Бир кесек тарих
Пилат бу сорууну, Иохан 18:38 (NKJV) джазылгъанча, Иссаны къачха къадагъандан бир талай сагъат алгъа, Аны соргъан заманда бергенди. Иссаны эртденбла преторийге – губернаторну официал резиденциясына – келтиргендиле, алай Аны айыблаучулары ичине кирмедиле, «кирселе, харам болмаз ючюн, алай Пасханы ашар ючюн» (28-чи с.). Пилат соргъанда: «Бу Адамгъа къаллай айыб саласыз?» Ала джууаб бериб айтдыла: «Эгер Ол аманлыкъчы болмаса эди, биз Аны сизге бермез эдик» (29-30-чу с.). Иссагъа салыннган айыб юч тюрлю эди: «Ала Аны айыблай башладыла, айта: «Биз бу адамны миллетни бузгъанын, кесаргъа налог тёлерге къоймагъанын, Кеси Христос, Патчах болгъанын айтханын тапдыкъ» (Лука 23:2).
Андан сора Пилат Иссаны соргъанды эм Анда «бир да айыб тапмагъанды» (Иохан 18:38). Пилатны соруууну барышында биз окъуйбуз: «Исса джууаб берди: «Мени Патчахлыгъым бу дуниядан тюлдю. Эгер Мени Патчахлыгъым бу дуниядан болса эди, Мени къулларым кюрешир эдиле, Мени чууутлулагъа бермез ючюн; алай энди Мени Патчахлыгъым мындан тюлдю». Аны ючюн Пилат Андан соргъанды: «Сен Патчахмыса алай?» Исса джууаб берди: «Сен тюз айтаса, Мен Патчахма. Бу себепден Мен туугъанма, эм бу себепден Мен дуниягъа келгенме, дурыслыкъгъа шагъатлыкъ этер ючюн. Дурыслыкъдан болгъан хар ким Мени ауазымы эшитеди» (36-37-чи с.). Кертиси бла, Исса Кесини джууаблары бла Кеси юсюнден бир талай магъаналы дурыслыкъланы ачханды.
Биринчиден, «Сен тюз айтаса, Мен Патчахма. Бу себепден Мен туугъанма» (37-чи с.) Аны адамлыгъыны, Аны адамлыгъыныайтыууду. Андан сора биз Аны Тенгирилигиниюсюнден окъуйбуз: «… эм бу себепден Мен дуниягъа келгенме». Бу эки зат Иоханны китабында (1:1-3,9-10,14, 3:17-19, 9:39, 10:36) хар джерде да тюбейди. Ючюнчю дурыслыкъ Аны къуллугъунуюсюнденди, нек келгенини: «дурыслыкъгъа шагъатлыкъ этер ючюн» (37-чи с.).
Бу джууабланы эшитгенде, биз Аны алгъа айтхан затларыны эсибизге тюшюребиз: «Алай Мен сизге дурыслыкъны айтханым ючюн, сиз Мени ийнанмайсыз. Сизизден ким Мени гюнахда айыблайды? Эм эгер Мен дурыслыкъны айтсам, нек ийнанмайсыз Мени? Тенгирден болгъан Тенгирни сёзлерин эшитеди; аны ючюн, сиз эшитмейсиз, сиз Тенгирден болмагъаныгъыз ючюн» (8:45-47). Биз бир кесек кечирек да ушаш оюмланы окъуйбуз: «Исса алагъа джууаб берди: «Мен сизге айтдым, эм сиз ийнанмайсыз. Мен Атамны аты бла этген ишле, ала Мени юсюмден шагъатлыкъ этедиле. Алай сиз ийнанмайсыз, сиз Мени къойларымдан болмагъаныгъыз ючюн, Мен сизге айтханымча. Мени къойларым Мени ауазымы эшитедиле, эм Мен аланы таныйма, эм ала Мени ызымдан барадыла» (10:25-27).
