Rabbiyden qorqıw biz ushın ne isleytuǵınlıǵı
«Rabbiyden qorqıw bilimniń baslanıwı: biraq aqmaqlar danalıqtı hám táliymattı mensinbeydi.» —Nátiyjeler 1:7 KJV
Biz qansha kóp úyrensek, sonsha kóp ósemiz; hám qansha kóp ósek, sonsha kóp úyrenemiz. Bul másele máselege tiyisli, sebebi biz Quday haqqında hám Onıń Sózinde kórsetilgen biz ushın rejelestirgen nárseler haqqında qansha kóp úyrensek, sonsha kóp Oǵan tań qalamız, Oǵan húrmet etemiz hám Odan qorqamız. Bul paydalı hám qudayxor qorqıw ómirimizge jaqsı tásir etedi, bizdi qáwipke alıp keletuǵın aqmaq háreketlerden saqlaydı. Qudaydan qorqıw – aqmaqlıq. Bul bilimsizlik belgisi hám nápsilikke, boysınbawshılıqqa, isenimsizlikke hám anarxiyaǵa alıp keledi.
Protsess sıpatında qorqıw
Muqaddes Ruwh bizdi gúna ushın ayıplaǵanda, biz Qudaydıń ǵázebinen qorqamız hám táwbe etip Oǵan qaytamız. Biz ruwxıy jaqtan óskenimizde, bizdi Onıń jollarında júriwge úndeytuǵın bul paydalı qorqıw haqqında kóbirek úyrenemiz. Bul úyreniw protsessi. «Xalıqtı jıynań,» dep buyırdı Quday Musaǵa, «... olar tıńlasın, hám úyrensin, hám Rabbiy Qudayıńızdan qorqsın, hám bul nızamnıń barlıq sózlerin orınlasın» (Ekinshi Nızam 31:12). Quday Musaǵa bunı keyingi áwladlarǵa túsindiriwdi buyırdı. Bir áwladtıń qudayxor qorqıwda jasawınıń tásiri júdá kúshli tásir etedi: «Hám olardıń balaları, hesh nárse bilmegenler, tıńlasın, hám Rabbiy Qudayıńızdan qorqıwdı úyrensin, sizler Iordan arqalı ótip iyeleytuǵın jerde jasaǵanıńızsha» (Ekinshi Nızam 31:13).
Qudaydıń muhabbat ekenligin bile turıp, biz nege Odan qorqıwımız kerek dep oylanıwımız múmkin. Qıyın máselelerdi soraw tábiyiy. Aqsaqallar hám tájiriybeli máselege tiyisli adamlar tárepinen anıq táliymat bizdiń túsiniwimiz ushın paydalı bolıwı múmkin. Bul maqset ushın Evreylerge jazıwshı aspanlıq hám denelik, hám ruwxıy hám tábiyiy arasında uqsaslıq sızdı. Ol былай dep jazdı: «Bizdiń denemizdiń ákeleri bolǵan, olar bizdi dúzetken, hám biz olarǵa húrmet kórsetkenbiz: biz ruwhlar Ákesine boysınıp jasawımız kerek emes pe? Sebebi olar bir neshe kún óz qálewleri boyınsha bizdi jazalaǵan; biraq Ol bizdiń paydamız ushın, biz Onıń muqaddesligine qatnasıwshı bolıwımız ushın» (Evreylerge 12:9-10).
Denemizdiń hálsizligi hám Shaytannıń ayyorlıǵı arqalı biz ózimizdi aldaymız. Qudaydan qorqıw hám dúzetiwge boysınıw danalıq. Bunı islew bizdiń paydamız ushın, hátte biz Qudaydıń kózinde bul «jaqsılıq» ne ekenligin tolıq bilmesek te. Tek Quday ǵana keleshekti hám bizdi qorshap turǵan qáwiplerdi biledi.
Qaltıraw menen qorqıw
Evreylerge jazıwshı paydalanǵan «húrmet» sózi qorqıwdıń bir tárepi. Ishinde Jańa Kelisim Sózleri sózligi, W. E. Vine dáslepki terminniń inglis tilinde túrli mánislerge iye ekenligin túsindiredi, mısalı húrmet, boysınıw hám itibar. Eski Kelisimde biz húrmet sóziniń «qorqıw» dep awdarılǵanın tabamız, «qaltıraw» hám «úrey» sıyaqlı baylanıslı sózler menen. Bunday baylanıs pútkilley durıs.
