«Ashgózlik» hám «qızǵanıshlıq» sózleri bir grek sózin awdarıw ushın qollanıladı, pleonexia, bul «kóbirek iyelewge umtılıw» degen mánisti ańlatadı. W. E. Vine óziniń Jańa Testament sózleriniń túsindirme sózliginde onı «hámme waqıt jaman mániste» qollanıladı dep jazǵan. Basqasha aytqanda, bul keń tarqalǵan gúna.
Onınshı buyrıq былай дейди: «Qosnıńnıń úyin qızǵanba. Qosnıńnıń hayalın, yamasa onıń qulın yamasa kúńin, onıń ógiz yamasa eshegin, yamasa qosnıńa tiyisli bolǵan hár qanday nárseni qızǵanba» (Shıǵıw 20:17 NIV). Bul qızǵanıshlıqtı basqa bir adamǵa tiyisli bolǵan belgili bir nárseni qálew retinde anıqlaytuǵın sıyaqlı. Bul buyrıqtıń anıq sózleri sebepli, kóplegen adamlar ózleriniń qızǵanıshlıq etip atırǵanlıǵın bilmeydi. Biraq ashgózlik, qızǵanıshlıq hám kóbirek qálew kúsh, lawazım, húrmet, pul hám basqa da tásirli nárslerge umtılıwdı da óz ishine aladı. Bul «kóbirek» izlew bizdiń gúnalı tábiyatımızdıń jemisi hám «putparastlıq» gúnası bolıp tabıladı (Kolosalıqlarǵa 3:5; Efesliklerge 5:5). Bul jalǵan qudayǵa xızmet etiw sıyaqlı, sebebi ol bizdiń kóbirek qálewimizdi haqıyqıy Qudayǵa xızmet etiwge umtılıwımız benen bir dárejege, yamasa hátte onnan da joqarıǵa qoyadı. Muqaddes Jazba qızǵanıshlıqtı yamasa ashgózlikti qanshelli qattı qaralaǵanlıǵı sebepli, biz onı ómirimizde tán alıwımız hám onı menen gúresiwimiz kerek.
Qálewlerdiń shekten tıs qanaatlandırıwı
Biz kóbinese ózimizdi aldap, qálegen nárseni «mútájlik» dep ataymız. «Mútájlik» dep ataytuǵın sezimniń artındaǵı haqıyqıy háreket kóbinese psixologiyalıq kóteriliwge, ózgeshe qálegen yamasa umtılǵan nárseni alıwdıń denelik quwanıshına umtılıw bolıp tabıladı. Biz «qálegen» nárseni alıw tek ǵana nárseniń ózin alıwdan da kóbirek. Reklamashılar bizdiń ázziligimizden paydalanıp, bizge haqıyqıy mútájligimizden kóbirek nárseni qáletetuǵın reklamalar islep shıǵadı.
Bizge mashina kerek bolıwı múmkin, biraq qanday mashina? Satıwshı hám reklamalar bizdi haqıyqıy mútájligimizdi emes, al bizge kóbirek status beretuǵın, al olardıń paydasın kóbeytetuǵın nárseni satıp alıwǵa úgitleydi. Kommerciyalıq sistema bizdiń «bir adam» bolıwǵa umtılıwımızǵa tiykarlanǵan. Dúnyanıń danalıǵı былай дейди: «Qosnıńnan jaqsı mashina aydaw!»
Sol sıyaqlı, bizge baspana kerek hám úy iyeligi bizdi ijara haqqındaǵı jer iyesiniń paydasınan qutqarıwı múmkin ekenligi ras, biraq ijara haqqınan kóbirek procent tólew arqalı hesh nárseni saqlap qalmaydı! Adamlar kóbinese qálegen nárseden kóbirek nárseni qálegenligi sebepli qarzǵa batadı – jaqsıraq máhállede úlkenirek úy. Zábúrler bizdi eskertedi: «Adam bayıǵanda, onıń úyiniń saltanatı kóbeygende qorqpa» (Zábúr 49:16). Rieltorıńızdıń sizdiń «kóbirek qálewińizdi» sizge mútáj bolǵannan kóbirek úy satıp alıw arqalı, tóley almaytuǵın tólemler menen qul etiwine jol qoyıwdan saqlanıń.