Иохан 18-ге къайтып, Иссаны джууабларын эшитгенден сора, «Пилат Андан соргъанды: «Дыга дурыслыкъ неди?» (38-чи с.). Пилат бу сорууну мысхыл бламы, огъесе кертими соргъанын билмейбиз, алай къаллай халда соргъанына къарамай, ол бек магъаналы эм барысындан да баш сорууну бергенди! Биз аны эсге алыргъа керекбиз, нек десенг, кёб адам бир адам ючюн дурыслыкъ башхала ючюн дурыслыкъ болмазлыгъын айтады. Бирле абсолют дурыслыкъ джокъду дейдиле. Аны ючюн биз сорабыз: «Дыга дурыслыкъ неди?»
Дурыслыкъны ангылатыуу
Дурыслыкъ фактланы билишден артыкъды. Ахыр кюнлени суратлагъанда, Павел биз джашагъан дунияны «хар заман юреннген, алай дурыслыкъны билимине жеталмагъан» (2 Тимофей 3:7) деп айтханды. Дурыслыкъ бизден тышындады эм Тенгирни акъылына, ыразылыгъына, сыфатына, махтаууна эм болмушуна келишеди. Ол Тенгирни кеси-кесин кёргюзтюуюдю. Дурыслыкъ бизни сезимлерибизден ётеди. Бу, бир затха къалай къарагъаныбызны, аны дурыслыкъ болгъаны бла байламлы болмагъанын ангылатады. Дурыслыкъ абсолют стандартды.
« Джангы Патчах Джеймс Версиясында» «дурыслыкъ» сёз Джангы Антда 105 кере хайырланылады. Аланы жыйырма ючю Иоханны китабындады – Иссаны Тенгирни Уланыча кёргюзтген инджилде. Биринчи Иохан бу сёзню он кере, эм Римлилеге тогъуз кере хайырланады. Дурыслыкъ ючюн грек сёз алетейады, ол «бек, къаты огъесе байлагъан» деген магъананы тутады.
Дурыслыкъны белгилери
Дурыслыкъны бир талай айырмалы сыфатлары огъесе белгилери барды. Энди алагъа къарайыкъ.
Белги №1. Дурыслыкъ Тенгирден келеди, эм Тенгирликни хар адамы Дурыслыкъды.
Биз Экинчи Закон 32:4-де окъуйбуз, бизни Тенгирибиз «Къаяды, Аны иши толуду; нек десенг, Аны бютеу джоллары тюзлюкдю, дурыслыкъны Тенгириди эм тюзсюзлюксюз; тюз эм тюзюнденди Ол». Забур 31:5-де биз окъуйбуз: «Сени къолунга Мен джанымы аманат этеме; Сен мени къутхардынг, Ие Тенгир дурыслыкъны». Къызыгъы, Исса бу айатны биринчи джарымын къачда Атагъа сёлешгенде айтханды (Лука 23:46). Биз Атаны да «дурыслыкъны Тенгири» деп эки кере Ишайа 65:16-да окъуйбуз: «аны ючюн, джерде кесин алгъышлагъан, кесин дурыслыкъны Тенгиринде алгъышлар; эм джерде ант этген, дурыслыкъны Тенгири бла ант этер; нек десенг, алгъынгы къыйынлыкъла унутулгъандыла, эм ала Мени кёзлеримден джашырылгъандыла». Биз бу айатладан Ата Тенгирни Дурыслыкъ болгъанын ангылайбыз.
Иохан 14:6-да Исса айтханды: «Мен джолма, дурыслыкъма, эм джашаума. Менсиз Атагъа бир киши да келмейди». Ол кертиси бла биз окъугъан Адамды: «Башланыуда Сёз бар эди, эм Сёз Тенгир бла бирге эди, эм Сёз Тенгир эди. Ол башланыуда Тенгир бла бирге эди … Эм Сёз эт болду эм бизни арабызда джашады, эм биз Аны махтауун кёрдюк, Атадан джангыз туугъанны махтауунча, ырысхы эм дурыслыкъ бла толу … Нек десенг, закон Муса бла берилген эди, алай ырысхы эм дурыслыкъ Исса Христос бла келгенди» (1:1-2,14,17). Бу айатлада биз Иссаны дурыслыкъны кесича ачыкъ айтылгъанын ачыкъ кёребиз.
