Birinshi hám Eń Úlken Buyrıqtı Túsiniw
Bir nárse «eń úlken» bolǵanda, ol eń biyik, eń úlken, eń uzın, eń áhmiyetli, zárúrli, ayrıqsha yamasa eń kúshli nárse bolıwı múmkin. «Eń úlken» «úlken» sóziniń joqarı dárejesi. Jańa Wásiyattıń grek sózi «megas» zamanagóy inglis tiline megabaytlar sıyaqlı sózlerde kirip kelgen, bul kompyuterdegi bir million bayt yadqa tiyisli; megabaks, bul úlken muǵdardaǵı pulǵa tiyisli; hám megaton bomba, bul bir million tonna TNT nıń jarılıw kúshine iye yadro bombasın bildiredi.
Bul sózlerdi biliw bizge Yekinshi nızam 6:4-5 tegi sózlerdi qádirlewge járdem beredi: «Ey Izrail, tıńla: Rabbiy bizdiń Qudayımız, Rabbiy jalǵız. Rabbiy Qudayıńdı pútkil júregiń menen, pútkil jánıń menen hám pútkil kúshiń menen súy»; hám Lewiler 19:18: «Ósh alma yamasa óz xalqıńnan birewge qarsı kek saqlama, al kórshińdi ózińdi súygenińdey súy. Men Rabbiyım.» Óz dáwirindegi diniy basshılar menen bolǵan tartısta bizdiń Rabbiyımız Isa bul sózlerdi biriktirip, nátiyjeni «birinshi hám eń úlken buyrıq» (Matta 22:38 NIV) hám «eń áhmiyetlisi» (Mark 12:29) dep atadı, «ekinshisi ... oǵan uqsas» (Matta 22:39) dep. Ol bul sózler menen juwmaqladı: «Bulardan úlken buyrıq joq» (Mark 12:31). Bul mega xabar! Biz onı túsiniw hám qollanıw ushın qolımızdan kelgeninshe háreket etiwimiz kerek.
Isa dáwirindegi ayırım evreyler Shemanı kúnde eki ret oqıǵan. Bul Yekinshi nızam 6:4 tegi birinshi evrey sózinen atalǵan dua, bul «bunı tıńla» yamasa «bunı túsiniw» degen mánisti bildiredi. Yekinshi nızam 6:4-5 penen birge, evreyler Lewiler 19:18 di Nızamnıń tiykarǵı principi dep esaplaǵan. Pútkil Eski Wásiyattıń táliymatı Qudaydı súyip ómir súriw (Yekinshi nızam 6:4-5) hám kórshimizdi súyiw (Lewiler 19:18) degen mánisti ashıp beredi. Isa bunıń haqıyqat ekenligin anıq ayttı: «Pútkil Nızam hám Payǵambarlar bul eki buyrıqqa baylanıslı» (Matta 22:40). Onıń kóp bólegi emes, al pútkil bólegi!
Sonlıqtan, biz Qudaydı barımız benen súyiwimiz «mega» áhmiyetke iye. Hám bunı kórsetiwdiń bir jolı, bul revolyutsion «eń úlken» buyrıqtı kúndelikli qatnasıqlarımızda ámelge asırıw. Bizdiń Qudayǵa bolǵan súyimiz, Quday bizge kórshi etip bergen adamlardı súygenimizde kózge kórinedi. Olar bizdiń ómirimizde Isanı kóriwleri kerek.
Biz Qudaydı súygenimizde hám kórshilerimizdi súygenimizde, biz Qudaydıń bizden qálegenin ámelge asırıp atırǵan bolamız. Biraq, biz bunı islegenimizde, gúwalıqtıń ájayıp, qarsılıq kórsetpeytuǵın tolqını – Ruwxul Qudıstıń konstruktiv tsunamisi – biz tásir etken jámiyetlerdi basıp aladı hám ol tiygen hámme nárseni ózgertedi. Kózge kórimes Quday islep atırǵanı kórinedi.
«Eń úlken» degen sózdi túsiniw
Biz Isanıń evrey basshıları menen qaysı buyrıqtıń eń úlken ekenligi haqqında bir neshe ret sóyleskenin boljawımız múmkin, sebebi Injil jazbalarında ayırmashılıqlar bar (Luka 10:25-37; Mark 12:28-34; Matta 22:34-40). Isa ózi basdan ótkergen hár bir ushırasıwdıń artında ruwxıy gúres bar ekenligin bilgen. Sonlıqtan, hár bir sóylesiwde Ol ushırasqanlardı Qudayǵa jaqınlastırıwǵa háreket etken.
Keminde bir dana, biraq ele isenbeytuǵın oqıtıwshı Isa tárepinen «Quday patshalıǵınan uzaq emes» dep súwretlengen (Mark 12:34). Ol buyrıqlardıń ózegin túsingen, biraq ele qayta tuwılmaǵan edi. Shemanı oqıǵanda, bul oqıtıwshı óz ómiriniń kúndelikli jámiyetinde Qudayǵa bolǵan kúshli súygi menen háreket etiw kerek ekenligin túsingen. Onıń juwabı Qudaydıń kóz aldında ibadatxana ishindegi ápiwayı dástúriy ámel etiwden góre haqıyqıyraq edi.
