Rabbıdan qorqıw Birinshi bólim
«Rabbıdan qorqıw danalıqtıń baslanıwı, hám Muqaddes bolǵandı biliw túsinik bolıp tabıladı.» —Násiyatlar 9:10 NKJV
Patsha Sulayman jazdı ómirdegi hár bir zat bir ápiwayı haqıyqatta bar: «Barlıq islerdiń juwmaǵın tıńlayıq: Qudaydan qorqıń hám Onıń buyrıqların saqlań, sebebi bul insannıń barlıq zati» (Eklesiast 12:13). Sonlıqtan, Qudaydan qorqıw degen ne?
Biz qorqıw haqqında oylaǵanımızda, bul sózdi qorqınısh penen baylanıstıramız. Webster sózligi qorqıwdı «qáwip, jamanlıq, awırıw h.t.b. bar bolǵanda yamasa jaqın bolǵanda payda bolatuǵın qáweter hám tolqınıs sezimi» dep anıqlaydı. Kópshilik ushın bul jılan kórgenlerinde, shıpakerge barǵanlarında yamasa ólim qáwpin sezgenlerinde payda bolatuǵın sezimdi súwretleydi – «belgisizden qorqıw» dep qısqasha aytıladı. Álbette, bul Sulayman aytqan qorqıw túri emes.
Sulayman biz Rabbıǵa tereń húrmet hám izzet kórsetiwimiz kerek edi dep aytıp atır edi. Sózbe-sóz aytqanda, biz Onıń bar ekenliginen tań qalıwımız hám kishipeyillik etiwimiz kerek. Muqaddes qorqıw Qudayǵa Onıń múnásip bolǵan dańqın, húrmetin, izzetin, shúkirshiligin, maqtawın hám ústinligin beredi. Bul Onıń muqaddesligine Onıń jek kóretin zatların jek kóriw hám Onıń súyetin zatların súyiw arqalı húrmet etiw, Onıń narazılıǵınan saqlanıw ushın salamat qorqıw bolıp tabıladı.
Biz Rabbıdan shın mániste qorqıwımızda tómendegilerdi tán alamız:
Ol Jaratıwshı, biz Onıń jaratılıslarımız.
- Ol Xoja, biz Onıń qulları.
- Ol Áke, biz Onıń balaları.
- Bul minez-qulıq Qudayǵa hám Onıń Sózine húrmet etiw hám boysınıw arqalı kórinedi. Biz bunday qorqıwdı balanıń ata-anasına bolǵan qorqıwı menen baylanıstıra alamız. Shańaraqta bala ata-anasınıń boysınbawshılıq bolsa, onı jazalay alatuǵının biledi, biraq bul qorqıwdı jeńetuǵın nárse – boysınbawshılıqtıń ata-analardı awırtatuǵının biliw. Ata-anasın súyetin hám húrmet etetuǵın bala olardı awırtqısı kelmeydi. Sol sıyaqlı, Rabbıdan qorqıw – Qudayǵa bolǵan tereń húrmet bolıp, ol adamlardı Onı hár qanday bahada razı etiwge umtıltadı.
Danalıq hám motivatsiya
«Rabbıdan qorqıw danalıqtıń baslanıwı: hám Muqaddes bolǵandı biliw túsinik bolıp tabıladı» (Násiyatlar 9:10). Danalıq bilimniń durıs qollanılıwı dep aytılǵan. Biraq basqa bir pikirge qaraǵanda, danalıq zatlardı Qudaydıń kózleri menen kóriw hám Ol sıyaqlı juwap beriw. Násiyatlar 1:7 de aytıladı: «Rabbıdan qorqıw bilimniń baslanıwı, biraq aqmaqlar danalıq hám tálimdi jek kóredi.» «Rabbıdan qorqıw danalıqtıń tálimi, hám húrmetten aldın kishipeyillik bar» (Násiyatlar 15:33). Shın danalıqtı izlewdi baslaw ushın eń jaqsı orın – Rabbıdan qorqıw. Rabbıdan shın qorqıw Qudaydıń sheksiz qudiretli, ullı hám jaqsılıqqa tolı ekenligin biliwden tuwıladı. Adam Rabbıda ósiwden aldın, birinshi náwbette Onnan qorqıwdı úyrenıwi kerek.
