Бирқанша толығырақ үйрениўге кириспес бурын, айырмашылықларды көрейик. 19-21-аятларда айтылған қылықлар «жумыслар» деп аталады ҳәм бул сөз көпликте. Бул адамның гүнакар тәбиятынан келип шығатуғын ҳәрекетлердиң түрли-түрли екенлигин көрсетеди. Қорқынышлы дизим «ҳәм усы сыяқлы нәрселер» менен тамамланады, бул денениң ҳәрекетлериниң толық дизими емес, бәлки оның ўәкиллик ететуғын дизими екенлигин көрсетеди. Мухаддес Китапта бундай дизимлер басқа жерлерде де бар (мысалы, Матфей 15:19; Римлилерге 1:29).
Исениўшиниң өмиринде Рух тәрепинен исленип шыққан қылықлар (22-23-аятлар) «миўе» деп аталады. Бул нәрселер ҳәрекетлер емес, бәлки жүреклеримизде ҳәм өмиримизде «өсип» баратуғын ҳәм барлық ҳәрекетлеримизге тәсир ететуғын қылықлар. «Миўе» сөзи бирликте – бул шын мәнисинде бир миўе, тоғыз түрли миўе десек те болады. Рух өмиримизде бул қылықлардың бирин яки екеўин ғана емес, бәлки барлығын биргеликте «Рухтың миўеси» етип ислеп шығыўды қәлейди. Буны гөззал гүлге уқсатыўға болады: егер гүлдиң бир яки еки гүлбәрги жұлып алынса, гүлдиң гөззаллығы жоғалады.
Денениң жумыслары
Денениң жумысларының дизими қараңғы сүўрет ҳәм адам басқа, жағымлырақ үйрениў темаларына өтиўди қәлер еди, бирақ Қудай бул нәрселерди Өз сөзине биз оларды итибарсыз қалдырыўымыз ушын қоймаған. Бул нәрселер бизди ескертиў ушын жазылған, бизге «денениң қәлеўин орынлайтуғын» өмирдиң қорқынышлы нәтийжесин көрсетеди.
Ўәкиллик ететуғын дизимди айырым топарларға бөлиўге болады: биринши үшеўи (адасыў, напаклық, ҳәсислик) жыныслық гүналар, кейинги екеўи (бутпарастлық, сиқыршылық) бутпарастлықтың диний гүналары. Буннан кейин қоңсыма қарсы гүналардың узын дизими келеди ҳәм еки гүна менен тамамланады, олар шектен шығыўды көрсетеди (маслық, той-тамашалар).
адасыў
бул биздиң көпшилик рухсат бериўши батыс жәмийетлеримизде адамлар тәрепинен гүна деп есапланбайтуғын нәрсе. Бирақ Қудайдың мораллық стандартлары өзгермейди ҳәм мәсихши Қудайдың стандартлары бойынша жасайды, ҳәтте оның турмыс тәризи әтирапындағы адамлардан парықланса да. Ол Қудайдың стандартлары мәңги бахытқа апаратуғын анық ҳәм жалғыз жол екенлигин биледи. Қудайдың көзинде некелескен жолдасыңыз болмаған ҳәр қандай адам менен жыныслық қатнас адасыў болып табылады. Қудай ер ҳәм ҳаялдың ләззетлениўи ушын берген нәрсе, Қудай берген контексттен тысқары алынғанда гүнаға айланады ҳәм ол – ғалаба хабар қураллары не айтса да – ақырында қайғыға, қуўанышқа емес, себеп болады.
напаклық
бул терминниң жыныслық гүналар аймағы менен де байланыслы екенлигин Аян 17:4-тен көриўге болады, онда еки термин де байланыслы: «қолында алтын кесеси бар, ...оның адасыўының напак нәрселерине толы». Адасыўдың өзинен тысқары, денемиз шуғылланыўды жақсы көретуғын көп мораллық напаклық бар. Баспа ҳәм басқа ғалаба хабар қураллары бундай нәрселерге толы. Биз Қудайдан барлық ислеримизде ҳәм ойларымызда напак болып қалыўымыз ушын жәрдем сорайық.
Жас жигит (яки жас қыз) өз жолын не менен тазалайды? Сениң сөзиңе муўапық итибар бериў арқалы (Забур 119:9).
