Teńlikte ólshengen
Shákirtlerdiń dúnyada bolıwı, biraq dúnyadan bolmawı principleri jaqsı ornatılǵan haqıyqat (Yuxanna 17:11,14). Bul degeni, bul dúnyanıń eń jaman gúnákarları menen hesh qanday is tutpaslıqtı qáleytuǵın hár qanday idealist «dúnyadan shıǵıp ketiwi» kerek (1 Korinfliler 5:10 KJV). Biraq, Muqaddes Kitap jeke ómir súriwdi qaralaydı hám Ustaz былай dedi: «Men Olardı dúnyadan alıp ketiwińdi emes, bálkim Olardı jamannan saqlawıńdı tileymen» (Yuxanna 17:15). Anıq, jaqsı teń salmaqlı ómir kerek.
Ustazdıń Ózi Quday menen, Óz shákirtleri menen hám qutqarılmaǵan gúnákarlar menen waqıt ótkizdi. Ol tolıq waqıtlı xızmette bolsa da, Rabbı Óz shańaraǵı menen baylanısta boldı, hátte Óz aǵa-inileri Oǵan isenbesede (Yuxanna 7:5). Rabbı Isa jeke namazda kóp waqıt ótkizdi (Matfey 14:23), biraq Ol Quday úyinde Óz evrey aǵa-inileri arasında tabıla alatuǵın edi (Yuxanna 7:14). Ol óz qalaları hám awıllarında qarapayım adamlar menen birge bolıwdan qashpadı. Awılda da Ol kórindi hám esitildi (Matfey 5:1, Matfey 14:23, Matfey 15:33, Matfey 21:12; Mark 1:38). Sol dáwirdegi kóp diniy húkimdarlar Onıń sózlerin jek kórse de, «qarapayım adamlar Onı quwanısh penen tıńladı» (Mark 12:37). Ol Betaniyadaǵı úyde miyman kútiwden lázzetlendi, ol jerde Ol Marta, Maryam hám Lazarusqa eń húrmetli miyman boldı. Sonıń menen birge, Ol shólde bes mıń er adamǵa keńpeyilli miyman kútiwshi boldı, olardıń hayalları hám balaları da «bes arpa nanı hám eki kishi balıqtan» dámin tatıp kórdi (Yuxanna 6:9). Sonlıqtan biz kóremiz, máńgilik ómir súriwshi óz waqtın úsh túrli bóliwge minnetli: Quday menen jeke dindarlıq ómiri, dindarlar menen shirkew birlespesi hám shańaraq, doslar, qonshılar hám kásip-birler menen sociallıq hám isbilermenlik ómiri.
Biz bilgenimizdey, Óziniń jámiyetlik xızmetinen aldın bizdiń qutlı Rabbımız Nazarette sinagoga ómiri, sociallıq ómir hám isbilermenlik ómiri bolǵan, tolıq waqıtlı xızmetke shaqırılǵanlar bul tarawlardıń hár birinde ózlerin kórsetken bolıwı kerek. Teń salmaqlı ómirdiń kámil úlgisi, teńsiz, Ustazda kórinedi. Onıń kishipeyil ergenleri, eger teń salmaqlı ómirge erisiwdi qálese, ózlerin Rabbı tárepinen belgilengen standartlarǵa qarsı ólshewi kerek. Eger olar jetispewshilik tapsa, kerekli dúzetiwlerdi engiziwi kerek.
