Kópshiliklerińiz qashan da bir Jon Nelson Darbi atlı adamnıń maqalasın yamasa kitabın yamasa gimnin kórgenińizdi eslewińiz múmkin. Geybirlerińizde hátte onıń 40+ tomlıq toplamı úyde bolıwı múmkin.
Gazetalardaǵı janap Darbi
Ne ushın, onda, sonday kóp adamlar birden ol haqqında sóylep atır? Francuz gazetası «Le Monde» onı atap ótti, hám ol endi «Business Week» hám «Time» jurnallarınıń betlerine beytanıs emes. Onıń atı Evropa mámleketlerinde hám basqa jerlerde ǵalabalıq xabar qurallarında payda bola basladı. Geybirleri onı «19-ásir Anglikan bid'atshısı» dep ataydı, geybirleri «Máshihshi Fundamentalizmniń tiykarshısı» dep ataydı, hám janap Darbidi súwretlew ushın qollanılǵan terminler sonday jaman sózler bolǵanı ushın, men olardı bul jerde qaytalawdı qáleymeymen. Basqalar onı Iraktaǵı urıs ushın juwapker etedi.
«Jon Nelson Darbi Jorj Bushqa úlken tásir etedi»,— deydi olar, «hám millionlaǵan amerikalıqlarǵa, hám dúnya tariyxınıń barısına.» Ne ushın?
Jon Nelson Darbi (1800-1882) ómirin Injildi úyreniwge hám haqıyqattı tarqatıwǵa arnaǵan. Onıń dáwirinde konferenciyalar bolıp ótti hám Injil táliymatı tekserildi. Kópshilik kúshli izertlewge kóp waqıt hám energiya sarpladı. Duwa menen hám Rabbige súyeniw menen olar Jazıwlardı izledi – hám Quday juwap berdi. Solay etip, bir qatar Injil haqıyqatları qayta ashıldı. Olardıń arasında, ásirese, tómendegiler bar edi:
- Eski Wásiyettegi kóplegen payǵambarlıqlar Izrailge hám Izrail dep atalatuǵın geografiyalıq orınǵa sózbe-sóz silteme etedi (hám shirkewge qanday da bir «ruwxıylastırılǵan» metaforalıq túrde emes).
- Izrail ushın Injil wádeleri jer ushın, al shirkew aspanıylıq bereketlerge hám aspanıylıq shaqırıwǵa iye.
- Rabbimiz Isa qaytıp keledi, hám qálegen waqıtta qaytıp keliwi múmkin, isenim etiwshilerdi Ózine alıp ketiw ushın («rapture»).
- «Dáwirler» táliymatı (hár túrli izbe-iz dáwirler, olar hár dayım sátsizlik penen baslanıp, húkim menen tawsıladı). «Rapture» házirgi «dáwirdi» tawsadı. Keyin payǵambarlıq saatı qaytadan isley baslaydı hám jeti jıllıq qıyınshılıq dáwiri baslanadı. Bunnan keyin Máshihniń kúsh penen payda bolıwı keledi.
J. N. Darbi Injildi durıs túsiniw ushın, ásirese payǵambarlıq hám shirkew haqıyqatın túsiniw ushın dáwirlerdi esapqa alıw kerek ekenin kórsetti. Onıń táliymatı keń tarqaldı. Ásirese Amerikada júdá tásirli bolǵan hám tiykarınan janap Darbidiń qayta ashqan nárselerine tiykarlanǵan háreket házir «dispensationalism» dep ataladı. Millionlaǵan nusqada basılıp shıqqan bir qatar kitaplar bul haqıyqatlardıń tarqalıwına óz úlesin qostı (úlken yamasa kishirek anıqlıq dárejesi menen). Búgingi kúnde 20-40 million amerikalıq dispensational táliymatqa qosıladı dep esaplanadı.
Bulardıń barlıǵınıń Jaqın Shıǵıstaǵı házirgi jaǵday menen ne baylanısı bar? Ne ushın úlken gazetalar qızıǵıwshılıq bildiredi? Hám bul jaqsı jańalıq pa?
Bul jaqsı jańalıq pa?