Сыйлы Рух Тенгир Иохан 14:17, 15:26 эм 16:13-де «дурыслыкъны Руху» деп айтылады. Биз бу барысын да бирге салсакъ, апостол Павел не айтханын ангылайбыз: «Тенгир дурыс болсун, алай хар адам джалгъанчы болсун» (Римлилеге 3:4). Ибрахимлилеге 6:18 бизге айтады: «Тенгирге джалгъан айтыргъа болмайды» – бу факт Тит 1:2-де да айтылады. Бизни Тенгирибиз джалгъан айталмайды, нек десенг Ол дурыслыкъды!
Белги №2. Дурыслыкъ барысындан да башды.
Бу, дурыслыкъ абсолют болгъанын ангылатады; аны биринчи эм ахыр сёзю барды – ахыр сёз! Дурыслыкъ эч къачан да салыштырмалы, эркин огъесе шартлы тюлдю. Ол джалгъанланы атасы болгъан адамгъа къаршчы турады (Иохан 8:44).
Бирле абсолют дурыслыкъ джокъду дейдиле. Кеслерини айтханларына къаршчы чыгъып, кеслерини айтыулары бла ала абсолют айтыу этедиле, абсолют дурыслыкъ бар болгъанын бир да шексиз ангылатып.
Белги №3. Дурыслыкъ керти эм тюзюнденди, ол бар болгъанын эм объектив болгъанын ангылатады.
Ол субъектив огъесе шартлагъа байламлы тюлдю. Дурыслыкъ джашырын тюлдю, нек десенг биз аны билирге боллукъбуз. Исса Аны ийнаннганлагъа айтханды: «Сиз дурыслыкъны билирсиз, эм дурыслыкъ сизни эркин этер» (32-чи с.).
Белги №4. Бютеу дурыслыкъ бирге турады, ол дурыслыкъны бир болгъанын ангылатады.
Исса «ол» дурыслыкъны юсюнден сёлешгенди (32-чи с., 14:6, 18:37), «бир» дурыслыкъны огъесе «кёб дурыслыкъланы бири» тюл. Библия сени дурыслыгъынгы эм мени дурыслыгъымы юсюнден бир зат да билмейди. Ол джангыз бир дурыслыкъны , ол
дурыслыкъны биледи!
Белги №5. Дурыслыкъ эч къачан да тюрленмейди!
Тенгир «тюрленмегенича» (Малахия 3:6), эм «Исса Христос кече, бюгюн эм ёмюрлюкге бирчады» (Ибрахимлилеге 13:8), дурыслыкъ да тюрленмейди. Забурчу айтханды: «Ёмюрлюкге, Ие, Сени сёзюнг кёкде бегитилгенди» (Забур 119:89). Ишайа айтханды: «Чёп къуруйду, гюл солгъун болады, алай бизни Тенгирибизни сёзю ёмюрлюкге турады» (Ишайа 40:8). Исса, Кеси джашагъан Сёз, юретгенди: «Кертиси бла, Мен сизге айтама, кёк бла джер кетгинчи, бир джот огъесе бир титл законтан эч къачан да кетмез, барысы да толгъунчу» (Матфей 5:18).
Белги №6. Дурыслыкъ излемле этеди; ол авторитетлиди.
Биз Забурда окъуйбуз: «Сени сёзюнгню бютеулюгю дурыслыкъды, эм Сени хар тюзлюк сюдюнг ёмюрлюкге турады» (119:160). Сыйлы Джазыула, Тенгирден чыкъгъан, джазылгъан халда ачыкълауду (2 Тимофей 3:15-16). Тенгирден джангыз бир джазылгъан къайнакъ барды эм Килисада Иссаны халкъы ючюн джангыз бир авторитет тамал барды: дурыслыкъ.
Белги №7. Дурыслыкъ терен кеседи.