Ósip kiyatırǵan másehiyler waqtınıń kóp bólegin Quday menen qatnasıqların rawajlandırıwǵa jumsaydı. Bul diniy dástúrlerdiń háriplerin úzliksiz noqatlawdan góre jaqsıraq. Tańqalarlıǵı, olar shirkewde keń jámiyetke qaraǵanda azıraq kóriniwi múmkin, biraq Quday olardıń Óziniń izinen erip atırǵanın biledi. Isa óz shákirtlerin joǵalǵanlar jámiyetine Ózi menen birge keliwge shaqırǵanda, olardı «adamlardı awlawshılar» dep atadı. Balıqshılar sıyaqlı, olar balıqlar bar jerge barmasa, tez arada jumıssız qalıwların bilgen (Matta 4:19-20; Luka 19:1-10). Jetik másehiyler adamlar shirkew programmalarınan, muzıkadan hám xızmetlerden áhmiyetlirek ekenligin, hám adamlardı súyiw bunday iskerliklerdi orınlawdan ústin turatuǵının túsinedi.
Biz «patshalıqta bolıw» hám «shirkewde bolıw» arasındaǵı ayırmashılıqtı túsiniwimiz kerek. Quday bizdiń júregimizdiń qay jerde ekenligine qaraydı, denemizdiń qay jerde ekenligine emes! Ayırım evreyler kóp ibadatxana nızamları menen baylanıslı máseleler arasında Qudayǵa bolǵan súygin joǵaltqanı sıyaqlı, ayırım másehiyler de súygi ornına ortodoksiyanı qollanadı. Shirkewge barıwdı Quday menen jeke qatnasıǵıńızdı rawajlandırıw ornına qoyıwdan saqlanıń.
Men jasaytuǵın jerdegi úlken evangelistik iskerlikten keyin, ayırım jergilikli pastorlar jańa qabıl etilgenlerdi óz shirkewlerine qatnastıra almaǵanlarınan shaǵım etti. Olar biz ne qáte islegenimizdi oyladı. Men jańa isenimge kelgenlerdiń keyingi toparlarında ne islep atırǵanın soradıqta, olar háptelik úylerde yamasa kafelarda ushırasıp, bir-birleri ushın dua etip, Injildi birge oqıp, shomılıwlar ótkizip, geyde nan sindirip atırǵanın ayttı. Men bul pastorlarǵa shirkewge barıw hám Shirkew bolıw arasındaǵı ayırmashılıqtı túsiniwge járdem beriwge háreket ettim (Efese 2:19-22; 1 Petrus 2:1-5,9; 1 Korinflilerge 3:16).
«Birinshi» degen sózdi túsiniw
Bul «birinshi» buyrıqtıń súyiwimiz kerek ekenligin aytıwı qızıqlı. Hesh kim buyrıq penen súye ala ma? Súygi májbúrlenbeydi, al erkin ósiwi kerek dep kóp aytıladı. Biraq bul ayatlarda Isa óz shákirtlerine olardıń birinshi basım súyiwleri kerek ekenligin ayttı. Álbette, Ol qáte bolıwı múmkin emes! Ol olardı súyiwge buyırdı!
Musa Sina tawında Qudaydı júzbe-júz kórgennen keyin, Izrail xalqına On buyrıq berildi, sonıń menen birge Yekinshi nızam 5-6 da jazılǵan túsindirme de berildi. Qudaydıń otı Óz xalqı arasında muqaddes qorqınısh payda etti (Yekinshi nızam 5:5). Olar «tereń qarańǵılıqtı» sezdi, bul olardıń ishinde Quday haqqında turaqlı sır sezimin qaldırdı (Yekinshi nızam 5:22-23). Quday álbette belgili edi, biraq Qudaydıń kóp bólegi ele belgili bolıwı kerek edi. Súygi durıs jaǵdaylarda ósiydi.
Qudaydıń óz erkı anıq aytıldı: «Áh, olardıń júrekleri Meni qorqıwǵa hám hámme buyrıqlarımdı hár dayım saqlawǵa beyim bolsa edi, sonlıqtan olarǵa hám olardıń balalarına máńgi jaqsı boladı!» (Yekinshi nızam 5:29). Quday óz xalqınıń Ózin súyiwin qálegen, sonlıqtan Ol olardı qálegeninshe pátiyalay alatuǵın edi. Men búgingi kúnde de bul haqıyqat ekenligine isenemen. Súygi úyreniliwi múmkin. Qudaydıń erkın orınlaw Qudayǵa bolǵan rawajlanıp atırǵan súygini kórsetedi.