Aqırǵı sorawdı birinshi alayıq. Bul Injilge isenim etiwshi Máshihshiler ushın hesh qanday jaqsı jańalıq emes, al kerisinshe olarǵa hám olardıń isenimine, hám aqır-aqıbetinde olardıń Rabbine hújim ekenin biliw siziń kewlińizdi qaldırıwı múmkin. Qısqasha aytqanda, bul hújim qalay isleytuǵını tómendegishe:
Darbi, olar aytqanday (durıs), Injildi sózbe-sóz qabıl etiw kerek hám ol keleshek waqıyalardı, ásirese yahudiylerdiń Izrail jerine qaytıwın (házirgi Izrail mámleketi tek 1948-jılı qurılǵanın esleń), hám Armageddon urısın [1] (bul urıs, Rabbimiz Isa jerge kúsh penen qaytıp kelgende, bálkim Izraildiń arqa bólegindegi Hayfa aymaǵında boladı) boljaydı dep úyretken. Bunnan tısqarı, olar (ele de durıs) Darbi isenim etiwshilerdiń bul urıstan jeti jıl burın «rapture» bolatuǵının úyretken dep dálilleydi. Biraq keyin olar (qáte) Injilge sadıq Máshihshiler – ásirese janap Darbidiń táliymatlarına ergenler – sonlıqtan Armageddon urısın tezletiwge yamasa hátte Jaqın Shıǵıstaǵı urıs arqalı onı májbúrlewge háreket etedi dep aytadı.
Bul janap Darbidiń shınında ne úyretkeni haqqında hátte ázzilep bilimi bar hár qanday isenim etiwshige absurd bolıp kóriniwi múmkin. Rabbimiz Isa bul waqıyalardıń waqıtın Ákeniń «Óz húkimetine qoyǵanın» anıq ayttı (Húwiller 1:7). Urıs baslap yamasa qollap-quwatlap Rabbimizdiń bizdi alıp ketiw ushın qaytıwın tezletiw múmkin dep oylaw qansha absurd!
Hújim pútkilley tiykarsız ba?
Ókinishke oray, joq. Shınında da, Máshihshilerdiń hár túrli toparları Izraildi hám Injildegi «Izrail»degi yahudiylerdiń jaylasıwların qollap-quwatlaw ushın qayta-qayta turdı, bir bólegi finanslıq qollap-quwatlaw arqalı hám bir bólegi konservativ yahudiyler menen sheriklik arqalı. Usılayınsha, kúshli háreket (Máshihshi Sionizm) payda boldı.
Bunday baslamalar jaqsı niyetli bolıwı múmkin. Biraq házir biz olardıń qalay ańsatlıq penen keri nátiyje berip, keri tásir etetuǵının kórip turmız. Olar niyet etken nárseleriniń kerisin iske asıradı hám Máshihshi isenimine qarsı shıǵatuǵınlarǵa kóp oq-dári beredi. Bul qarsılaslar endi (ókinishke oray, pútkilley tiykarsız emes) Máshihshiler payǵambarlıqlardı orınlawǵa «járdem beriwge» háreket etip atır dep kórsete aladı. Birinshiden, (sol waqıtta) Izrail Mámleketin qurıwdı qollap-quwatlawları arqalı, hám házir «Armageddon»dı qozǵawǵa bolǵan qálewleri arqalı.
Bul Darbidiń hesh qashan úyretpegen nársesi. Birinshiden, ol Máshihshilerdiń aspanıylıq shaqırıwı bar ekenin hám jer júzindegi islerge, ásirese siyasatqa aralaspawı kerek ekenin qatań túrde ayttı. Ekinshiden, ol Máshihshilerdiń óz Rabbisin tikkeley hám turaqlı túrde kútiwi kerek ekenin qayta-qayta ayttı (sol waqıttaǵı Tesalonikadaǵılar da [2]). Biraq bul janap Darbidiń házirgi ayıplawshıları tárepinen ańsatlıq penen yamasa qolaylı túrde umıtılıp atırǵanday. Solay etip, Máshihshiler «Armageddon»dı qarsı aladı dep aytıladı, sebebi,
- olar bul bolǵanǵa shekem joq bolıp ketedi, sonlıqtan,
- bul qansha erte bolsa, olar sonsha erte aspanǵa kóshiriledi, hám
- «olardıń Isası» keyin Óz Patshalıǵın ornatadı.
Búgingi reportyorlar, teologlar hám siyasatshılar bunı usılay aytadı.
Bul dálillew jolı menen, Injilge qarsı shıǵatuǵınlarda ot ushın jetkilikli janar may bar. Birden Máshihshiler qáwipli bolıp qaldı. Álbette, nominal Máshihshiler emes, al Injildi ilhamlanǵan hám shınında da aytqanın ańlatadı dep isenim etiwshiler.
Hújimniń artında ne bar?