Биз муну Ибрахимлилеге 4:12-де кёребиз, анда айтылады: «Нек десенг, Тенгирни сёзю джашагъан эм къарыулуду, эм эки джаны да учлу къылычдан да учлуду, джан бла рухну, эм бууунла бла иликни да айыргъынчы тешеди, эм джюрекни оюмлары бла муратларын айырады». Тенгирни Сёзю джашагъанды, нек десенг Тенгир «джашагъан Тенгирди» (3:12). Исса айтханды: «Мен сизге айтхан сёзле рухдула, эм ала джашаудула» (Иохан 6:63). Уругъучуну притчасында (Матфей 13:1-9,18-23) Ол Тенгирни Сёзюн уругъа ушатханды. Уру, Сёзча, джашагъан организмди, ол джайылгъанда эм берекетли топуракъгъа салыннган заманда, кёб джашау береди.
Ибрахимлилеге 4:12-де «къарыулу» сёз бир Библиялада «актив» деп кёчюрюлгенди. Ол «эффектив, мурат этилген эсебни чыгъаргъан огъесе чыгъарыргъа боллукъ» деген магъананы тутады. Тенгирни Сёзю джанлы, динамикалы, къарыу берген эм берекетлиди. Ол керти ийнаннганланы джашауларында бош турмайды. Биринчи Фессалоникалыла Тенгирни Сёзю «ийнаннган сизде эффектив ишлейди» (2:13) дейди. Биз алгъа кёргенибизча, Ибрахимлилеге Тенгирни Сёзюн «эки джаны да учлу къылычдан да учлу» (4:12) деп суратлайды. Эфеслилеге аны «Рухну къылычы, ол Тенгирни Сёзюдю» (6:17) деп айтады. Тенгирни Сёзю бизни рухий душманны чабыуулларына къаршчы бизни ахыр къоруулау сауутубузду. Шайтан Иссаны къум тёлкюде сынагъанда, Исса Тенгирни Сёзюн хайырланнганды Шайтанны чабыуулларына къаршчы турур ючюн (Матфей 4:1-11).
Белги №8. Дурыслыкъ такъдирлени белгилейди.
Бир адамны дурыслыкъгъа джууабы мында эм эндиги джашауну хар джанына да этки этер, эм ол аны ёмюрлюк такъдирин да белгилер! Аны ючюн забурчу Тенгирни Сёзюн «аякъларыма чыракъ эм джолума джарыкъ» (Забур 119:105) деп айтханды.
Дурыслыкъны къарыуу
Иохан 8–9-да биз Иссаны къарангылыкъгъа къаршчы керти Джарыкъча юсюнден юренебиз. Джарыкъ бла дурыслыкъ бирге баргъаны юретюучюдю, нек десенг джарыкъ къарангылыкъны ачады, эм дурыслыкъ джалгъанны ачады. Кертиси бла, биз Иохан 8-де бир талай къаршчылыкъны кёребиз: ырысхы законнга къаршчы (1-11-чи с.), джарыкъ къарангылыкъгъа къаршчы (12-20-чи с.), джашау ёлюмге къаршчы (21-30-чу с.), эркинлик къуллукъгъа къаршчы (31-47-чи с.), эм сый сыйсызлыкъгъа къаршчы (48-59-чу с.).
