«Xalıqlar arasında qarań, hám itibar beriń, hám ájayıp tań qalıń; sebebi Men sizdiń kúnińizde bir is isleyin, onı sizge aytılsa da, isenbeysiz.» Habakkuk 1:5 «Sebebi kóriniw ele belgilengen waqıt ushın, biraq aqırında ol sóyleydi, hám jalǵan bolmaydı; ol keshikse de, onı kútiń, sebebi ol álbette keledi, ol keshikpeydi... Ádil adam óz imanı menen jasaydı.» Habakkuk 2:3-4
Habakkuktıń payǵambarlıǵınan kóp sabaqlar alıw múmkin bolsa da, men óz pikirlerimdi onıń kóriniwiniń dáslepki eki babında tabılǵan úsh klassikalıq ayattıń sheńberinde shekleymen. Hár biri Jańa Testamentte Muqaddes Ruwx tárepinen túsindirme menen keltirilgen.
Habakkuk 1:5 – Injildi Tarqatıwda Tiykarǵı Rol Oynaydı
Úshewiniń birinshisi, Habakkuk 1:5, mınaday jazılǵan: «Xalıqlar arasında qarań, hám itibar beriń, hám ájayıp tań qalıń; sebebi Men sizdiń kúnińizde bir is isleyin, onı sizge aytılsa da, isenbeysiz.» Jańa Testamentte Pawıl onı mınaday etip qayta jazǵan: «Qarań, ey mensinbewshiler, hám tań qalıń, hám joq bolıń; sebebi Men sizdiń kúnińizde bir is isleyin, onı sizge adam aytsa da, hesh qanday jaǵdayda isenbeysiz» (Elshilerdiń isleri 13:41 KJV). Pawıldıń Antiox sinagogasındaǵı sózleri injildi tarqatıwda tiykarǵı rol oynadı, sebebi olar quwanıshlı putparastlardıń juwabı evreylerdi qızǵanıshqa alıp kelgen noqattı belgiledi. Pawıl hám Barnabas: «Qudaydıń sózi dáslep sizge aytılıwı kerek edi; biraq siz onı ózińizden uzaqlastırǵanıńız hám ózińizdi mánǵi ómirge múnásip emes dep esaplaǵanıńız ushın, mine, biz basqa xalıqlarǵa burılamız» degende, olar ushın bunı kóteriw júdá qıyın boldı (Elshilerdiń isleri 13:46).
Bul qarama-qarsılıq Habakkuk 1:5-tiń «Xalıqlar arasında qarań, hám itibar beriń, hám ájayıp tań qalıń» degen sózleri menen qızıqlı. Dáslep bul basqa xalıqlardıń Qudaydıń xabarın biykarlawǵa májbúr ekenligin kórsetetuǵın sıyaqlı. Biraq Antioxdaǵı evreyler basqa xalıqlar arasındaǵı Izrail balaları edi! Vavilon tutqınlıǵı tawsılǵanda, evreylerdiń kóbi «Mediyalılar hám Parsılar» imperiyası boylap tarqalǵan edi (Daniel 5:28). Bul Ierusalimde waz etilgen sol xabardıń pútkil dúnya boylap qaytalanatuǵının ańlatadı. Bul sonday-aq basqa xalıqlar arasındaǵı evreyler hám basqa xalıqlardıń ózleri mánǵi ómir sıylıǵına múnásip bolatuǵının bildiredi. Sonlıqtan Antioxdaǵı basqa xalıqlar injildi esitkende «olar quwanıp, Rabbıdıń sózin dańqladı: hám mánǵi ómirge tayınlanǵanlardıń barlıǵı isendi» (Elshilerdiń isleri 13:48). Sebebi eger «Quday dúnyanı sonday jaqsı kórgen bolsa» (Yoxan 3:16), onda bul sol muhabbat pútkil jer júzindegi barlıq xalıqlardı pútkil jer waqıtı boyınsha qamtıp aladı. Sol sıyaqlı, dúnyanıń tiykarı qoyılǵanǵa shekem bar bolǵan Qudaydıń muhabbatı jańa aspanlarda hám jańa jerde sheksiz dawam etedi.