Biz Quday menen túrli jollar menen betpe-bet keliwimiz múmkin. Jas jigit waqıtımdaǵı óz tájiriybem bir kúni óz aqmaqlıǵım sebepli úlken qáwipte bolǵanım edi. Keyinirek, jıynalıslarǵa alıp baratuǵın súyikli, kekse máselege tiyisli hayal maǵan belgili bir waqıtta qáwipte bolǵanım haqqında soradı. Qudaydıń bul súyikli kekse hayaldı kúni-túni men ushın yamasa Onıń súyikli áwliyeleri ushın duwa etiwge háreket etkenligi úlken shok boldı. Men Qudaydıń meni sonday jaqınnan baqlap turǵanınan haqıyqatında da qorqıwǵa toldım. Bul tájiriybe hesh qashan oylarımnan uzaqqa ketpegen.
Biz qorqıwdıń bul tárepin elshi Yuhanna tirilgen Rabbiyimizdiń Óz shirkewlerin, Izrail hám dúnyanı húkim etiwge tayın turǵan kózqarasın kórgeninde kórsetilgenin kóremiz. Yuhanna, bálkim qorqıw hám qaltıraw menen былай dep jazdı: «Hám men Onı kórgenimde, Onıń ayaqlarına ólik sıyaqlı quladım. Hám Ol Óz oń qolın maǵan qoyıp, maǵan былай dedi: Qorqpa; men Birinshi hám Aqırǵıman» (Ashıw 1:17). Musa da, Quday oǵan janıp turǵan putadan shaqırǵanda, «júzin jasırǵan; sebebi ol Qudayǵa qarawdan qorqıw edi» (Shıǵıw 3:6).
Biz Qudaydıń xalqınıń bul grafikalıq esabatlarında qatnasıwshılar sezgen ayırım emotsiyalardı seze alamız. Bul Bibliyanıń ájayıp tárepleriniń biri: Ol tek ǵana sózler menen júriwimiz ushın jazılǵan emes; biraq biz súwretlengen adamlarǵa tiyisli emotsiyalardı hám sezimlerdi de kóremiz.
Qudayxor qorqıw hám boysınıw
Bul jerde biz qudayxor qorqıwdıń eń qıyın jaǵdaylarda boysınıwǵa qalay túrtki bolatuǵının baqlay alamız. Ibrahim «Qudaydıń dosı» edi (Yakob 2:23), biraq Quday onı júdá awır hám qıyın sınaqlar hám sınawlardan ótkerdi. Bunıń bir mısalı, Quday oǵan jalǵız ulı Isaqtı Moriya tawına alıp barıp, onı ol jerde kúydirilgen qurbanlıq retinde usınıwdı buyırǵan waqıt. Rabbiydiń perishtesi onıń qolın toqtatıp, onı tikenekke ilingen qoshqarǵa baǵıtlaǵanda, Ol Ibrahimǵa былай dedi: «Sebebi men endi seniń Qudaydan qorqatuǵınıńdı bilemen» (Jaratılıs 22:12).
Ibrahim hám Isaq haqqındaǵı bul tariyxta biz Qudaydıń bizdi Óz Ulı, Rabbiy Isa sıyaqlı bolıwımız ushın ótkeretuǵın tártip hám sınawdı kóremiz. Biz óskenimizde bizge kóbirek juwapkershilik beriledi, hám keyin biz sınaqtan ótemiz. Biz haqıyqıy danalıqtıń Qudaydıń kórsetpelerine boysınıw ekenligin bile turıp dawam etemiz – kóz benen emes, isenim menen júremiz, sebebi «isenim tıńlaw arqalı keledi, hám tıńlaw Qudaydıń sózi arqalı» (Romalılarǵa 10:17). Solay etip biz Qudaydıń qudiretiniń, ádilliginiń, húkiminiń hám adıllıǵınıń ájayıp hám qorqınıshlı ullılıǵın anıǵıraq túsiniwge kelemiz.
Bizdiń túsiniwimiz ósken sayın, biz úyrenken nárselerimizdi ámelde qollanıwǵa shaqırılamız. Haqıyqatında da, biz aqıl-oyımızda qálew bolmasa, úyrene almaymız. «Eger kim Onıń qálewin orınlasa, ol táliymattı biledi» (Yuhanna 7:17). Haqıyqıy danalıq biz Qudaydıń biz ushın qálewin ámelde qollanıw ushın batırlıq hám motivatsiya tapqanımızda tabıladı. Kóbinese biz bunı islewde qáte isleyik, biraq Quday áwmetli hám sabır menen bizge shıdaydı, bizge táwbe hám Oǵan xızmet etiw ushın kóbirek múmkinshilikler beredi.