Бу башда зина этгенде тутулгъан тиширыу дурыслыкъны темасына тамал салгъанды. Эгер бу джазыуда дин башчыла закон ючюн керти къайгъыргъан болсала, ала эркишини да келтирген болур эдиле, Левит 20:10-гъа кёре. Биринчи къарагъанда къызыкъ кёрюнюрге боллукъду, бизни Иебиз бу тюбешиуню ахырында айтханы: «Мен дунияны джарыгъыма. Мени ызымдан баргъан къарангылыкъда джюрюмез, алай джашауну джарыгъына ие болур» (Иохан 8:12). Ол муну айтханды, нек десенг Ол аланы джюреклерини керти халын ачханды. Башны келир бёлюмю (13-32-чи с.) Иссаны дунияны джарыгъыча юретгени бла кюрешеди, халкъны кереклисин ачыкълайды эм дарманны кёргюзтеди. «Фарисейле … Андан соргъандыла: «Сен Кесинг юсюнден шагъатлыкъ этесе; Сени шагъатлыгъынг дурыс тюлдю». Исса джууаб бериб алагъа айтханды: «Мен Кесим юсюмден шагъатлыкъ этсем да, Мени шагъатлыгъым дурысды, нек десенг Мен къайдан келгеними эм къайры баргъанымы билеме; алай сиз къайдан келгеними эм къайры баргъанымы билмейсиз. Сиз этге кёре сюд этесиз; Мен бир кишини да сюд этмейме. Эм эгер Мен сюд этсем да, Мени сюдюм дурысды; нек десенг Мен джангыз тюлме, алай Мени джиберген Ата бла биргеме. Сизини законугъузда да джазылгъанды, эки адамны шагъатлыгъы дурысды. Мен Кесим юсюмден шагъатлыкъ этген Адамма, эм Мени джиберген Ата Мени юсюмден шагъатлыкъ этеди» (13-18-чи с.). Бу бизни Иебизни 31-32-чи айатлада айтханы бла тюз байламлыды: «Эгер сиз Мени сёзюмде къалсагъыз, сиз кертиси бла Мени юйренчеклеримсиз. Эм сиз дурыслыкъны билирсиз, эм дурыслыкъ сизни эркин этер». Ала наданлыкъ бла къуллукъда эдиле, эм Олдурыслыкъдан келген эркинликни
бергенди. Бу къаршчылыкъны кечирек Исса айтханды: «Мен кетеме, эм сиз Мени излерсиз, эм гюнахыгъызда ёлерсиз. Мен баргъан джерге сиз келалмайсыз» (21-чи с.). Чууутлула бу айтыудан чаташхандыла, айта: «Ол кесин ёлтюрюрмю, нек десенг Ол айтады: «Мен баргъан джерге сиз келалмайсыз»?» Алай кечирек Ол айтханды: «Кертиси бла, Мен сизге айтама, гюнах этген хар ким гюнахны къулуду. Эм къул юйде ёмюрлюкге турмайды, алай улан ёмюрлюкге турады» (34-чи с.). Бунда Исса гюнах бла къуллукъда болгъанланы юсюнден сёлешгенди – алай Ол
гюнахдан эркинликни береди!Андан сора Исса алагъа айтханды: «Сиз тюбденсиз; Мен огъарыданма. Сиз бу дуниядансыз; Мен бу дуниядан тюлме. Аны ючюн, Мен сизге айтдым, сиз гюнахларыгъызда ёлерсиз; нек десенг эгер сиз Мени Ол болгъаныма ийнанмасагъыз, сиз гюнахларыгъызда ёлерсиз» (23-24-чи с.). Исса алагъа ёлюм бла къуллукъда болгъанларын ангылатыргъа излегенди эм Ол
ёлюмден эркинликни
бергенди, «Аны ючюн эгер Улан сизни эркин этсе, сиз кертиси бла эркин болурсуз» (36-чы с.).
Бу диалогну арасында чууутлула соргъандыла: «Сен кимсе?» Эм Исса алагъа айтханды: «Мен сизге башланыудан бери айтхан зат. Мен сизге айтыргъа эм сюд этерге кёб затым барды, алай Мени джиберген кертиди; эм Мен дуниягъа Андан эшитген затланы айтама» (25-26-чы с.). Бу башны эсингизге алыб, биз Иссаны Тенгирликни айтханын ачыкъ кёребиз (12,18,23-24,28,36-чы с.).
Дурыслыкъ бла Уланны арасындагъы байламгъа эс буругъуз. 31-32-чи айатлада Исса айтханды: «Эгер сиз Мени сёзюмде къалсагъыз, сиз кертиси бла Мени юйренчеклеримсиз. Эм сиз дурыслыкъны билирсиз, эм дурыслыкъ сизни эркин этер». 36-чы айатда Ол айтханды: «Аны ючюн эгер Улан сизни эркин этсе, сиз кертиси бла эркин болурсуз». Бу башда бизни Иебиз Кесини сёзлерини дурыс болгъанын джети кереден аз айтмагъанды (13-14,16-18,26,31-32,40,45,46).
