Daniyeldin' Awqamlı Patshalarınan Úyreniw
Daniyeldin' Kitabı qıyınshılıq waqıtlarında isenimli adamlar haqqında belgili gúrrińlerdi óz ishine aladı. Hár bir jeksenbilik mektep balası Daniyeldiń arıslanlar uyasında (Daniyeldin' Kitabı 6) hám otlı peshte (Daniyeldin' Kitabı 3) bolǵan gúrrińlerin jaqsı kóredi. Daniyeldin' baslanıwı bul ájayıp waqıyalardı jazsa da, bul baplar tek ǵana shet eldegi isenimli evrey tutqınları haqqında emes, bálkim sol dáwirdiń patshaları haqqında da. Qudaydıń Navuxodonosor, Belsazár hám Dariys penen bolǵan múnásibetleri (Daniyeldin' Kitabı 2-6) bizge Qudaydıń qutqarıw, húkim hám qayta tiklew jollarınıń ájayıp súwretlerin beredi. Bul jerde biz Rabbimizdiń juwap beriwshi ján menen, bas tartıwshı júrek penen hám isenimshi ruwx penen qalay múnásibette bolǵanın kóremiz.
Navuxodonosor: Juwap Beriwshi Jan
Tórt bap evrey tutqınlığınıń birinshi patshasına arnalǵan. Navuxodonosor dáslep patshanıń awqatınan bas tartqan (ózińizdiń Qudayıńızǵa boysınıw menen) Izraillik tutqınlar menen ushırasadı hám olar onıń oqıw sistemasındaǵı basqa barlıq studentlerden aqıllıraq ekenligin dálilleydi. Kóp ótpey, Quday bul awqamlı monarxqa evrey xalqınıń tariyxına tásir etetuǵın bolashaq patshalıqlar haqqında tús beredi. Onda biz Navuxodonosordıń dúnya kúshleriniń izbe-izligindegi birinshisi ekenligin kóremiz (2:37-43). Daniyeldiń tús hám onıń túsindirmesin ashıp beriw arqalı, patsha barlıq nárselerdi biletuǵın, ózi qálegenlerge geybir nárselerdi ashıp beretuǵın tiri Quday menen tanısadı (2:47). Quday imansızlar menen sóylese me? Ol álbette sóylesedi! Navuxodonosordıń tús kórip atırǵan waqtında, patsha Rabbimizdi bilmeydi, biraq Quday oǵan, kóriniw hám onıń túsindirmesi arqalı, bolashaq dúnya húkimetleri ushın qanday joybarları bar ekenligin aytadı (2:45).
Bul baplar patshanıń ullılıǵın, altın baslı adamdı da kórsetedi (2:37-38), bul onıń ózin altın háykel etip ornatıp, hámmege oǵan taǵzım ettiriw arqalı kórsetken maqtanıshında sáwlelenedi. Biraq Navuxodonosor ornatqan butqa taǵzım etiwden bas tartqan Shadrax, Meshax hám Abed-negonıń isenimliligi (3:18), patshanıń Rabbimiz benen qayta tanısıwına alıp keledi (3:25). Quday Ózin isenimliler menen birge dep esaplaydı hám úsh dos penen peshte kórinedi. Bul onıń qutqarıwına alıp kele me? Áli emes – biraq ol, Navuxodonosor óz jarıyalawında Qudaydıń ullılıǵın ashıq túrde bildirgensiń, “Shadrax, Meshax hám Abed-negonıń Qudayı maqtawlı bolsın” (3:28-29) dep, bir qádem jaqınlasqan bolıwı múmkin.
Rabbimiz patshanı ózin kishipeyillik etiwge hám Tiri Qudaydıń húkimetine boysınıwǵa jımay túrtip kelgen edi. Biraq Navuxodonosor tolıq sınadı. Ol Qudaydan túsinde eskertiw berilgende ózgeriw múmkinshiligin qaldıradı (4:4-17). Daniyel tústi túsindirgende, ol patshaǵa “óz gúnálarıńdı ádillik penen hám óz nahaqlıqlarıńdı kambaǵallarǵa raqım etiw menen toqtat” dep keńes beredi. Bunı islemegenlikten, tús ámelge asıwı kerek hám patsha jeti jıl dawamında aqılın joǵaltadı (4:32), daladaǵı haywan sıyaqlı jasaydı. Bul belgilengen tártiptiń aqırında, ol óziniń aldınǵı dańqına kóteriledi. Bul qıyınshılıq arqalı, Navuxodonosor Tiri Qudayǵa isenimshi boladı. Onıń kishipeyilligi hám qutqarıwı haqqındaǵı bul gúrrińdi Navuxodonosor jeke ózi aytadı (4:1-3), ol aspan Patshasına maqtaw, ulılıq hám húrmetti erkin túrde jarıyalaydı, Onıń isleri haqıyqat hám Onıń jolları ádil ekenligin tán aladı (4:37).