Shirkew ortalıqlarındaǵı qızǵanıshlıq
Diotrefes sıyaqlı bolmayıq (3 Yuhanna 9-10). Ol shirkewdegi zárúrli rol menen qanaatlanbadı; ol kóbirek nárseni qáledi; ol «birinshi bolıwı» kerek edi. Ol óz qálegenindey islerdiń isleniwi arqalı kúsh sezimin qáledi, sonlıqtan ol kimniń qabıl etiliwi hám kimniń «shirkewden shıǵarıp jiberiliwin» sheshiw húkimetin óz qolına aldı.
Qoyıwshılar (pastorlar) «xızmet etiwge ıqlaslı» bolıwları kerek (1 Petrus 5:1-3), bas Qoyıwshı sıyaqlı, Ol óz úlgisi menen «húkimranlıq etetuǵın adam (xızmet etetuǵın adam sıyaqlı bolıwı) kerek» ekenligin kórsetedi (Luka 22:26). Shirkew basshıları «qoyǵa úlgi bolıw» arqalı basshılıq etiw menen qanaatlanıwǵa hám óz qaramalıǵındaǵılar ústinen «húkimranlıq etpewge» eskertiledi (1 Petrus 5:1-3). Ókinishke oray, shirkewlerde kóbirek kúsh qáleytuǵın adamlarǵa tiyisli úlgiler júdá kóp.
Úyretiw qábileti bar adamlar Rabbimizge «awızları menen sadıqlıq bildiriwi» múmkin, biraq sol waqıtta «olardıń júrekleri ádilsiz payda ushın ashgóz» boladı (Ezekiel 33:31), sonlıqtan olar «úyretiwge bolmaytuǵın nárseni úyretiw ... náhaq payda ushın» (Titus 1:11) menen shuǵıllanadı.
Jamanlıqtıń deregi retinde ashgózlik
Muqaddes Jazba bizge «kóbirek qálew» bizdi «hár túrli nápaklıqqa beriliwge» alıp keliwi múmkinligin aytadı (Efesliklerge 4:19). Mısalı, jınıslıq sherikten kóbirek qızıǵıwshılıqqa umtılıw zına hám zınaqorlıqqa alıp keliwi múmkin, hám joqarı dárejeli lázzetleniwge umtılıw narkotik hám alkogol qollanıwǵa, hám múmkin náshebentlikke alıp keliwi múmkin. Kóbirek pul hám onıń satıp ala alatuǵın nárseni qálew urlıq, aldaw hám ózlestiriw jınayatlarına alıp keliwi múmkin. «Pulǵa bolǵan muhabbat barlıq jamanlıqlardıń tamırı» (1 Timoteyge 6:10). Kóbirek kúsh yamasa húrmet qálew kóbinese etikalıq emes yamasa hátte jınayatlı minez-qulıqqa alıp keledi. Biz hár túrli jamanlıqtı analiz etiwge hám onıń kóbirek iyelewge umtılıw arqalı júzege keletuǵınlıǵın ózimiz kóriwge shaqırılamız.
Neshige kóbirek jamanlıqqa umtılıw kerek?
Geybirler «Men hesh kimge zıyan keltirmeymen» dep aytıwı múmkin, biraq olar zıyan keltiredi. Ashgózlik adamǵa, onıń átirapındaǵılarǵa hám pútkil jámiyetke zıyan keltiredi. Mısalı, Rudy Baum, redaktorı Chemical & Engineering News «Sizge qansha zat kerek?» degen sorawdıń «házirgi global ekonomikalıq krizistiń júregindegi tiykarǵı soraw ekenligin, bul dúnya boyınsha ekonomikalardı qıyratıp atırǵanlıǵın» jazǵan. Ol aqırında «rawajlanǵan dúnyadaǵı tutınıw oriyası» «rawajlanıp atırǵan dúnyaǵa» taralıp, gúrkirep ketkenligin ayttı. Aqırında, onıń sebep bolǵan «oyǵa sıymaytuǵın kólemdegi ekonomikalıq dawıl» «dúnya boyınsha tutınıwshılarǵa tásir etti.» Usılayınsha, geybirlerdiń ashgózligi hámmege zıyan keltirdi.