Бу китапны башха джерлеринде биз окъуйбуз, Ол эт болгъан Сёзча – «Сёз эт болду» – Ол «ырысхы эм дурыслыкъ бла толу эди» (1:14). Дурыслыкъ Аны бла келгенди, «нек десенг закон Муса бла берилген эди, алай ырысхы эм дурыслыкъ Исса Христос бла келгенди» (17-чи с.). Ол Дурыслыкъды, Ол айтханыча: «Мен джолма, дурыслыкъма, эм джашаума. Менсиз Атагъа бир киши да келмейди» (14:6). Дурыслыкъча, Ол бизни эркин этерге боллукъду (8:32-36; Галатиялылагъа 5:1). Дурыслыкъ бизни айырады: «Аланы Сени дурыслыгъынг бла сыйлы эт. Сени сёзюнг дурыслыкъды» (Иохан 17:17).
Ахыры
Бюгюн, хар заманча, дурыслыкъгъа къаршчы къазауат баргъаны сыр тюлдю! Шайтан кесини тактикаларын тюрлентмегенди. Алай Павел бизге эсгертгенди: «Шайтан бизден хайырланмаз ючюн; нек десенг биз аны амалларындан надан тюлбюз» (2 Коринфлилеге 2:11). Башланыудан бери ол Тенгирни Сёзюне адамны джюрегине шек салыргъа излегенди, соруб: «Тенгир айтханмыды …?» (Башланыу 3:1).
Шайтан Тенгирни Сёзюн бузаргъа излейди. Биз муну Башланыу 3:1-4-де Шайтанны Тенгир айтханны айтханы бла Тенгирни кертиси бла Башланыу 2:16-17-де айтханын эс бла тенглешдиргенде кёребиз. Бузуу Хауаны Тенгири бла байламлылыгъын унутургъа эшик ачханды. Ол Тенгир берген инструкцияладан бир кесекни алгъанды, «хар» сёзню къоюб эм «тиймезге» къошуб. Хауа Тенгирни сёзлерин да джумушакъ этгенди, «кертиси бла» сёзню къоюб. Башланыу 3:4-ге келгенде, ол дурыслыкъны толусунлай унутханды. Аны ючюн Павел Тимофейге айтханды: «Кесингни Тенгирге къабыл болгъанча кёргюзтюрге тырмаш, уялыргъа керексиз ишчи, дурыслыкъны сёзюн тюз юлешген» (2 Тимофей 2:15). Бу ахыр эм къыйын кюнледе биз «менден эшитген сау сёзлени юлгюсюн, Христос Иссада болгъан ийнаныу бла сюймекликде бек тутаргъа» (1:13) керекбиз. Дурыслыкъны эшитирге излемегенле болур. Павел бизге эсгертгенди, айта: «Нек десенг, заман келир, ала сау доктринагъа чыдамазла, алай кеслерини излемлерине кёре, къулакълары къычытханы ючюн, кеслерине юйретюучюле жыярла; эм ала къулакъларын дурыслыкъдан бурурла, эм масаллагъа бурулурла» (4:3-4). Ол заман келгенди, эм дурыслыкъ магъаналыды. Аны ючюн биз «сёзню уагъызла! Заманда эм замансыз хазыр бол. Ийнандыр, айыбла, къууат бер, бютеу чыдамлыкъ бла юретиу бла» эм «барысында да сакъ бол, къыйынлыкълагъа чыда, инджилчи ишин эт, къуллугъунгну толтур» (2,5-чи с.). Биз дурыслыкъны сёлеширге керекбиз, адам хаман да соргъан соруугъа джууаб бериб: «Дыга дурыслыкъ неди?» ГТ АХЫР ЭСГЕРТИУ Джазыучу Стивен Дж. Лоусонну «Дурыслыкъны Сагъаты» китабында кёргюзтген оюмларына ыразыды, аланы бир къаууму бу статьяны бир кесеклерине джол кёргюзтюучюча хайырланылгъанды.