Imannıń otlı sınaqları
Muqaddes Jazıwlardı úyrenip atırǵanımızda, barlıq áwladlardıń shákirtleri ózlerin túrli sınaqlarda tapqanın anıqlaymız. Bul waqıtları olardıń imanı hám boysınıwı shegine shekem sınaqtan ótkerilgende, sol pazıyletler Qudaydıń dańqı ushın úlken jeńiske eristi. Tek ǵana sınaq arqalı aytılǵan iman haqıyqat ekenligi dálilleniwi múmkin. Bizge Rabbı «Dúnyada sizler azap shegesińler» (Yuxanna 16:33) dep eskertkeni esletiledi. Haqıyqıy yamasa allegoriyalıq túrde, hár bir shákirt «janıp turǵan otlı peshti» basıp ótiwi yamasa «arıslandar úyine» taslanıwı kerek (Daniyel 3:21, Daniyel 6:16). Daniyelden alınǵan bul sońǵı eki dálil máselelerdi súwretlewde eń paydalı. Sonlıqtan, kelin, jaman patshaǵa «Sen teńlikte ólshengenseń, hám jetispewshilik tabıldıń» (Daniyel 5:27) dep aytılǵan kitaptan teń salmaqlı máńgilik ómirdiń principlerin anıqlawǵa háreket eteyik.
Tuwrı hám Muqaddes
Babılda qul bolǵan Daniyel hám onıń dosları tirishilik etiwshi Qudaydıń sadıq qulları bolıp qaldı. Máńgilik ómir hesh qashan teńlestirile almaydı; biraq bul Onıń úlgisin kóp etip bolmaydı degen mánisti ańlatpaydı (1 Petrus 2:21). Kámil Máńgilik ómir Óz shákirtlerinen hárdayım ústem bolsa da, adamlar Ózlerinde Máńgilik ómirdiń haqıyqıy gúwaları bolıw ushın Jetkilikli Ádillikti kórsete aladı, «dańq úmiti» (Koloseliler 1:27). Bul umtılıstı dawam ettirip, biz bul principti «Babılǵa alıp ketilgen» (Matfey 1:11) áyyemgi áwliyeler tárepinen aldınnan súwretlengenin dálillewge úmit etemiz.
Tutqınlıq dáwirinde Qudaydıń sadıq qulı Daniyel tuwrı ómir súrdi – taza emeslikten saqlandı hám qamaqtan hám shınjırlardan qutqarıldı. Haqıyqatında da Daniyel hám onıń dosları ózlerin Belge sıyınıwshı Xaldeyler tárepinen jaqsı kórildi. Eger olar birge islesiwge razı bolsa, putparastlardıń butları arasında qolaylı hám ańsat ómirge kepillik bar edi. Biraq, Jalǵız Haqıyqıy Qudayǵa haqıyqıy sıyınıwshılar sıpatında bul evrey er adamlar ózleriniń Babıl statusın bos qoydı. Ókinishke oray, Navuxodonosor ádalatlı narazılıqqa shıdamlı emes edi. Ol qarsılıq kórsetilgende, onıń qáhári peshtey janıp turdı. Ómir hám ólim kúshine iye bolǵan putparast patsha onı qalay qollanıwdı bilgen. Sebebi «kimdi qálese, óltirdi; hám kimdi qálese, tirishilikte qaldırdı» (Daniyel 5:19).
Birinshi ret durıs islew
Endi Daniyeldiń dilemmasın kórip shıǵayıq. Zalım patsha evrey tutqınlarınıń awqatlanıwın jeke ózi belgilegen edi. Bul degeni, patsha etleri de, sharap ta ortodoks evrey «triff» dep ataytuǵın – taza emes dep esaplanǵan hám Musa nızamlarına (Levit 11) muwapıq jeytuǵın bolmaǵan awqat edi. Biraq Daniyel Izrail jerinde emes edi. Ol Babılda, ruxaniylikten hám ibadatxanadan uzaqta tutqın edi. Eger ol óz patshasın ashıwlandırsa, Daniyeldiń ómiri ólim qáwipinde boladı. Biraq, eger ol ózin aqıllı tutsa, patsha sarayında gúllep-jasnaydı. Ol hám onıń joldasları tuwılǵanınan baslap Sulaymannıń jaqsı dáwirleriniń danalıǵı hám dástúrleri menen sıylıqlanǵan evreyler edi. Sonlıqtan, ájiz tutqın óz imanınıń bul birinshi sınaǵına qalay juwap beriwi kerek? «Daniyel óz júreginde patsha etiniń bólegi menen de, ishetuǵın sharap penen de ózin nájis etpewge niyet etti» (Daniyel 1:8). Júdá batır hám maqtawǵa ılayıq! Biraq ol terisi sıyırılıp, shashlıqqa qızdırılıwdan qashıp qala aldı ma? Biz «Daniyel patsha Kirustiń birinshi jılına shekem dawam etti» (Daniyel 1:21) dep oqıymız – Navuxodonosordan uzaq ómir súrdi!