ҳәсислик
Бул үшеўиниң тәртибинде анық кульминация бар: бириншиден, анық гүна (адасыў), соңынан, ақылдың напаклығының улыўма жағдайы (напаклық), ҳәм ақырында, әдеплиликке ҳәсислик пенен итибарсызлық (ҳәсислик). Бул үшеўи 2 Коринфлилерге 12:21-де де бирге табылады.
бутпарастлық
бутпарастлық Галатия исениўшилериниң көпшилиги қутқарылған әмелият еди. Сонлықтан Павел оларды динге кириўден алдын олардың өмирин сипатлаған әдетлерге ҳәм қылықларға қайтпаўға ескертеди. Бул бутпарастлық әмелиятлар ҳәм динлер жәмийетлеримизге барган сайын кирип бармақта. Ҳәм улыўма айтқанда, ҳәр бир исениўши ушын ҳаўарий Иоанның кеңеси өте зәрүр:
Балалар, өзиңизди бутлардан сақлаң (1 Иоанн 5:21).
сиқыршылық
грекше сөз фармакия, буннан инглизше «фармация» сөзи алынған. Бутпараст халықлар арасында айырым дәрилерди қолланыў әдетте жасырын күшлерге мүрәжат етиў менен бирге болады. Мухаддес Китапта бундай сиқыршылық мысаллары табылады: Мысырдан шығыў 7:11 (Мысыр); Исая 47:9-12 (Вавилон); Ҳаўарийлердиң ислери 19:19 (Эфес). Ҳәзирги Африкада әмелге асырылатуғын «медицина», спиритизм ҳәм биздиң мәдений мәмлекетлеримиздеги көп «басқа» медицина буннан көп парықланбайды. Ақырғы еки сөз диний тараўдағы гүналарды сипатлайды. Бириншиси (бутпарастлық) бәлким ашықтан-ашық әмелге асырылады, екиншиси (сиқыршылық) көбирек жасырын. Ҳәзиргиге шекем айтылған денениң барлық жумыслары бутпараст диний культлар менен байланыслы еди. Бул нәрселерде жасап атырғанлардың ақыры екинши өлим: Аян 21:8.
жек көриўшилик
(душпанлықлар) Бул сүйиспеншиликке қарама-қарсы болған жағдайды сипатлайды. Я Қудайға қатыслы
Себеби денениң ақылы Қудайға қарсы душпанлық болып табылады. Римлилерге 8:7
яки адамға қатыслы
Ҳәм Пилат ҳәм Ҳирод сол күни бир-бири менен дос болды, себеби олар бурын бир-бирине душпан еди. Лука 23:12
Бул жерде ҳаўарий адамлардың өз-ара душпанлықларын нәзерде тутқан, оны Павел Титусқа жазған хатында былай сипатлайды:
жек көриўшилик ҳәм бир-бирин жек көриўшилик. (Титус 3:3)
жәнжеллер
қызғанышлар
грекше зелос сөзлеринен «ынта» яки «ынталы» сыяқлы сөзлер алынған. Бул сөз Мухаддес Китапта оң ҳәм терис мәнисте де қолланылады. Оң мысаллар: Иоанн 2:17 (Ийениң ынтасы) яки 2 Коринфлилерге 11:2 (Павелдиң ынтасы). Бирақ бул жерде бул термин толығы менен жаман мәнисте қолланылған. Бул қызғаныштың дереги сүйиспеншилик емес, бәлки душпанлық. Биз биреўдиң бир нәрсеси яки ислеген иси ушын (материаллық мүлк, қәбилетлер, табыс) қаншалық аңсат қызғанамыз. Руўхый қызғаныш та бар, ол одан да жаман, қашан мен Ийе бир аға яки қарындасқа берген нәрсе ушын қызғансам.
ғазаплар
(ғазапланыў, ашыўланыў) Аянда Қудайдың ғазабы ушын жети мәрте қолланылған, бирақ басқа жерлерде ол дерлик ҳәр дайым жаман мәнисте қолланылады. Егер биз жүрегимиздеги қызғанышты ҳүким етпесек, ол ақырында ғазапланыў яки ашыўланыўға айланады.
жәнжеллер
топарлар, партиялар дүзиў. Бул партия басшылары ушын яки оларға қарсы тәреп алыў. Яқуб 3:14-16-да ол қызғаныш пенен байланыслы. Биз қызғаныш тамыр, ал ғазапланыў ҳәм жәнжеллер оның миўеси деп айтыўымыз мүмкин.