Adamlar ózleriniń kóbirek qálewi arqalı basqa jollar menen ózlerine zıyan keltiriwi múmkin, hám kredit kartası kóp azap keltiriw ushın qolaylı qurallardan biri. Adamlar tóley almaytuǵınnan kóbirek nárseni qálegenlerinde, kredit kartası onı sıyqırlı túrde sheshedi! Biraq, procent stavkaları retlenetuǵın usıl sebepli, adamlar ózleriniń tóleminiń kóp bólegi yamasa hátte barlıǵı procentke ketetuǵın jaǵdayǵa túsip qalıwı múmkin, hám olar qapqanǵa túsedi. Olar kredit karta kompaniyasına jumıs isleytuǵın qullarǵa aylanadı.
Adamnıń oyları Qudaydıń oylarından ózgeshe
Sheklenbegen ambiciya kóbirek kúsh hám baylıqqa erisiw gúnalı tábiyatımızdıń jemisi ekenligi ras bolsa da, bay hám kúshli adam óz baylıǵına hám lawazımına gúnalı jol menen eristi dep esaplaw «jaman gúman» boladı (1 Timoteyge 6:4). Muqaddes Jazba былай дейди: «Tırısqaq qollar baylıq keltiredi» (Nátiyjeler 10:4), hám «Quday adamǵa baylıq, múlk hám húrmet beredi» (Wagızshı 6:2). Eger Quday bir xristianǵa belgili bir xızmet basqalardı qalay pátiyalaytuǵının kóriw qábiletin, yamasa biznes júrgiziw qábiletin bergen bolsa, bul háreketlerden kelip shıqqan baylıq, múlk hám húrmet Quday tárepinen berilgen boladı.
Quday bizge shańaraǵımızdı hám pensiyamızdı támiyinlew juwapkershiligin beredi. Óz «jaqın shańaraǵın ... támiyinlemeytuǵın adam imansızdan da jaman» (1 Timoteyge 5:8). Bizge de «qumırsqaǵa barıw ... onıń jolların kóriw hám dana bolıw» buyırıldı (Nátiyjeler 6:6). Qumırsqa jıynay almaytuǵın waqıt ushın támiyinleydi, hám biz de pensiya yamasa kesellik ushın támiyinlewi kerek. Isanıń bay adamnıń ambarlarında saqlaw haqqındaǵı mısalı pensiya ushın támiyinlew haqqında emes, hám onıń solay ekenligin úyretiw qátelik boladı! Rabbimiz onıń «ózine zatlar jıynaytuǵın, biraq Qudayǵa qaray bay bolmaytuǵın hár qanday adamǵa» tiyisli ekenligin úyretedi (Luka 12:21). Sonlıqtan, biz jıynaw hám investiciya etiw menen shuǵıllanǵanımızda, ózimizge ózimiz «Men Qudayǵa qaray da bayman ba?» dep sorawımız kerek.
Basqa da itibarǵa alatuǵın nársler
Sulayman «kóbirek» izledi hám ol bizdiń paydamız ushın gúwalıq berdi, bul adam «óz miynetiniń aqırın tappaydı ... (sebebi bul) mánissiz – qorqınıshlı is» (Wagızshı 4:8). Quday bizden «Neshige ... qanaatlandırmaytuǵın nárseniń ústine miynet etińiz?» (Ishaya 55:2) dep soraydı, hám Ol bizge «dáslep Onıń patshalıǵın hám Onıń ádilligin izlewdi,» mútájliklerimizdi támiyinlewde Oǵan iseniwdi aytadı (Matta 6:33).
Biz «ashgózlik ... putparastlıq» ekenligin túsinemiz be? (Kolosalıqlarǵa 3:5). Efesliklerge 5:5 былай дейди: «Sebebi bunı biliń: Hesh bir ádep-ikramlıqqa jaqın bolmaǵan, nápak yamasa ashgóz adam – bunday adam putparast – Máshih hám Qudaydıń patshalıǵında hesh qanday miyrasqa iye emes.»
Alan H. Crosby tárepinen″