Urıstı jeńgen urıs
Musa nızamınıń evreyler ushın ózgermeytuǵın hám universal xarakteri Babıldı da qamtıdı. Awqatlanıw nızamları jer shegaralarında toqtamadı, sebebi Quday Izrailniń Assiriyada taza emes nárslerdi jegenin aldınnan qaralaǵan edi (Xoseya 9:3). Musa arqalı berilgen Nızam, kóp izraillikler Wáde etilgen jerge jetpes burın boysınbawshılıqları nátiyjesinde ólgen shól hám úlken shólde de nátiyjeli boldı (Evreyler 3:17). Qanday jaǵdayda bolsa da, tiykarǵı másele, awqatlanıw dawı urıstı jeńgen urıs boldı! Bul Babılda tutqınlardıń ómiri qáwip astında bolatuǵın sońǵı krizis emes edi. Hám altın but haqqındaǵı párman taza emes awqatlanıwdan da júdá qáwipli hám áhmiyetli bolsa da, birinshisi ekinshisi sıyaqlı asıl sheyitlikke ılayıq sebep edi. Eger Daniyel kitabınıń birinshi babı bizge bir nárseni úyretse, ol sońǵı nátiyje dáslepki jeńiske baylanıslı ekenligin kórsetedi. Daniyel, jaman jerdegi muqaddes adam, kóp putparast patshalardıń túrli húkimranlıqları dawamında óz pákizligin saqlap qaldı. Biz Daniyeldiń úlgisinen bizdiń sadıqlıǵımız bizdi qıynaw yamasa ólimnen saqlaydı dep boljamawımız kerek. Biraq, eger haqıyqat bir nárseniń qımbatı bolsa, ol ushın óliwge arziydi. Óliwge arzımaytuǵın hesh nárseniń qımbatı joq.
Imansız hám buzıq áwlad
Daniyel hám onıń dosları jiyrenishli hám jiyrenishli nársler menen jasawǵa májbúr boldı. Olar hesh qashan óz qálewleri boyınsha is tutpadı, sebebi Babıllılar húkimdarlar edi. Olardıń hesh biri Navuxodonosordıń «Babıllastırıw» siyasatınıń hár bir tárepinen qashıp qala almadı. Sonlıqtan, Ashpenaz, evnuxlardıń baslıǵı, evrey tutqınlarınıń atların ózgertkende, olar qarsılıq kórsete almadı (Daniyel 1:7). Haqıyqatında da, eger Daniyeldegi «El» Izrail Qudayın ańlatqan bolsa, «Belteshazzar»daǵı «Bel» Babıllılar qudayın ańlatqan (Daniyel 4:8). Sol sıyaqlı, Abed-nego hám Abed-Nebo arasında tek til qáte bar edi. Sebebi Quday hár bir basqa siltemede «Daniyel» atın qollanıwdan hesh qashan awıtqımasa da, Navuxodonosor «Daniyel»di hesh qashan «atı Belteshazzar bolǵan, meniń qudayımnıń atına sáykes» (Daniyel 4:8) dep qosıp aytpastan esletpeydi.