«Óz kózlerińde dana bolma; Rabbıdan qorq hám jamanlıqtan uzaq tur» (Násiyatlar 3:7). «Meyrim hám haqıyqatta gúná ushın keshirim beriledi; hám Rabbıdan qorqıw arqalı adam jamanlıqtan uzaqlasadi» (Násiyatlar 16:6). Bul ayatlar bizge Rabbıdan qorqıw muqaddes turmıstı qollap-quwatlaytuǵının – ol bizdi muqaddeslikke motivatsiya etetuǵının aytadı. Rabbıǵa shın mániste húrmet etetuǵın hám izzet kórsetetuǵın adam Onıń júregine ayıplaw, húrmetsizlik yamasa awırıw keltiretuǵın hesh nárse islemeydi. Olar jamanlıqtan hám shúbheli kórinetuǵın zatlardan qashadı. Bunday adamlar ushın «súr reńli aymaqlar» joq. Olardıń ómiriniń hár bir tarawı tásir etedi hám ózgeredi, sebebi olar Rabbıǵa awırıw keltirmewge yamasa Onıń muqaddes júregin qayǵırtpawǵa qarar etedi.
Salamat turmıs tárizi
Ózine iseniw hám maqtanısh ilahiy basshılıqtı túsinıwimizge kesent etedi. Biz Rabbıdan qorqıp, jamanlıqtan uzaqlasqanımızda, Násiyatlar denemizge salamatlıq hám súyeklerimizge kúsh beredi dep aytadı. Sózbe-sóz aytqanda, bul ishimlik, sergitish yamasa hátte dári haqqında pikir. Biz insannıń moral hám ruwxıy jaǵdayı menen onıń fizikalıq salamatlıǵı arasındaǵı tıǵız baylanıs penen betpe-bet kelemiz.
Biz oqıymız: «Rabbıdan qorqıw kúndi uzartadı, biraq jamanlardıń jılları qısqartıladı» (Násiyatlar 10:27). Bul ayat bizge Efesliklerge 6:1-2 de oqıǵanımızdı esletedi: «Balalar, Rabbıda ata-anańızǵa boysınıń, sebebi bul durıs. ‘Atańızdı hám anańızdı húrmet etiń,’ bul wáde menen birinshi buyrıq: ‘sizge jaqsı bolıwı hám jerde uzaq jasawıńız ushın.’» Bunday boysınıw Rabbıdan qorqıwdıń sırtqı belgisi bolıwı múmkin.
Uzaq ómir wádesi jalpı wáde emes. Biraq, ulıwma aytqanda, Rabbıdan qorqıp jasaytuǵınlar, nápsige hám dúnyaǵa jasaytuǵınlarǵa qaraǵanda, kári jasqa jetıwleri ádewir múmkin. Shamalı 60% adam kesellikleri tikkeley yamasa tikkeley emes qorqıw, qayǵı, kúnshillik, narazılıq, ayıplılıq, jek kóriw yamasa basqa emotsional stresslerge baylanıslı dep esaplanǵan. Bunıń ústine alkogol (bawır sirrozi), temeki (emfizema, rak, júrek keselligi) hám ádep-ikramlılıq (SPID sıyaqlı jınıslıq jol menen juǵatuǵın kesellikler) keltirgen qorqınıshlı awırıwdı qosqanda, biz Rabbıdan qorqıp hám Onıń Sózine boysınıp jasaw ádewir salamat turmısqa alıp keletuǵının kóre alamız.
Isenim
«Rabbıdan qorqıwda kúshli isenim bar, hám Onıń balaları panalaw ornına iye boladı. Rabbıdan qorqıw ómir bulaǵı bolıp, adamdı ólim tuzaqlarınan buradı» (Násiyatlar 14:26-27). Rimliklerge 8:31 di de esleń: «Bul zatlarǵa ne deymiz? Eger Quday biz ushın bolsa, kim bizge qarsı boladı?» Rabbıdan qorqıp hám Qudaydıń Sózi menen jasaytuǵın múminler Qudaydıń óz táreplerinde ekenligine isene aladı. Olarda qáwipsizliksizlik, taslap ketilgenlik hám qorqıw sezimleri bolıwı ushın – yamasa ózleriniń qutqarılıwına shúbhe etiwleri ushın hesh qanday sebep joq. Rabbıdan qorqıw kúshli qáwipsizlik sezimin hám Áke menen tıǵız sheriklikti payda etedi. Rabbıdan qorqıw júrektiń qáweterlerin tınıshlandıradı.