Bul eń úlken buyrıqtıń «birinshi» mánisi, onıń hámme nárse aldında turıwı (Matta 22:38). Ol tiykarǵı, yamasa eń joqarı dárejede birinshi (grekshe protos). Qudaydı súyiw másehiyler ushın eń baslı minnetleme. Biz Qudaydı shın júrekten súygenimizde hám bul súygini basqa adamlarǵa bildirdiğimizde, biz másehiy ómirin súrip atırǵan bolamız. Jetik shákirtler bul buyrıqtı qálegenleri ushın qabıl etedi, tek ǵana buyrılǵanı ushın emes. Bul awır emes, al áste-áste avtomatikalıq bolıp qalatın imkaniyat. Biz Qudaydı qanaatlandırıw haqqında oylawımız shárt emes. Biz Qudaydıń ne qálegenin bilemiz, hám onı quwanısh penen isleymiz!
Biz isengen nárselerdi kóriw
Pútkil Eski Wásiyat Qudaydı hám kórshimizdi súyiw ómiriniń mánisin túsindiriwge kirisiw bolıp tabıladı (Lewiler 19:18). Adamlarǵa bolǵan súyginiń anıq kórsetpeleri Quday ushın ibadatxana ibadatınıń kóp sanlı jiti islerinen góre áhmiyetlirek, hátte olar Oǵan baǵdarlanǵan bolsa da. «Qudaydı pútkil júregiń menen ... túsiniw hám ... kúshiń menen súyiw, hám kórshińdi ózińdi súygenińdey súyiw pútkil kúydirilgen qurbanlıqlar hám qurbanlıqlardan áhmiyetlirek» (Mark 12:33).
Bizdiń teologiyamız ne aytqanımızdan góre, ne islegenimiz benen jaqsıraq kórsetiledi. Hesh nárse aytıw ańsat, biraq onı islew qıyınıraq! Bul bizdiń «islewimiz» qutqarıwımızdı tabadı degen mánisti bildirmeydi. Qutqarıw tek ǵana hám hár dayım Qudaydıń bizge bergen sawǵası. Másehiy súygin «islew» aldınnan alınǵan qutqarıwdıń haqıyqıy kórsetpisi. Eń úlken buyrıqqa iseniw hám onı menen jasaw basqa Injil buyrıqların ekinshi dárejeli áhmiyetke túsirmeydi. Kerisinshe, bunday jetiklik qudaylıq súyginiń xosh iyisin hámme jerde hám hámme nársege tarata aladı. Jaqın kórshiler onı dem almay qoymaydı hám onıń menen kóteriledi.
Biz nege isengenimizdi kórsetetuǵın isenim bayanatındaǵı qutını belgilew ańsat. Quday haqqında nege isengenimizdi yadtan, bos qaǵazǵa jazıw qıyınıraq. Kórshilerimiz ushın islegen jaqsı islerimiz arqalı Qudayǵa bolǵan súygimizdiń nurın shashıw eń qıyın. Eger birew bizdiń ómirimizdi bir neshe kún dawamında videoga túsirse, kóriwshiler bizdiń másehiyligimizdi islegen islerimizden kórer me edi (Yuhanna 13:34-35)?
Isanıń eki bólekli juwabı
Ayırım nárseler birge jaqsı islew ushın arnalǵan, sonlıqtan olar óz aldına jaqsı islemeydi. Bul eki bólekli «eń úlken buyrıq» ushın da durıs – Qudaydı súyiw hám kórshińdi ózińdi súygenińdey súyiw. Men 30 jıldan aslam waqıt dawamında mına uranǵa iye bolǵan missiya toparı menen xızmet ettim: «Shirkewdiń eń joqarı wazıypası dúnyanı evangelizatsiya etiw.» Biraq búgingi kúnde men bul urannıń durıs emes dep oylayman! Men onıń mınaday jaqsıraq aytıwı kerek dep isenemen: «Shirkewdiń eń joqarı wazıypası Qudaydı júrek, jan, aqıl hám kúsh penen súyiw, hám bunı dúnyanı evangelizatsiya etiwde kórsetiw.»
Siz gúnákarlarǵa Qudaydıń súygin Isanıń Injilin olar menen bólisiwden góre úlkenirek jol menen kórsete almaysız. Biraq evangelizm, jaqsı nárse bolsa da, tiykarǵı nárse emes. Tiykarǵı nárse Qudaydı súyiw. Evangelizm bunıń tasqını. Quday bizden birinshi náwbette Ózi menen bolǵan qatnasıǵımızǵa itibar beriwimizdi qáleydi, Ózi ushın xızmetimizge emes. Ekinshisi birinshisinen, ájayıp túrde ósiwshi nárse.
Ózimizge bolǵan jeke qamqorlıqtı basqa adamlarǵa da kórsetiwimiz kerek. Eń úlken buyrıq bizdiń itibarımızdı hár dayım bolıwı kerek jerde saqlaw haqqında. Eger biz Qudaydı durıs súysek, kórshimizdi de durıs súyemiz. Men Quday bizdiń ómirimizdi baqlap, mınaday bir nárse aytadı dep oylayman: «Másehiy, Sen Meniń Sózimniń eń úlken standartı menen jasap atırǵanıńda – Meni shın júrekten súyip, keyin bul súygini kórshilerińe tasqın etip atırǵanıńda – Maǵan óte jaqsı kórinip atırsań. Birge biz dúnyada úlken ózgeris jasaymız.»