Zamanagóy kompyuter tiliniń ayyar tilin esapqa alsaq, bul tariyxtan da kóp. Bul assertiv texnologiya dáwirinde ikonalar hám sihirbazlar, bizdiń teologiyamızdan shıǵarılsa da, bizdiń kompyuter ekranlarımızdı basıp aldı. Sonıń menen birge, eger «logo» termini jetkilikli dárejede zıyansız kóringen bolsa, onda kóp túrdegi «logos» payda bolǵanda bunday emes edi. Sebebi eger «nego» «Nebo» sıyaqlı bolsa, onda kóp «logos» Yuxanna 1:1 degi Jalǵız Logosqa uqsas esitildi. Biraq, biz dúnyanı basqarmaytuǵınımız ushın, Bel balalarınıń texnikalıq konvensiyalarına sabır menen shıdawımız kerek. Bul teń salmaqlı ómirdiń qayǵılı sheklewleriniń biri.
Ayıplawlar
Daniyeldiń jaǵdaydı tınısh sheshiw usılı ruwxıy diplomatiyanıń úlgili mısalları. Onıń joqarı lawazımlı adamlarǵa húrmeti hám kishipeyil iltiması úlgi bolıwı kerek. Álbette, tuwrı sóylew hám ashıqtan-ashıq boysınbaw ushın waqıt hám orın bar; biraq Quday patshalıǵında áskeriy kórsetiwlerge orın joq. Úsh evrey er adam kategoriyalıq túrde «biz seniń qudaylarıńa xızmet etpeymiz, hám sen ornatqan altın súwretke sıyınbaymız» (Daniyel 3:18) dep járiyaladı, biraq olar ózleriniń boysınbawshılıǵın «Ey patsha» sózi menen baslawdı umıtpadı! Sol sıyaqlı Daniyel patsha evnuxlarınıń baslıǵına da sol tolıq húrmetti kórsetken edi. Sebebi «Qudaydıń sudiyası» Ashpenazǵa óziniń tiyisli emesliginiń sebebin túsindirgende, putparast rásmiy adam iltimas etiwshiniń húrmetine juwap berdi. Daniyel óziniń Babıl húkimdarına aldınnan jaǵımalı bolǵan edi (Daniyel 1:9) hám Qudaydıń shápááti menen Ashpenaz dindarlıq tutqınınıń imanına tolıq súyindi. Barlıq nársede Rabbı ústem bolıwı kerek; biraq Oǵan boysınıwda áwliye bul dúnyadaǵı húkimdarlarǵa qorqınısh hám húrmet kórsetiwi kerek (1 Petrus 2:18).
Shegaranı belgilew
Imanǵa tosqınlıq etetuǵın nárseniń biri, imansızlardıń ózleriniń eń qımbat lázzetlerin ózgertiw arqalı joǵaltıwdan qorqıwı. Keyin Rabbıǵa isengen soń, «teń salmaqlı ómir» haqqında jiddiy sorawlar payda boladı. Bul hesh qanday jańa másele emes, sebebi Tertullian (shama menen 155-220 jıllar) Rim shouların, sport hám arena kónil-asharların qaralaytuǵın ataqlı apologiya jazǵan. Ol bunday nárslerge qatnasıwdı dúnyadan bas tartıwǵa bergen wádelerimizdi biykar etiw dep esaplaǵan. Áyyemgi apologet gúnákarlar menen baqlaw hám birlesiw arqalı azǵırıw qáwip-qáterlerin de atap ótti. Tertullian, dáslepki Bibliya alımı, bóleklenip jasaytuǵın máńgilik ómir súriwshiniń ómirin qollap-quwatlaw ushın qatań faktler hám ashshı tájiriybelerdi keltirgen adam edi.
Onıń kózqarası búgingi kúnde dúnyanıń barlıq náshebentlik hám intruziv usıllarınan qorqatuǵınlar arasında saqlanıp qalǵan. Biraq, Quday arnawlı qadaǵan etilgen nársler dizimin dúzbegeni ushın, hár bir dindar ózlerin yamasa Rabbısın quwantıwdı qáleydi me, bunı úzliksiz tańlawı kerek. Sonlıqtan, sheklew shegaraların qarastırǵanda júdá itibarli bolıwımız kerek; hám bizdiń ishimizde Muqaddes Ruwx jasaydı hám bizdiń denemiz Onıń ibadatxanası ekenligin esimizde saqlawımız kerek (1 Korinfliler 6:19)!