Belsazár: Bas Tartıwshı Júrek
Quday Ruwxınıń kóp túrtiwlerinen keyin, aspan Patshasına taǵzım etiw kerek ekenligin tán alǵan patshaǵa bir neshe bap arnalǵan bolsa da, tek bir bap Qudaydıń Belsazár menen bolǵan múnásibetlerin jazadı. Bul patsha óziniń ákesiniń tariyxın bilgen (5:22), biraq ózi tańlaǵan qudayların saqlap qalǵan. Ierusalim ibadatxanasınan alınǵan muqaddes buyımlardı qátesiz paydalanıp, ol altın, gúmis, mıs, temir, aǵash hám tastan jasalǵan qudaylardı maqtaǵan (5:3-4). Sonlıqtan Qudaydıń húkim barmaǵı onıń ólim húkimin saray diywalınıń sılaǵına jazadı (5:5). Daniyel jazıwdı túsindirgende, ol Belsazárǵa, patsha ózin Eń Joqarı Quday aldında kishipeyillik etpegenin, bálkim ózin aspan Rabbisine qarsı kótergenin esletedi (5:22-23). Ol tarazıda ólshengen, jetispewshilik tabılǵan hám onıń húkimi belgilengen (5:25-28). Qudaydıń qolınan kelgen anıq eskertiwge ókinbegenlikten, imansız Belsazár xabardı biykar etedi, onı túsindirgen xabarshını ulalaydı hám ómirin joǵaltadı (5:30).
Dariys: Isenimshi Ruwx
Oh, bul patshanıń isenimi! Óz máslahátshileri tárepinen aldanǵan, olar onıń maqtanıshın paydalanıp, qudaysız jarıyalaw etedi (6:4-9), Dariys Egemeni Qudaydıń ornın iyeleydi hám barlıq ótinishler tek oǵan etiliwin talap etedi. Bul onıń bas ministri Daniyeldi ayıplaydı, ol Tiri Qudaydan basqa heshkimge sıyınbaydı. Patsha kóp ótpey Daniyeldiń hesh qanday qáte islemegenin, tek ǵana basqa qızǵanıshlı prezidentleri hám shahzadalarınıń shaytanlıq joybarına qurban bolǵanın tán aladı. Biraq gúnáǵa batqan qutqarılǵan adam da nátiyjelerin tólewi kerek; nızam Daniyeldi, onıń isenimli máslahátshisin, arıslanlar uyasına taslawdı talap etedi.
Ókinish penen (6:14) hám ózinen júdá narazı bolıp, Dariys Daniyeldi óziniń ádilsiz nızamınıń nátiyjelerinen qutqarıwǵa umtıladı. Aqırında Daniyeldi arıslanlar uyasınan qutqara almaytuǵının tán alıp, ol Qudaydıń qutqaratuǵınına isene baslaydı (6:16). Patshanıń Qudayǵa bolǵan isenimi sınawdan ótedi hám ol óziniń ayıpsız dosı uyada tún ótkerip atırǵanda uyqı almaydı. Biraq onıń isenimi sıylıqlanadı! Kim, tiri Qudayǵa isenimshi bolmasa, erteń menen arıslanlar uyasına barıp, ash arıslanlarǵa taslanǵan adamnıń túnnen aman qalǵanın kórer edi? Onıń payǵambarlıǵı, “Sen turaqlı túrde xızmet etetuǵın Qudayıń, Ol seni qutqaradı” degen sózleri haqıyqat bolıp shıqtı. Nátiyjede, Dariys Daniyeldi bosatadı, oǵan qarsı ádilsiz joybarlaǵanlardı ayıplaydı hám Tiri Qudaydıń ullılıǵın jarıyalaydı.
