеясынан руўхланған еди. Келеси дем алыс күни мен Лондоннан Израильге алты ҳәпте кибуцта еркин хызмет етиў ушын саяхат еттим. Бул қызықлы, бирақ көңил қалдырарлық болды, себеби кибуц ағзаларының айырымларының жеке банк есапшотлары бар еди.
Ерте мәсихшилер арасындағы интеграцияланған турмыс дәрежеси тек ғана мүтәжлик ямаса социаллық инженерияның өними болмаған. Бул Қудайдың бузылған инсан жүреклерин өзгертип атырғанының дәлили еди. Ҳаўарий Юхан бул қатнасық сапатын Ийса Мәсихтиң ҳақыйқый шәкирти екенлигиниң дәлили (Юхан 13:35) ҳәм ҳәтте жаңа туўылыўдың сынағы (1 Юхан 3:14) етип белгилейди.
Бир күни, «Юсуп… өзине тийисли жерди сатып, ақшасын алып, ҳаўарийлердиң аяғына қойды» (Ҳаўарийлердиң ислери 4:36-37). Ананияс оның жомартлығы мәсихши жәмийетте жақсы сезимлерди пайда еткенин байқады. Көп миннетдар ҳәм таң қаларлық пикирлер еситилди. Юсуптың турмыс тәризиниң тәсири сондай болды, ҳаўарийлер оның атын Барнабасқа өзгертти, бул «Руўхландырыў улы» дегенди аңлатады. Барнабаста Ананияс ериўге болатуғын жақсы руўхыйлық үлгисин тапты. Бирақ, зәрүр ишки реаллыққа ийе болмай, жақсы жүрис-турыс сыртқы көринислерине ериў қәўипли.
Биз инсанлар қызықпыз: биз барлық нәрсемизди кедейлерге бериўге ҳәм денемизди отқа тапсырыўға қәбилетлимиз – бирақ натуўры себеплер менен (1 Коринфлилерге 13:3)! Ҳақыйқый жүрексиз бул қурбанлық бериў көңил қалыўға ҳәм ашыўға алып келеди. Адамлар онша миннетдар емес. Инсан мақтаўын күтип беретуғын ҳәм хызмет ететуғынлар ертеме-кеш жараланады ҳәм руўхый түсиўге ушырайды. Бул ҳәтте ашыўға ҳәм депрессияға алып келиўи мүмкин. Ананияс Барнабастың атақ-даңқын қәледи. Ол Қудай халқының ҳүрметин қәледи. Бирақ оның жүрегинде еле тамамланбаған үлкен жумыс бар еди.
Қудай адамларына ериў ушын, биз олардың өзгерген жүрегине ийе болыўымыз керек. Биз басқа әўлиелерден «жақсы иследиң» деген сөзди еситиўди күтип берип ҳәм қатты ислеп атырмызба? Биз мәсихши жәмийеттеги «орнымыз» ҳаққында қайғырып атырмызба? Айрым жәмийетлерде руўхый есапланыў ушын тиллерде сөйлеўимиз керек. Басқаларында руўхый есапланыў ушын костюм ҳәм галстук ямаса белгили бир дуўа сөзлиги керек. Инсан мақтаўына умтылыў ақырында бизди өзинше болыўға, өтирик айтыўға, өзимиз болмаған нәрсе болыўға мәжбүр етеди.
Некели турмыстың көп нығметлеринен бири – шексиз ақыл-ойый таласлар менен манипуляция етип болмайтуғын екинши ар-намысқа ийе болыў. Ҳаўарийлерди алдаў Сапфираның ямаса Ананиястың идеясы болдыма? Ҳаўарийлердиң ислери 5:2 Ананиястың дәслеп алдаўды усынған адам болғанына ишара етеди. Егер Сапфира: «Ананияс, сен өте жомарт адамсаң. Келиң, жерди сатып, жарымын ҳаўарийлерге берейик, ал екинши жарымын пенсия жобамыз ушын акцияларға ҳәм үлеслерге инвестиция етейик. Ҳәм бул ҳаққында ашық болайық!» дегенде, ақырғы нәтийже басқаша болар еди.