Biz Rabbıdan qorqıp júrgenimizde, basqa jaǵdaydaǵıdan góre ruwxıy jaqtan kúshlirek bolamız. Bul ruwxıy kúsh hám quwat penen úzliksiz shıǵıp turatuǵın bulaq sıyaqlı, bul máshixshige Rabbıǵa taza hám jaqınlaw júriwge, shaytannıń azǵırıwlarınan hám tuzaqlarınan qashıwǵa múmkinshilik beredi. Esleń, «Rabbıdan qorqıw arqalı adam jamanlıqtan uzaqlasadi» (Násiyatlar 16:6).
Búgin jamanlıq hámme jerde, mısalı, jol boyındaǵı bilbordlarda. Sonlıqtan, jamanlıqtan uzaqlasıw hám dúnyanıń qálipine sıǵıwǵa jol bermew ushın kúsh qayerden tabamız? Bul tek Rabbıdan qorqıw arqalı – Onıń bar ekenliginiń turaqlı haqıyqatında jasawǵa umtılıw, Onı razı etiw hám Onıń júregine quwanısh keltiriwdi qálew, hám Onıń menen tıǵız sheriklikte júriw arqalı. Eger ómirimde sol sheriklikti úzıwı múmkin bolǵan bir nárse payda bolsa, men onı dárhal moyınlaǵım keledi. Rabbıdan qorqıp júriw – Rabbıǵa hám ómirimdegi basqalarǵa bereket bolıwdıń jolı.
Qanaatlanǵan turmıs
«Rabbıdan qorqıw menen az nárse, qıyınshılıq penen úlken baylıqtan jaqsıraq» (Násiyatlar 15:16) bizge sheklengen resurslarǵa iye bolıw hám Qudaydıń erkinde bolıw, kóp nársege iye bolıw hám onıń menen birge keletuǵın qıyınshılıqlardan jaqsıraq ekenligin úyretedi. Túpki mánisi: Siz Rabbıdıń erkinde bolǵanıńızda hám Onıń qorqıwında júrgenińizde, sizdiń qayǵıńız Onıń juwapkershiligi.
Matta 6:25-33 te Rabbı Isa ómirimizdiń shın mánisin hám maqsetin joǵaltıp, ómirimizdi azıq-awqat hám kiyim-keshekke baǵıshlaw tendentsiyamızǵa uradı. Biz Rabbıdan qorqıp júrgenimizde, «meniń Qudayım barlıq [bizdiń] mútájligimizdi Óz dańqındaǵı baylıqlarına qaray Máshix Isa arqalı támiyinleydi» (Filipiliklerge 4:19) dep túsinemiz. «Zatlar» menen tolǵan ómir – qıyınshılıqqa tolǵan ómir, biraq isenim hám Qudaydan qorqıw menen jasalǵan ómir sózbe-sóz qayǵısız. Pawl bunı bılay aytqan: «Qudayǵa taqıwalıq qanaatlanıw menen úlken payda» (1 Timotiyge 6:6).
Násiyatlar 19:23 bizge Rabbıdan qorqıw qanaatlanıw hám qáwipsizlikti payda etetuǵının esletedi: «Rabbıdan qorqıw ómirge alıp keledi, hám oǵan iye bolǵan adam qanaatlanıwda jasaydı; oǵan jamanlıq kelmeydi.» Qudaydan qorqıp jasaytuǵın adamlar ómirde bir maqsetke iye boladı – Rabbıdı razı etiw. Bunı islew arqalı, olardıń barlıq mútájlikleri qanaatlandırılıp, olar qanaatlanadı. Basqa zatlarǵa iye bolıwımız kerek dep sezgenimizde, biz hesh qashan baxtlı bolmaymız. Tek Rabbı menen hám Onıń qorqıwında júriw imtiyazı menen qanaatlanıwdı úyrensek ǵana, biz turaqlı túrde qanaatlanamız. Qudaydıń kúlimsirewi ǵana áhmiyetli boladı, hám ol bizdiń ómirimizde boladı.
