SORAW: Ekinshi Timotiy 3:16-17-de barlıq Jazıw búgingi kúnde paydalı dep aytılǵan. Men Eski Ósiyetti oqıǵanman hám bunıń qalay bolıwı múmkin ekenligin túsine almayman.
JUWAP:
Barlıq Jazıw Quday ilhamı menen berilgen hám táliymat ushın, ayıplaw ushın, dúzetiw ushın, ádillikte tárbiyalaw ushın paydalı, sonnan Quday adamı kámil bolıp, hár bir jaqsı iske tolıq tayarlanǵan bolsın. (2 Timotiy 3:16-17 NKJV)
Háwariys Pawel Muqaddes Ruwhtıń ilhamı menen bul sózlerdi jazǵanda, «bársha Jazıw» tiykarınan Eski Ósiyetti názerde tutqan, sebebi Jańa Ósiyet ele jazılıp atırǵan edi. Solay etip, Eski Ósiyettiń paydalı ekenligin bizge Qudaydıń Ózi aytıp tur. Quday anıq sóylegende, bul jerdegi sıyaqlı, biz Onıń sózine iseniwimiz kerek. Eski Ósiyettiń qalay paydalı bolıwı múmkin ekenligi haqqında jeti usınıstı kórip shıǵayıq.
1. Isa Masiyhtı qabıl ettińiz be?
Ózińizdiń Rabbıńız hám Qutqarıwshıńız sıpatında? Eger sonday bolsa, sizdi Muqaddes Ruwh meken etken, Eski Ósiyet jazıwshılarına jazǵanların jazıwǵa ilham bergen Ruwhtıń Ózi. Bul Ruwh bizge «Quday tárepinen bizge erkin berilgen nárselerdi biliwimiz ushın» berilgen (1 Korinflilerge 2:12). Eger siz Masiyhtı qabıl etpegen bolsańız, Quday sizdi «tábiyiy adam» dep ataydı hám bılay deydi: «Tábiyiy adam Quday Ruwhınıń nárselerin qabıl etpeydi, sebebi olar oǵan aqılsızlıq bolıp kórinedi; ol olardı bile almaydı da, sebebi olar ruwhıy jaqtan ajıratıladı» (1 Korinflilerge 2:14). Eger siz Eski Ósiyetti túsinip, onnan payda alǵıńız kelse, Isa Masiyh penen jeke qatnas ornatıw ádewir zárúr. Qutqarılmaǵan adam Eski Ósiyettiń mazmunın intellektual jaqtan túsiniwi múmkin hám onı qızıqlı dep tabıwı múmkin, biraq onı búgingi kúnde shın mániste paydalı hám áhmiyetli dep taba almaydı.
2. Isa Masiyh pútkil Bibliyanıń orayında turadı.
Jańa Ósiyet injillerinde biz Onıń ómiri, ólimi hám tiriliwi haqqında oqıymız. Háwariylerdiń isleri kitabı Onıń aspanǵa qaytqannan keyin Onıń haqqındaǵı gúwalıqtıń qalay tarqalǵanın hám shirkewdiń qalay quralǵanın hám dáslepki ósiwin aytadı. Xatlar Onıń haqqında bizge kóbirek ashıp beredi hám bizge jeke hám jámiyetlik túrdegi Máshihiy ómir haqqında úyretedi. Hám Ashıw kitabı ele bolatuǵın waqıyalardı qısqasha bayanlap, Masiyhtıń Eski Ósiyet payǵambarlıǵın qalay orınlaytuǵının hám ádillik penen húkim etetuǵının kórsetedi.
Eski Ósiyet jer júzindegi ómirdiń baslanıwın, adamnıń gúnaǵa túsip qalıwın hám onıń qayǵılı nátiyjelerin, hám Qudaydıń qalay bir xalıqtı Óziniń arnawlı xalqı etip saylaǵanın tolıq bayanlaydı. Olardıń tariyxı biz onnan kóp nárse úyreniwimiz ushın, jaqsı hám jaman táreplerin de, izbe-iz bayanlanǵan. Eski Ósiyette Rabbı Isa Masiyhtıń kóplegen gózzal túrleri, Onı esletetuǵın adamlar hám Onıń kelisine, azap shegiwge hám húkimranlıq etiwge isharat etetuǵın kóplegen wádeler bar. Onıń oraylıq ornın hám Onıń dúnyaǵa keliwiniń zárúrligin kórmey, Eski Ósiyettiń mánisin hám ámeliy qımbatın túsiniw qıyın.