Бул ақырғы гәп өмир ҳәм өлим арасындағы айырмашылықты жаратар еди. Ҳаял өзиниң күйеўиниң ар-намысында тийкарғы рол ойнайды. Ол сүйиспеншилик пенен сөйлеўи ҳәм күйеўиниң еки жүзлиликке қарай аўытқыўына жол қоймаўы керек. Ол оны басқа ҳеш кимнен жақсырақ биледи, ҳәм Ийе оны келисилген ис-ҳәрекетлери ушын жуўапкер етип есаплайды.
Басқалардың биздиң тақўалығымыз ҳаққындағы пикири әдетте реаллықтан асып кетеди деп айтылған. Биз кимбиз ҳәм ким болыўымыз керек ямаса қәлеймиз арасындағы айырмашылық гейде көңил қаларлық. Ананияс аты «Қудай меҳрибан» дегенди аңлатады. Ийе биздиң кемшиликлеримизди биледи. Ол биздиң библиялық билимимиз ҳәм турмыс тәризимиз арасындағы, сөйлеўимиз ҳәм ислеўимиз арасындағы айырмашылықты жақсы биледи. Бирақ Ол ҳәрдайым меҳрибан. Егер Ийе бүгин туўры келмейтуғын мәсихшилерди өлтирсе, кимимиз тири қалар едик? Келиң, сыртқы көринислерге болған қызығыўшылығымызды бир шетке қойып, реаллық үстинде ислеймиз. Ҳадаллық ҳәм ашықлық руўхый саяхаттағы еки әҳмийетли элемент.
Ананияс: Бойсыныўшы қәўип-қәтерге барыўшы
Ҳаўарийлердиң ислери 9-бапта биз екинши Ананиясты табамыз, ол Дамаск қаласында Израиль сыртында жасаған яҳудий дининен өткен адам. Паўыл кейин оны «Нызамды тақўалық пенен орынлаўшы ҳәм сол жерде жасаўшы барлық яҳудийлер тәрепинен жоқары ҳүрметленген» (Ҳаўарийлердиң ислери 22:12) деп сүўретлеген. Бәлким бул оның динге кириўден алдынғы өмирине тийисли болғандыр. Егер ол еле Нызамды орынлаған болса, биз оның мәсихшиликке жаңадан өткен адам болғанын жуўмақлаўымыз мүмкин. Бирақ оның динге кириўи ҳақыйқый болған, себеби ол «шәкирт» деп аталған ҳәм жаңадан тапқан ийманы ушын қуўдаланған (Ҳаўарийлердиң ислери 9:10). Бул Ананиястың минез-қулқының тереңлиги алдынғысынан әдеўир асып кетеди. Ийе Ийса Мәсих бул адамның жанын тутқаны анық.
Мәсихши болғанда, Ананияс өзиниң енди еркин агент емес екенин, қәлегенин ислей алмайтуғынын билген. Ол енди Мәсихтиң хызметшиси еди. Ол өзиниң жеке қәўипсизлигине байланыслы гүманларын билдирсе де, ол ҳәрдайым Ийсаны «Ийе» деп атаған (Ҳаўарийлердиң ислери 9:10,13,17). Қорқыўларымызды ҳәм гүманларымызды Ийеге билдириў қабыл етиледи. Қыз Мәриям буны ислеген (Лука 1:34). Айрымлар ақыллы бойсыныўды, басқалары соқыр бойсыныўды артық көреди. Бирақ тийкарғысы бойсыныў. Бул тек ғана дуўа еткенимизде ямаса сөйлескенде «Ийе» сөзин қолланыў емес, ал Оның өмиримиздеги ҳуқықларына қуўанышлы түрде бойсыныў мәселеси.