Násiyatlardaǵı bul ayatta Rabbıdan qorqıp júrgen adamǵa jamanlıq kelmeydi dep aytılǵanına itibar beriń. Bul onıń hesh qashan tamuqqa barıwdan yamasa átirapındaǵı dúnyanı qıyınshılıqqa salatuǵın kóp zatlardan qorqıwı kerek emesligin bildiredi. Quday onıń átirapına qorǵaw, yamasa qorǵaw qoyadı. «Ayıpsız hám tuwrı, hám Qudaydan qorqatuǵın hám jamanlıqtan qashatuǵın» (Ayup 1:1) Ayuptı eske alıń. Bunıń nátiyjesinde Ayup Qudaydıń qorǵawshı qolın hám bereketlerin bastan keshirdi (Ayup 1:10), biraq bizdiki ruwxıy mániste kóbirek bolıwı múmkin.
Bilim
Sulayman aytqan: «Sonda siz Rabbıdan qorqıwdı túsinip, Qudaydıń bilimlerin tabasız» (Násiyatlar 2:5). Násiyatlar 2:1-4 te bul besinshi ayatqa alıp keletuǵın jeti kórsetpe bar. Olar bizge Rabbıdan qorqıwda Bibliya biliminiń muǵdarı júreklerimizdiń jaǵdayı yamasa minez-qulqı sıyaqlı áhmiyetli emesligin úyretedi. Biz tabatuǵın kórsetpeler:
Meniń sózlerimdi qabıl etiń (Násiyatlar 2:1). «Qabıl etiw» «alıw» yamasa «iyelew» degen mánisti bildiredi. Qudaydıń Sózin ashqanıńızda, Rabbıdan hár saparı bir haqıyqattı ashıp beriwdi sorap, sol haqıyqattı alıp, onı menen jasawıńızdı sorap!
- Meniń buyrıqlarımdı qádirleń (Násiyatlar 2:1). Bul qádirli hám qımbatlı zatlardı jasırıw yamasa qorǵaw ideyasına iye. Zábúr 119:11 di eske alıń: «Seniń sózińdi júregime jasırǵanman, Seniń aldında gúná etpesligim ushın.» Biz Qudaydıń Sózin kún sayın «qádirlewi»miz kerek.
- Qulaǵıńızdı danalıqqa burıń (Násiyatlar 2:2). Burıw «súyeniw» degen mánisti bildiredi. Biz Qudaydıń Sózine ashıq qulaq hám júrek penen súyeniwimiz kerek, Ol biz ushın ne tayarlaǵanın qabıl etiw ushın, esikti jabıp hám barlıq shataqlıqlardı joq etiwimiz kerek. Áke menen jalǵız bolıw ómirimizge úlken tásir etedi (Matta 6:6).
- Júregińizdi túsinikke qollanıń (Násiyatlar 2:2). Oǵan waqtıńızdı hám kúshińizdi beriń.
- Ayıra biliw ushın shaqırıń (Násiyatlar 2:3). Shaqlaw qáwipsiz náresteniń járdem súygeni sıyaqlı, ǵárezlilikti kórsetedi. Sol sıyaqlı, biz Rabbıǵa ǵárezlilikte shaqırıwımız kerek!
- Túsinik ushın dawısıńızdı kóteriń (Násiyatlar 2:3). Dawısımızdı kóteriw arqalı biz shoshıwlı mútájlik bar ekenligin moyınlaymız!
- Izleń hám izleń (Násiyatlar 2:4). Bizge qımbatlı metallardı qazıwda yamasa jasırın baylıqlardı izlewde adamlarǵa uqsas háreket kerek. Tragediya sonda, adamlar ruwxıy baylıqlardan góre materiallıq baylıqlardı qolǵa kirgiziwde kóbirek ıshqıp kórsetedi.