Habakkuk 2:3 – Rabbıdıń Qaytıwın Kútiw
Habakkuk 2:3-ten ekinshi úzindi mınaday jazılǵan: «Sebebi kóriniw ele belgilengen waqıt ushın, biraq aqırında ol sóyleydi, hám jalǵan bolmaydı; ol keshikse de, onı kútiń, sebebi ol álbette keledi, ol keshikpeydi.» Sonlıqtan biz Muqaddes Ruwxqa minnetdarmız, sebebi Ol Evreylerge 10:37-de bul sırlı sózlerdi «Sebebi ele az ǵana waqıt bar, hám keletuǵın Ol keledi, hám keshikpeydi» dep túsindiredi. Basqasha aytqanda, Máshihshiler putparast basqınshını kútip otırǵan joq, bálki hár dayım aspanǵa, Qudaydıń Ulı qaytıwın kútip atır (Luka 21:28).
Habakkuk 2:4 – Ádil Adam Qalay Jasaydı
Úshinshi úzindi, «Ádil adam óz imanı menen jasaydı» (Habakkuk 2:4) haqqında pikir bildiriwden aldın, biz dáslep bul ayattı Habakkuk kontekstinde kórip shıǵıwımız kerek. Bul jaǵdayda aman qalıw wádesi ólim qáwipi bar jaǵdayda saqlanǵan fizikalıq ómirge tiyisli edi. Tiykarǵı qáwip Xaldeylerdiń Yaxudaǵa basıp kiriwi edi. Sebebi sol «ashshı hám asıǵıs millet» (Habakkuk 1:6) qátigezligi hám óltiriwshiligi menen ataqlı edi. Qáwip shın hám jaqsı patsha Yosiyanıń reformalarına qaramastan qaytarıp bolmaytuǵın edi. Sonlıqtan Habakkuk 2-de Vavilon patshası ólim sıpatında súwretlengen.
Habakkuk 2:4-tiń tiykarǵı mánisi, Qudaydı bilgen hám Oǵan isengenlerdiń ómirleri kepillik beriletuǵını wáde etilgen edi. Sonlıqtan sol kúndegi xabar, tek jamanlardıń ǵana alǵa jıljıp kiyatırǵan dushpan tárepinen joq etiletuǵını edi. Mısalı, Danieldiń úsh dosı Vavilonde aman qalǵan ǵana emes, bálki gúllep-jasnaǵan. Qátigezlik penen quwǵın etilse de, olar kúydirip turǵan otlı peshten zıyan kórmey shıqqan (Daniel 3). Biraq olardı peshke taslaǵanlar ózleri jeti ese kúshli ıssılıqtan kúyip ólgenin atap ótiń. Hám, Danieldiń ózi jaǵdayında, onı arıslanlarǵa jem etiw rejesi Qudaydıń ornına dushpanlardı jabayı haywanlarǵa jem etkeninde hesh nársege aylanǵan (Daniel 6:16-24).
Bul jaǵdayda, Vavilonlılar Ierusalimge basıp kirgende, olar Ieremiyanı húrmetlegen hám sonday-aq iman menen aqlanǵanlardıń barlıǵınıń ómirin saqlap qalǵan (Ieremiya 40:2-4). Hám basqınshılıqtan aldın, Quday óziniń payǵambarlıq qulın suwsız qudıqqa taslanǵanda saqlap qalǵan (Ieremiya 38:6). Quday sonday-aq Ieremiyanı qutqarıw ushın ómirin qáwipke salǵan Ebed-Melex Efiopiyalıq evnuxdı da saqlap qalıwdı wáde etken (Ieremiya 39:17).
Quday sol dáwirlerde iman menen aqlanǵanlardıń ómirin saqlap qalǵan bolsa da, búgingi kúnde hesh bir áwliye ózin shahıytlıqqa qarsı turatuǵın dep esaplamasın. Sebebi keyinirek Habakkuktı ájayıp túsindirgen hawariy Pawıl ózi Rim arenasında Máshih ushın shahıyt bolǵan. Sonday-aq Habakkuk dáwirindegi áwliyelerdiń saqlanıwı jerdiń májbúriy basqınshılıǵına hám ibadatxananıń joq etiliwine qarsı tosıq bolmaǵan. Hám táwbe etiwden bas tartqanlardıń húkimi, ádiller qansha jalbarǵan bolsa da, biykar etilmedi (Ieremiya 38:20-23). Sonlıqtan, biz gúnákarlarǵa Máshihke isenseńiz, keyinirek awırıwǵa, qartayıwǵa yamasa kesellikke qarsı immunitetke iye bolasız dep hesh qashan aytpawımız kerek.
Jańa Testament túsindirmesi jaǵdayında, ómir wádesi qıyın jaǵdaylarda saqlanǵan ómirge berilgen dáslepki kepillikten asıp túsedi. Sonlıqtan ádil adamlar shınında da «Rabbı Ózi aspannan túsedi» (1 Salonikalılarǵa 4:16) degen waqıtta mánǵi jasaydı. Sebebi sol waqıtta «bul buzılatuǵın nárse buzılmaytuǵın nársege, hám bul ólimli nárse ólmeytuǵın nársege aynalıwı kerek» (1 Korinflilerge 15:53).