даўлар
бөлиниўлер. Партия дүзиў бөлиниўлерге алып келеди. Исениўши тек ғана бөлиниўлерди келтирип шығарыўдан сақланыўы емес, бәлки бөлиниўлерди келтирип шығаратуғынлардан да сақланыўы ҳәм олардан алыс болыўы керек.
Бирақ мен сизлерден, аға-инилер, үйренген тәлиматыңызға қарсы бөлиниўлер ҳәм гүнаға себепши болатуғынларды есапқа алыўыңызды ҳәм олардан алыс болыўыңызды өтиниш етемен. Римлилерге 16:17
пикир мектеплери
бидъатлар, секталар. Бөлиниў сектаның басланғыш басқышы, секта болса нәрселердиң жетилген ҳәм орнатылған жағдайы. Сектантлық душпанлықтан келип шыққан раўажланыўдың кульминациясы болып табылады. Бул жети сөздеги алға жылжыў аңсат көринеди.
көреалмаўшылықлар
көреалмаўшылық қызғанышқа өте жақын. Айырмашылықты былай сипатлаўға болады: көреалмаўшылық басқаны оның неси бар болса, содан айырыўды қәлейди, ал қызғаныш сол нәрсени өзи ушын да қәлейди. Көреалмаўшылық
сүйеклердиң шіриўи сыяқлы (Нақыллар 14:30).
маслық
күшли ишимликке шектен тысқары берилиў
той-тамашалар
маслықтың улыўма нәтийжеси, 1 Петр 4:3-те де бирге айтылған.
«Бундай нәрселерди ислейтуғынлар Қудайдың патшалығын мийрас етпейди» (31-аят). Бундай нәрселерди ислейтуғынлар дегенде, бундай нәрселерде әдеттегидей жасайтуғынлар, бундай нәрселер менен сипатланатуғынлар нәзерде тутылады. Павел Колослықларға 3:7-де уқсас сөзди қолланады: «Сизлер де бир ўақытлары бундай нәрселерде жасағанда, соларда жүргенсиз». Колослық әўлиелер ушын бул өтмиште қалған еди; «бир ўақытлары» олар буларда жасаған еди, бирақ ҳәзир өзгерис болған еди, Коринф исениўшилериниң өмириндегиге уқсас: «Ҳәм сизлердиң айырымларыңыз бундай нәрселер еди; бирақ сизлер жуўылғансыз, бирақ сизлер мухаддес етилгенсиз, бирақ сизлер Ийе Ийсаның аты менен ҳәм Қудайымыздың Рухы арқалы ақланғансыз» (1 Коринфлилерге 6:11).
Рухтың миўеси
Дене өзин жумысларда көрсетеди, Рух болса Өзин Өз миўесинде көрсетеди. «Жумыслар» ҳәрекет идеясын алға қояды; «миўе» иште ислейтуғын күш ҳаққында айтады – исениўшиде ислейтуғын Мухаддес Рухтың қуўаты.
Бул мақаланың басында айтылғанындай, «миўе» сөзиниң бирлик формасы бирлик ҳәм үйлесимликти көрсетеди. Ийе Ийсада толық көринген ҳәм Мухаддес Рухтың қуўаты арқалы Өз адамларында қайта жаратылыўы керек болған бирлик ҳәм үйлесимлик. Рухтың миўеси – Мәсихте шын мәнисинде, мәсихшиде мүмкиншиликте – үйлесимли миўе, оның түрли элементлери өз-ара үйлесимли.
Миўесиз
Миўе бериўдиң қарама-қарсысы да Мухаддес Китапта айтылған: миўесиз болыў. Биз тек ғана кейинги жеке үйрениў ушын түрли үзиндилерди айтып өтемиз:
- «ҳәм ол миўесиз болады» (Матфей 13:22 – тикенлер арасына егилген)
- «жалқаў да, миўесиз де болмаў» (2 Петр 1:8 – егер алдынғы аятларда айтылған нәрселер жоқ болса)
- «миўесиз» (Яҳуда 12 – наҳақлар)
- «қараңғылықтың миўесиз жумыслары» (Эфеслилерге 5:11)
- «олар миўесиз болмаўы ушын» (Титус 3:14 – исениўшилер)
- «мениң ақылым миўесиз» (1 Коринфлилерге 14:14 – рух ҳәм тил дуўада белсенди болса да, егер ақыл да қатнаспаса, ол миўесиз яки пайдасыз болады).