Bul patshanıń sońǵı pármanına oylanıw qızıqlı. Ol jer júzindegi barlıq xalıqlarǵa, milletlerge hám tillerge jazdı: “Sizlerge tınıshlıq kóbeytilsin. Men óz patshalıǵımnıń hár bir húkimetinde adamlar Daniyeldiń Qudayı aldında qaltırasın hám qorqsın dep párman beremen: sebebi Ol Tiri Quday” (6:25-27). Ol barlıq adamlar tınıshlıqtı basdan keshiriwin qáleydi. Biraq adamlar Tiri Qudaydan qaltırap hám qorqıwı kerek bolsa, bul qalay múmkin? Biz házir tınıshlıq tek Rabbimiz Isa arqalı ekenligin bilemiz:
Sonlıqtan, isenim arqalı aqlanǵanımızdan keyin, Rabbimiz Isa Masih arqalı Quday menen tınıshlıqqa iye boldıq, Ol arqalı biz isenim arqalı bul miyrimge kirdik, onda turamız hám Qudaydıń dańqınıń úmitinde quwanamız (Rimliklerge 5:1-2).
Qudaydıń Úsh Patsha Menen Múnásibetleri
Bul úsh patshada biz Qudaydıń adam menen bolǵan múnásibetlerin kóremiz, qutqarıwǵa (Navuxodonosor), qudaysızdıń húkimine (Belsazár) hám isenimshiniń isenimin sıylıqlawǵa (Dariys). Oh, Quday bir jandı Ózine alıp keliw ushın qanday sabır menen isleydi! Navuxodonosor aspan Patshasına isenimin qoyǵansha bir neshe jıl hám ilahiy aralasıwlar kerek boldı. Biraq Rabbimiz bizge qaray uzaq sabırlı, heshkimniń joq bolıwın qálemeydi, bálkim barlıǵı ókinishke kelsin dep (2 Petrus 3:9). Ol qabıl etiwshi júrekte tınbay isleydi hám Navuxodonosordı Ózine tartadı.
Ol zúlimlerge shıdamaydı. Ol olardı miyrim menen eskertedi:
Quday bir ret sóyledi; men bunı eki ret estidim; kúsh Qudayǵa tiyisli (Zabur 62:11). Daniyel Belsazárǵa onıń ákesi haywan sıyaqlı bolǵannan keyin ókingenligin esletedi, biraq patsha bunı bilse de, Tiri Quday aldında ózin kishipeyillik etiwden bas tarttı (5:22). Adam Qudaydıń eskertiwlerin biykar etse, Ol olardı islerine qaray sıylıqlaydı (Zabur 28:4-5).Tútin quwılǵanday, olardı da quwıp jiber: mum ot aldında erigendey, zúlimler Qudaydıń aldında joq bolsın (Zabur 68:2). Belsazár óz patshalıǵın, ómirin hám janın tamuqqa joǵaltadı.Olar shıǵadı hám Maǵan qarsı kelgen adamlarǵa qaraydı: sebebi olardıń qurtı ólmeydi, otları da óshpeydi; hám olar barlıq etke jek kóriwli boladı (Ishaya 66:24).
Dariys Tiri Qudaydıń Daniyeldi arıslanlar uyasında aman saqlaw kúshine isendi. Sınawdan ótse de, onıń isenimi Qudaydı quwanttı hám ol sıylıqlandı (Evreylerge 11:6). Qudaydı birinshi orınǵa qoymaw nátiyjeleri boladı, kóbinese basqa ayıpsız adamlarǵa tásir etedi. Biraq Quday nárselerdi durıslay aladı, hám qayta tiklengen isenimshi Rabbimizdiń qolında kúshli quralǵa aylanadı. Dariys tınıshlıqtı hám Qudaydıń ullılıǵın jarıyalaydı (6:26-27; Luka 22:32).
Biz Daniyeldin' bul úsh patshasında Qudaydıń isleriniń ájayıp gúwalıǵın tabamız: Siz Rabbimizdi izlep atırsız ba? Ol “sizge tabıladı” (Eremıya 29:11-14). Onıń qutqarıwınan bas tartasız ba? Sizdiń ayıplawıńız ádil hám máńgilik (Yoxanna 3:18). Siz qáte islegen isenimshi adamsız ba? Qáteńizdi moyınlań hám siz qayta tiklenesiz (1 Yoxanna 1:9).