Habakkuk 2:4 Rimliklerge 1:17-de
Pawıl qutqarıw tek iman arqalı ekenligin dálillewge kiriskende, ol Habakkuktıń wádesin dálil-tekst sıpatında qollanǵan, hám biz «ádil adam iman menen jasaydı» degen sózdi Rimliklerge 1:17-de tabamız. Habakkukta túsindirmesiz aytılǵanına qaramastan, ol Pawıldıń túsindirme shedevriniń tiykarǵı teksti bolıwǵa jazılǵan edi.
Sonday-aq, Pawıl Rimliklerge jazıwdan segiz jıl aldın Galatiyalılarǵa jazǵanı ushın, ol sol tekstti Musa nızamınıń pútkil dúnyanı ayıplaǵanın, hám hesh qashan baxtsız gúnákardı qutqara almaytuǵının dálillew ushın qollanǵan edi (Rimliklerge 3:19). Evreylerge 10:38-de, Quday Ruwxı sol úzindini Rabbıdıń wáde etilgen qaytıwı jaǵdayında jasalǵan iman ómiri menen baylanıstırǵan.
Pawıl «ádil adam iman menen jasaydı» (Rimliklerge 1:17) degen teksttiń injil mánisin Rimliklerge ashıp beredi. Sebebi Tutqınlıq dáwirinde ómirdiń saqlanıp qalǵanına qaramastan, tekstte jasırınǵan úlkenirek páziylet mánǵi ómir edi. Sonlıqtan Quday Daniel payǵambar arqalı: «Aqıllı adamlar aspan gúlleniwi sıyaqlı jarqıraydı; hám kóp adamdı ádillikke burǵanlar mánǵi hám mánǵi juldızlar sıyaqlı boladı» (Daniel 12:3) dedi. Qudaydıń Ulı óziniń krestke kerilgenin tastıyıqladı, sonnan keyin «Oǵan isengen hár bir adam joq bolmasın, bálki mánǵi ómirge iye bolsın» (Yoxan 3:15).
Habakkuk 2:4 Galatiyalılarǵa 3:11-de
Pawıl bid'atqa qarsı shıqpaytuǵın adam emes edi. Sonlıqtan Yaxudashılar Galatiyalılarǵa Musa nızamın saqlawǵa úndegende, Pawıl birden ayıplaw menen aralastı: «Eger kimde-kim sizge siz qabıl etken injilden basqa injil waz etse, ol lánetlensin» (Galatiyalılarǵa 1:9). Bul basqa injil waz etetuǵın hám «adamlardı jalǵanǵa isendiretuǵınlar» (Ieremiya 28:15) joq boladı hám aldawshılar da, aldanǵanlar da mánǵi «joq bolıwǵa» taslanadı (2 Salonikalılarǵa 2:3; 1 Timotiy 6:9).
Musa nızamı hesh qashan bir jandı da qutqarmadı. Hátte búgingi kúnde de evreyler 600-den artıq nızam hám buyrıq bar ekenligin moyınlaydı, olarsız hesh kim Qudaydıń qaharınan aman qala almaydı. Sonlıqtan xabardı kúsheytiw ushın Pawıl: «Sebebi nızam islerinen bolǵanlardıń barlıǵı lánet astında; sebebi jazılǵan: ‘Nızam kitabında jazılǵan barlıq nárselerdi orınlamaytuǵın hár bir adam lánetlensin’» (Galatiyalılarǵa 3:10) dep jazdı. Sonnan keyin ol: «Biraq hesh bir adam Qudaydıń aldında nızam menen aqlanbaytuǵını anıq: sebebi, ‘Ádil adam iman menen jasaydı’» (Galatiyalılarǵa 3:11) dep jazdı. Hám keyin ol bizdi sol lánetten qutqarıw ushın Máshih Ózi krestte Quday tárepinen lánetlengenin dálillewge kiristi: «Máshih bizdi nızam lánetinen qutqardı, biz ushın lánet bolıp; sebebi jazılǵan: ‘Aǵashta ilingen hár bir adam lánetlengen’» (Galatiyalılarǵa 3:13).