Soraw: «Biz kimnen qorqamız – Qudaydan ba yamasa dúnyadan ba?» Álbette «adamnan qorqıw qaqpanǵa alıp keledi» (Nátiyjeler 29:25). Yesaya bizge jaqsı keńes berdi, ol былай dep jazdı: «Áskerlerdiń Rabbiyin Ózin muqaddes etiń; hám Ol sizdiń qorqıwıńız bolsın, hám Ol sizdiń úreyińiz bolsın» (Yesaya 8:13).
Rabbiyden qorqıw hám dúnya
Biz Rabbiyden qorqıw haqqında tiykarınan máselege tiyisli kontekste oyladıq. Bul dúnyanıń paydasına qalay isleytuǵının baqlaw ushın ádewir keńirek taraw bar. Sonday-aq, Rabbiyden qorqıwdıń joqlıǵı dúnyanıń zıyanına isleytuǵınlıǵı, aqır-aqıbetinde Shaytan húkimranlıq etetuǵın bul dúnya sistemasınıń pútkilley joq bolıwına alıp keledi.
Pútkil dúnya jamanlıqta jatır (1 Yuhanna 5:19 dı qarań). Bunday bolǵanı ushın, bul dúnyanıń hám dúnya sistemasınıń jasawshıları Qudaydan qorqıwdan góre Onı jek kóriwi itimal. Rabbiy Isa Óz tuwısqanlarına былай dedi: «Dúnya sizlerdi jek kóre almaydı; biraq Meni jek kóredi, sebebi men onıń isleriniń jaman ekenligine gúwalıq beremen» (Yuhanna 7:7). Ibrahim bunı Sara óziniń hayalı emesligin biykar etken jaman waqıttan keyin kórdi. Ol ózin aqlap, былай dedi: «Sebebi men oyladım, álbette bul jerde Qudaydan qorqıw joq; hám olar meni hayalımnıń sebebinen óltiredi» (Jaratılıs 20:11). Biz Ibrahim dáwirindegi Bibliya esabatınan Jaqın Shıǵıstıń anarxiyalıq hám nızamsız jaǵdayda bolǵanın kóre alamız. Milletler arasındaǵı jiyi urıslar Muqaddes Jazıwda hám dúnyalıq esabatlarda jaqsı hújjetlestirilgen.
Biz Rabbiyden qorqıw tınısh hám tınıshlıqqa tolı jámiyet jaratadı dep isenim menen aytıwımız múmkin. Onıń joqlıǵı buzılıwǵa, anarxiyaǵa hám nızamsızlıqqa alıp keledi – házirgi waqıttaǵı dúnya jaǵdayı dál sonday, tek jaǵdaylardıń jamanlasıwın kútiw menen. Danalıqtıń personifikatsiyası «Rabbiyden qorqıw jamanlıqtı jek kóriw» dep eskertti. Keyin ol былай dep járiyaladı: «Men arqalı patshalar húkimranlıq etedi, hám shahzadalar ádillikti buyıradı» (Nátiyjeler 8:13,15). Bul jerde biz danalıqtıń Rabbiyden qorqıw menen baylanıslı ekenligin qayta kóremiz.
Qudaydan qorqıwdıń jámiyette dúzetiwshi bolıwı múmkinligin kórsetip, biz Nehemiyanıń asılzadalar hám basqalardı xalıqtan ósim alǵanı hám olardı basqasha paydalanǵanı ushın ayıplaǵanın kóremiz. Xalıq oǵan baylar hám kúshliler tárepinen islengen ádilsizlik haqqında shaǵım etkeninde, ol былай dep jazdı: «Hám men olardıń dawısın hám bul sózlerin esitkenimde júdá ǵázepledim. Sonnan keyin men óz-ózim menen keńeslestım, hám men asılzadalarǵa hám húkimranlarǵa ayıplap, olardıń hár biri óz tuwısqanınan ósim alıp atırǵanın ayttım. Hám men olarǵa qarsı úlken jıynalıs shólkemlestirdim ... Sonday-aq men ayttım, sizler islep atırǵan nárse jaqsı emes: sizler bizdiń Qudayımızdan qorqıwda júriwińiz kerek emes pe ... biraq men sonday islemegen edim, sebebi Qudaydan qorqıwım sebepli» (Nehemiya 5:6-9,15).
Anıq, kúshli gubernator hám ádil nızamshılıq ushın xalıq qollawı, nızamnıń qatań orınlanıwı talap etilgen edi. Nızamsızlıq gúllep-jasnaydı, biraq adamlar Rabbiyden qorqıw menen túrtki bolǵanda, jaǵdaylar ózgeriwi múmkin. Rabbiyden qorqıw anarxiyaǵa qarsı kúshli dúzetiwshi bolıp, jamanlıqtıń gúllep-jasnawına tosqınlıq etedi – júreklerimizdegide, jıynalıslarımızda yamasa milletlerimizde.