Сүйиспеншилик, қуўаныш, тынышлық
Рухтың миўесиниң биринши үшеўиниң өте гөззал улыўмалығы бар. Ийе олардың барлығын айтып, оларды «мениң....» деп атайды.
- «жасаң мениң сүйиспеншилигимде» (Иоанн 15:9)
- «сол мениң қуўанышым сизлерде болсын» (Иоанн 15:11)
- «мениң тынышлығымды мен сизлерге беремен» (Иоанн 14:27)
Тоғыз қылықтың барлығы Рухтың миўесиниң бир бөлеги ҳәм сонлықтан Қудай Рухының жумысынан келип шықса да, сүйиспеншилик ҳәм қуўаныш Мухаддес Китаптың басқа бир үзиндисинде де Қудай Рухы менен байланыслы.
- «Бирақ мен сизлерден, аға-инилер, Ийемиз Ийса Мәсих арқалы ҳәм Рухтың сүйиспеншилигиарқалы, мен ушын Қудайға дуўаларда мен менен бирге гүресиўиңизди өтиниш етемен» (Римлилерге 15:30)
- «Ҳәм шәкиртлер қуўаныш ҳәм (Мухаддес) Рухменен толды» (Ҳаўарийлердиң ислери 13:52)
Сабырлылық
бул мәсихшиниң өмириндеги барлық түрли қыйыншылықлар ҳәм жүклерде гүңгирлемей шыдамлылық көрсететуғын рух ҳәм жанның қылығы.
Мейиримлилик
(жумсақлық): бул «ҳәрекеттеги жақсылық», яғный мәрҳамәт, мейирим ҳәм нәзиклик ислеринде өзин көрсететуғын жақсылық деп аталған. Қудай ҳаққында Оның жақсылыққа бай екенлиги айтылған (Римлилерге 2:4); Оның Улының саўғасында көринген жақсылық (Титус 3:4).
Жақсылық
бул алдынғы сөздиң синоними. Оның уқсас мәниси бар, бирақ дәл сол емес. Айырмашылық не? Айрымлар бул сөз жақсылықтың қаттырақ қәсийетлерин, яғный басқаларға жақсылық етиўди, бирақ ҳәр дайым жумсақ жоллар менен емес, өз ишине алады деп болжаған. Тренчтиң Синонимлер ҳаққындағы китабында ол Ийениң сатыўшылар ҳәм алыўшыларды ибадатханадан қуўып шығарыўын мысал етип келтиреди.
Садықлық
(исеним, садықлық): Адамда қандай гөззал қылық – садықлық. Қуллар өз хожаларына «барлық жақсы садықлықты» көрсетиўге ынталандырылыўы керек, буның менен Қутқарыўшы Қудайымыздың тәлиматын безейди (Титус 2:10). Бул тағы да Қудайдың Өзинде табылатуғын нәрсе (Римлилерге 3:3).
Жумсақлық
Күнделикли тилде жумсақлық әлсизлик пенен уйқасыўы мүмкин. Бирақ Мухаддес Китаптағы қолланылыўда олай емес! Улыўма идея сол, егер адам жумсақ болса, ол өзине жәрдем бере алмайды. «Жүреги жумсақ» болған Ийемизден қандай айырмашылық (Матфей 11:20-30). Ол жумсақ еди ҳәм Қудайдың шексиз ресурслары оның буйрығында еди. Исениўши өз өмиринде ҳәм әсиресе өз хызметинде сол сапаны раўажландырыўы керек (1 Коринфлилерге 4:21, 2 Тиметейге 2:25).
Өзин-өзи басқарыў
(сабырлылық): Адамға қарама-қарсы нәрсе үйретилген дүньяда өзин-өзи басқарыў қаншалық әҳмийетли. Бул дүньяда өзиңизди толық басқарып жүриў басқалар жығылған жерде жеңиўиңизге имканият береди. Биреў айтқанындай: өзин-өзи басқарыў жеңисти аңлатады.
«Бундайларға қарсы нызам жоқ» – ҳеш бир нызам Рухтың бул миўесин өмириңизде көрсетиўди қадаған етпейди. Керсинше: сиз ҳәм мен бул қылықлар менен сипатланғанда, Ийемиз даңқланады.
Неге Мухаддес Китабыңызды ҳәм конкордансыңызды алып, бул тоғыз әҳмийетли қылық ҳаққында сөз үйрениўди басламайсыз. Сиз әлбетте сыйлықланасыз.