Pútkil Eski Ósiyet boyınsha
Quday bizge adamnıń tolıq joq bolıwın hám Onıń muqaddes standartına sáykes keliwge qábiletsizligin kórsetedi. Eski Ósiyettegi adamlar kóp ásirler burın basqa jaǵdaylarda jasaǵan bolsa da, biz ele de olardıń usıǵan uqsas máseleler hám jaǵdaylarǵa dus kelgenin kóre alamız. Biz olardan kóp nárse úyrene alamız.
Bunnan da áhmiyetlisi,
biz Eski Ósiyette Qudaydı tanıwǵa baslaymız: Onıń qudiretin, Onıń muqaddesligin, Onıń rahm-shápáátin, Onıń adamzatqa bolǵan qızıǵıwshılıǵın hám súyispenshiligin, Onıń sabırlılıǵın, Onıń húkimin, Onıń sadıqlıǵın hám basqa da kóp nárselerdi. Jańa Ósiyet bunıń ústine qurılǵan, Rabbı Isa Masiyh Qudaydı bizge Áke sıpatında tanıstıradı, al Muqaddes Ruwh Onıń bul dúnyadan joq bolǵan waqtında bizde hám biz benen birge Onıń wákili sıpatında boladı.
Bibliya gózzal, biraq quramalı súwretli basqatırma.
Eski hám Jańa Ósiyetler bir-birine tıǵız baylanıslı. Jańa Ósiyettegi kóplegen ańlatpalar Eski Ósiyetsiz túsiniksiz boladı. Bunıń bir mısalı Yuhanna 1:29 bolıp, onda bılay delingen: «Mine! Dúnyanıń gúnasın alıp taslaytuǵın Qudaydıń Qozısı!» Eski Ósiyettegi Pásxa Qozısınıń súwretleri, Shıǵıw 12:1-30-da, Isanı «Qudaydıń Qozısı» dep atalǵan bul Jańa Ósiyet siltemesin anıqlawǵa járdem beredi.
Bibliyanıń kóplegen temaları, Bibliyanıń basında kirgizilip, onıń dawamında basqıshpa-basqısh rawajlanǵan, kóbinese Ashıw kitabında biriktirilgen. Bul Ashıw 5:6-12-de Qozınıń usınılıwı menen baylanıslı. Biraq, Qudaydıń jerdegi xalqı, Izrail, Qudaydıń aspanlıq xalqı, Shirkewden hárdayım ajıratılıwı kerek.
2 Timotiy 2:15-te,
biz ózimizdi «Qudayǵa maqul, uyalatuǵın isshi emes, haqıyqat sózin durıs bólip kórsetetuǵın» etip kórsetiw ushın úyreniwge (yamasa tırısqaq bolıwǵa) baǵdarlanamız. Biz Eski Ósiyettiń tolıq ámeliy qımbatın onıń birinshi ret jaybaraq oqıwı menen seze almaymız. Quday Sózin túsinip jetiwdiń hár bir Máshihiy oqıwshı erise almaytuǵın dárejeleri de bar. Mısalı, atlardıń mánisleri bar hám olardıń geybirleri tekstte túsindirilgen, biraq eger adam evrey tilin bilmese, kópshilik atlardıń mánisleri, ásirese geydegi shejire jazıwlarında, arnawlı atlar sózliginiń járdemisiz túsiniksiz boladı. Sanlar da óz mánisine iye. Paydalı Bibliya túsindirmelerin qollanıwdan qorqpań.
Alıwǵa umıtpań
Quday Sózin – Eski hám Jańa Ósiyetlerdi de – úyrenbey, oylanbay hám duwa etpey jaqsı ámeliy túsinik hám qollanıw. Duwa hám Bibliyanı oqıw bir-birine tıǵız baylanıslı. Bizdiń búgingi tez tayınlanatuǵın tamaq, tez kompyuterler hám tez óziń isleytuǵın texnologiya dáwirinde, biz Qudaydıń biz Odan sorasaq, bizge járdem beriwge qumar ekenligin kóbinese umıtıp qalamız.
Keliń, Sózden, sonday-aq Eski Ósiyetten de lázzet alayıq hám onı úyreniw, onıń ústinde oylanıw hám duwada Qudaydan onıń durıs qollanılıwın izlew qıyınshılıǵına kóterileyik.