Бул ҳикаяда өте әҳмийетли бир деталь бар. Саўыл Дамаскта еди – соқыр, шатасқан ҳәм дуўа етип атырған. Соңынан Ийе оған аян берди: ол «Ананияс атындағы бир адамның келип, оның үстине қолларын қойып, оның көзин қайта тиклегенин» көрди (Ҳаўарийлердиң ислери 9:12). Соңынан Ийе екинши «аўдио-визуал» хабар берди, онда Ол Ананиясқа Саўылдың аяны ҳаққында хабар берди. Таң қаларлығы сол, Саўылдың аяны Ананиястың аянынан алдын келген. Ийе Ананиястың бойсыныўына соншалық исенген еди, Ол оның атын Саўылдың аянына ҳәтте оны менен сөйлеспестен алдын қосты.
Ананиястың Ийелик ҳаққындағы түсиниги бойсыныўға айланған еди. Ийе оған исениўи мүмкин еди. Ийе биздиң атымызды басқа биреўге берилген аянға қосыўы мүмкинбе? Ийе биздиң тыңлаўымызға ҳәм бойсыныўымызға исениўи мүмкинбе? Ямаса биздиң бойсыныўымыз басқалардың не ислеўине, усынысты унатамызба, бурын ҳеш қашан исленгенбе, ямаса келисемизба, соған байланыслыма? Ийе Ананиястан өзиниң абаданлығын ҳәм абырайын қәўипке салыўын күтти. Оған қәўипли ҳәм ыңғайсыз нәрсе ислеў соралды.
Аянлардың уқсас үлгиси Ҳаўарийлердиң ислери 10-бапта пайда болады, онда биз Корнелийге берилген биринши аянды табамыз, онда Петрдың аты айтылған, соңынан Петрдың өзиниң аяны. Ийениң көрсетпелери Петрдың табийий инстинктлерине, диний сезимлерине ҳәм дәстүрлерине қарсы келсе де, Петр өзиниң абырайын қәўипке салып, бойсынды. Ийе оған Петрға да исениўи мүмкин екенин билген. Бойсыныў, ийман сыяқлы, қолланыў менен күшейеди: «Ким аз нәрсеге исенимли болса, көп нәрсеге де исенимли болады» (Лука 16:10).
Ананияс бойсыныў жолында қәўип-қәтерге дуўшар болды. Қәўип-қәтерде ҳеш қандай руўхыйлық жоқ. Аслында, ҳәр түрли инсанлар қәўип-қәтерге барыўға ҳәр түрли қарайды. Пазыйлет қәўип-қәтерде емес, ал бойсыныўда. Бирақ әдетте бойсыныў ийманды талап етеди, ҳәм ийман қәўип-қәтерди қамтыйды. Ийе Өзиниң хызметшилерин қашан басқарады? Ийе Саўылға Дамаск жолында бир неше сөз айтты, бирақ толық басқарыў кейинирек келди. Саўылдың дуўа етиў қатнасы бәлким оны Ийеден аян алыў жағдайына қойғандыр. Ийе Петрға да аян берди. Ол аянды көргенде не ислеп атырған еди? «Петр дуўа етиў ушын үстиртке шықты» (Ҳаўарийлердиң ислери 10:9).
Егер биз Ийеден басқарыўды қәлесек, биз де дуўа етиўимиз керек. Басқаша қалай Ийе биздиң жүрегимизге наўқасты зыярат етиў ямаса жаңа ийманлыны шәкирт етиў зәрүрлигин сала алады? Бизге Оның алдында тынышлық керек. Биз Ийе тәрепинен шіркеў жумысында қолланылыўды қәлеймизба? Бизге Оның алдында тынышлық керек. Әҳмийетли қарар ушын басқарыўды қәлеймизба? Ийе басқарыўды қәлейди, бирақ биз Оның алдында тыныш болыўымыз керек.
Ананияс Саўылға хабарын жеткергеннен кейин, ол белгисизликке қайтты. Юхан Шомылдырыўшы сыяқлы, ол бойсынды ҳәм соңынан ғайып болды. Мүтәжликлер үлкен ҳәм биз ҳәмме нәрсени ислей алмаймыз, бирақ ҳәр биримиз Қудай тәрепинен бир нәрсе ислеўге шақырылғанбыз. Келиң, биз де «ғайып болмастан» алдын, кишкене үлесимизди бойсыныў менен ислеймиз.