- Kózqaras «Rabbıdan qorqıw jamanlıqtı jek kóriw; maqtanısh hám tákabbırlıq hám jaman jol hám buzaqı awızdı men jek kóremen» (Násiyatlar 8:13). Biz gúnáǵa qalay qaraymız? Kóbinese biz gúná islewden góre gúná aqıbetleri haqqında kóbirek qáweterlenemiz. Kópshiligimiz geyde gúnáǵa tiymey yamasa oǵan aralaspastan qansha jaqınlasa alatuǵınımızdı kórgimiz keledi. Biz onı televizorda yamasa internette kóremiz, onıń bizge tásirin túsinbesten. Óz Sózinde Quday gúná máselelerin zaharli jılanlarǵa (Luka 3:7), deneler shiriwdegi qábirdiń sáwlesine (Rimliklerge 3:13), itlerdiń qusıp taslaǵanına (2 Petrus 2:22), hám rak yamasa adam toqımasınıń ólimine (2 Timotiyge 2:17) baylanıstıradı. Bul biz qashıwǵa tırısatuǵın zatlar. Biraq biz gúnáǵa sonday qaraymız ba? Quday gúnádi jek kóredi hám onı menen islesiwi kerek. Múmin ushın Quday gúná menen Golgotada islesken! Ol Rabbı Isanı ólim jazası – ólim jazası ushın óliwi ushın jibergen. Bul zatlardı esapqa alǵanda, ne ushın biz azat etilgen zatqa – hám Oǵan sonday úlken bahada – qashamız?
Kimdir bir ret aytqan: «Rabbı izlep atırǵan nárse – Qudaydan qorqatuǵın hám gúnádi jek kóretuǵın er adamlar hám hayallar!» Bul eki nárse birge keledi hám Ayuptıń ómirinde bizge súwretlengen. Biz Ayuptıń Qudaydı razı etiwge umtılǵan tuwrı adam ekenligin aldın aytqan edik. Keyinirek, sınawları waqtında, ol aytqan: «Mine, Rabbıdan qorqıw, bul danalıq, hám jamanlıqtan uzaqlasıw túsinik» (Ayup 28:28).
Bizdiń júrisimiz
«Óz tuwrılıǵında júrgen adam Rabbıdan qorqadı, biraq óz jollarında buzaqı bolǵan adam Onı jek kóredi» (Násiyatlar 14:2). Adamnıń minez-qulqı onıń Rabbıǵa bolǵan minez-qulqınıń kórinisi. Ádilli adam Qudaydı razı etetuǵın nárse menen basqariladi. Onıń tereń qálewi Qudayǵa jaqınlaw hám jaqınlaw júriw. Ol Rabbı menen shama menen 30 jıl júrgen bolsa da, elshi Pawl Oǵan jáne de jaqınlaw bolıwdı hám Onı ádewir tereńirek biliwdi qálegen (Filipiliklerge 3:7-10).
Biz Muqaddes Jazıwlardı qarastırǵanımızda, biz Quday menen hám gúná menen (Násiyatlar 3:7, Násiyatlar 8:13, Násiyatlar 14:16; 1 Yuhanna 1:5-10), maqtanısh penen (Násiyatlar 22:4; Yaqub 4:6-10) yamasa dúnya menen (Násiyatlar 23:17; Yaqub 4:3-4; 1 Yuhanna 2:15-17) júre almaytuǵınımızdı anıqlaymız. Zábúr 73 te biz Qudayǵa tiyisli bolǵan adam, Asaftıń dúnyaǵa kúnshillik penen qarap, gúná menen qutılıp ketken basqalardı kórip turǵanın tabamız. Ol ózin joǵaltıp atırǵanday sezgen. Ol «derlik tayıp ketken» (Zábúr 73:2), ózin dúnya menen kelisip qoyǵanday bolǵan. Biraq Asaf ushın emlew ne edi? Bul biz ushın da sol: Rabbıdıń aldına barıw (Zábúr 73:17). Bul ruwxıy kózlerimizdiń linzaların tazalaydı hám pikirlerimizdi Qudaydıń oyları menen bir qatarǵa keltiredi. Biz zatlardı Onıń kózqarasınan kóre baslaymız! Biz Onıń jek kóretin zatların jek kóremiz hám Onıń súyetin zatların súyemiz. Biz Asaf túsinigen nárselerdi túsinemiz, yaǵnıy Rabbı júrek hám aqıldı toltırıw ushın jetkilikli (Zábúr 73:25-28). Biraq barlıǵı men Rabbıdan qorqaman ba yamasa joq pa, sonnan baslanadı!