Habakkuk 2:4 Evreylerge 10:38-de
Sońǵı úzindi Evreylerge kitabında, onda jazıwshı: «Endi ádil adam iman menen jasaydı» (Evreylerge 10:38) dep aytqan. Biraq, Habakkuk 2:4-tiń bul qollanılıwın túsinw ushın biz onı Jańa Testament kontekstinde kórip shıǵıwımız kerek, sebebi onda úzindi Rabbıdıń qaytıwı wádesi menen tıǵız baylanıslı: «Sebebi ele az ǵana waqıt bar, hám keletuǵın Ol keledi, hám keshikpeydi» (Evreylerge 10:37). Bunnan biz Ruwx Máshihshiniń aspannan Qudaydıń Ulı qaytıwın hár qanday waqıtta quwanıshlı kútiwge tiykarlanǵan iman ómirine tiyisli ekenligin juwmaq shıǵaramız (1 Salonikalılarǵa 1:10). Shınında da Yoxan ózi sol nársege tiyisli bolǵan, ol: «Hár bir adamnıń Oǵan bolǵan bul úmiti bar bolsa, ol Ózi taza bolǵanı sıyaqlı, ózin tazalaydı» (1 Yoxan 3:3) dep jazǵan.
Házirgi Wáde hám Erte Kútiw
Evreylerge kitabındaǵı sol úzindi Máshih hám Onıń keliwi haqqındaǵı qımbatlı haqıyqat Habakkuk 2:3-te jasırınǵan ekenligin ashıp beredi: «Sebebi kóriniw ele belgilengen waqıt ushın, biraq aqırında ol sóyleydi, hám jalǵan bolmaydı; ol keshikse de, onı kútiń, sebebi ol álbette keledi, ol keshikpeydi.» Evreylerge 10:37 Habakkuk 2:3-tiń «Rabbıdıń hawada keliwine» (1 Salonikalılarǵa 4:17) anıq silteme ekenligin dálilleydi. Biraq, biz Rabbıdıń keliwi arasındaǵı ayırmashılıqtı úyreniwimiz kerek. tez hám Onıń keliwi jaqında. Rabbı «Álbette men tez kelemen» (Ashıw 22:20) degeninen berli jigirma ásir ótti. Hátte «Rabbı ushın bir kún mıń jıl sıyaqlı, hám mıń jıl bir kún sıyaqlı» (2 Piter 3:8) dep esaplasaq ta, biz Qutqarıwshınıń jaqında keletuǵının aytqanın aytıwımız qıyın. Biraq, Onıń tez keletuǵınına gúman joq. Yaǵnıy, Ol bizdi sol waqıttaǵı jaǵdaylarda uslap aladı (Ashıw 16:15). Eger biz bolıwımız kerek jerde bolmasaq yamasa islemewimiz kerek nárselerdi islep atırǵanımız tabılsa, biz shınında da «Onıń keliwinde Onıń aldında uyalǵan bolamız» (1 Yoxan 2:28).
Bul mániste, ásirlerdiń ótiwi «kóriniw ele belgilengen waqıt ushın» (Habakkuk 2:3) bolǵanda, áhmiyetli kriteriy emes. Sonlıqtan qansha waqıt ótse de, biz hesh qashan «Meniń Rabbım óziniń keliwin keshiktiredi» (Matta 24:48) dep aytpawımız kerek. Sebebi «Keletuǵın Ol keledi, hám keshikpeydi» (Evreylerge 10:37). Biraq biz kóbinese «Kóp waqıttan keyin sol qullardıń Rabbısı keledi, hám olar menen esaplasadı» (Matta 25:19) degen Jazıwdı itibarǵa almadıq. Biraq, filosofiya arqan uzınlıǵın talqılasa da, isenim bilgeni, jigirma ásir hár qanday tilde «uzın waqıt»tı quraydı. Sonlıqtan Ol qansha uzaq bolsa, sonsha tez qaytadı!
Sol waqıtta, súyikli shákirt Yoxannıń bul danıshpan sózleri menen kútiwlerimizdi salıstırayıq: «Sonnan keyin bul sóz aǵayınlar arasında tarqaldı, sol shákirt ólmeydi dep. Biraq Isa oǵan: ‘Ol ólmeydi, biraq eger men Onıń men kelgenge shekem qalıwın qálesem, bul saǵan ne?’» (Yoxan 21:23) demedi. Hám sonday etip, kóp qımbatlı áwliyeler ele de «hawada Rabbı menen ushırasıw ushın» tiriler menen birge «kóterilgenge» shekem uyqılap qalıwı múmkin. Biraq, Onıń keliwinde óli yamasa tiri bolsa da, iman menen aqlanǵanlardıń barlıǵı mánǵi «Rabbı menen» jasaydı (1 Salonikalılarǵa 4:17).
Tom Summerhill tárepinen″ }