Aqırǵı analizde bul haqıyqatqa qarsı hújim. Aqır-aqıbetinde oǵan qarsı háreket etiw ushın jaqsı sebep tabıldı. Haqıyqat uzaq waqıttan beri qolaysız bolǵan. Ne ushın? Adamlar bilmekshi bolmaytuǵın bir qatar Injil faktleri bar:
- adamnıń buzılıwı (bul «dáwirler» táliymatınıń oraylıq noqatı, hár saparı ol «qáte ketedi» hám húkim menen tawsıladı)
- Qudaydıń kelejek húkimi
- Injildiń húkimeti
- qutqarıw jumısınıń zárúrligi (onıń tiykarında geybirleri húkimnen qutqarılıp, «rapture» boladı, al onı qabıl etpegenler húkim etiledi).
Bul hújimge túrtki bolǵan eń tereń sebep, álbette, Máshihke bolǵan jek kóriwshilik.
Biz ne isley alamız?
Jámiyetimizdegi bul ózgerislerge qalay juwap bere alamız? Bir múmkinshilik (hám biz geybirleri onı tańlaytuǵının túsinemiz) Injildiń tek ǵana siz qálegen nárseni ańlatatuǵının hám tek ǵana kópshilikke qabıl etilgen jaǵdayda ǵana ańlatatuǵının moyınlap, relativizmge múráját etiw. Injildi ilim hám filosofiyaǵa boysındırǵanımızda, olar bizdi tınısh qaldıradı. Rabbige sadıq qalıwdı qálegen hár qanday adam ushın bul múmkinshilik emes.
Ekinshi tárepten, adam artıqsha qáweterleniwi yamasa siyasiy túrde «óz orınımızdı qorǵawǵa» háreket etiw ushın hár túrli baslamalar arqalı otqa ot penen juwap beriwi múmkin. Biraq Injil bizden bunı islewdi soramaydı. Degen menen, biz qalay juwap bere alatuǵınımız hám beriwimiz kerek ekenligi haqqında birneshe ideya bar:
- Biz ózimizge Injildiń sózbe-sóz [3] ilhamlanǵanın hám Qudaydıń qátesiz sózi ekenin, onıń boljawları orınlanatuǵının túsindiriwimiz kerek.
- Biz bul dúnyanıń waqıyalarına aralaspawımız kerek. Biz olardı baqlay alamız, hám Rabbimizdiń qaytıp keletuǵınına isenim menen baqlaymız. Keyin qarsılıqqa (ol álbette artadı) birden soń boladı.
- Biz bul waqıyalar — qıyınshılıq, Armageddon h.t.b. — álbette bolatuǵının, biraq tek rapture-dan keyin bolatuǵının esleymiz. Sonlıqtan, biz házirgi waqıyalardı orınlanǵan payǵambarlıq retinde túsindiriwge háreket etpeymiz [4].
- Biz Injilde ashılmaǵan sáneler hám waqıtlar haqqında bilgen bolıp kórsetpeymiz.
- Biz bul múmkinshilikti janap Darbidiń geybir kitapları hám maqalarına názer salıw hám onıń shınında ne aytqanın anıqlaw ushın paydalanıwımız múmkin. Eger kimdir kishirek hám túsiniwge qıyın bolmaǵan kitapshadan baslamaqshı bolsa, «Men Jazıwdan ne úyrenemen» atlı kitapshanıń nusqasın buyırtpa bere alasız.
Mine, kishkene «dám:»
- olar [isenim etiwshiler] Qudaydıń Ulımın aspannan kútiw ushın ózgertilgen
- Máshih bizdi Ózine qabıl etiw ushın qaytadan keledi
- Quday bul jasawǵa bolatuǵın dúnyanı Ózi belgilegen adam arqalı ádillik penen húkim etetuǵın kúndi belgilegen
Bul sonsha qıyın emes, sonday emes pe?
- Biz ózimizge, eger haqıyqatqa qarsı qarsılıq kúsheyse, onıń sebebinen qıyınshılıqlardı basımızdan ótkeriwge tayın bolamız ba dep sorawımız kerek.
- Biz aspanıylıq shaqırıwımızǵa hám Injilge, adamlarǵa sonday zárúr bolǵan jaqsı jańalıqqa kóbirek dıqqat awdarıwımız kerek.
(Aqırǵı esletpeler)
- Ashıw 16:16 hám 19:11-21
- 1 Tesalonikiyalıqlarǵa 1:10.
- Original tekstke kelsek
- Tag'ı da, janap Darbi bul noqatta júdá anıq edi. Eski Wásiyettegi payǵambarlıq rapture-dan keyingi waqıtqa silteme etedi.
