Íymandı túsiniw: Evreylerge 11, Ibrahim, Musaǵa tiyisli sabaqlar

Evreylerge 11-baptaǵı sabaqlar

Evreylerge 11:1 ayatta былай delingen: «Íyman – úmit etilgen nárseniń tiykarı, kózge kórinetuǵın nárseniń dálili» (NKJV). Bul ájayıp baptıń birinshi ayatı íymannıń eki áhmiyetli ózgesheligin súwretleydi. Ol geybirler aytqanday, íymannıń anıqlamasın bermeydi, al kerisinshe, íymannıń ne isleytuǵının hám qalay isleytuǵının qısqasha bayanlaydı.

Íyman teleskop sıyaqlı, ol uzaqtaǵı nárseni, máselen, «úmit etilgen nárseni» (1-ayat) bizge jaqınlastıradı. Ekinshi tárepten, biz íymandı rentgen apparatına yamasa basqa zamanagóy qurılmalarǵa salıstırıwımız múmkin, olar bizdiń jalań kózimiz benen kóre almaytuǵın nárseniń ájayıp quramalıǵın ashıp beredi. Íyman arqalı nárseni kóriw bizdi uzaqtaǵı máselelerge, máselen, kelesi dúnyaǵa isendiredi hám ispatlaydı. Ol sonıń menen birge, Abramda bolǵanday, ele kórinetuǵın emes nárseniń ishki isenimin beredi. Íyman onı óz dáwiriniń eń rawajlanǵan mádeniyatı bolǵan Xaldeylerdiń Ur qalasınan ketip, óziniń butların artında qaldırıwǵa tayar etti (Yosua 24:2-3). Ibrahim múminlerdiń atası boldı (Romalılarǵa 4:16), sebebi Quday onda barlıq múminler ushın, hátte onnan aldın jasaǵanlar ushın da qaǵıydalardı islep shıqtı (Evreylerge 11:2).

Keyingi bir neshe ayat biz íyman arqalı túsingen «Tórt Íyman Tiykarı» dep ataytuǵın nárseni bayanlaydı:

• Evreylerge 11:3 – Kóp Jazıwlarda tastıyıqlanǵan álemniń jaratılıwı (Genezis 1–2).
• Evreylerge 11:4 – Adam hám Hawanıń qulawı sebepli Qurbanlıqtıń zárúrligi (Genezis 3; Romalılarǵa 5:12).
• Evreylerge 11:5 – Enoxdıń Qudayǵa jaǵıp jasaǵan gúnákar dúnyadan kóteriliwi (Genezis 6:5; 1 Salonikalılarǵa 4:13-18).
• Evreylerge 11:7 – Nuhdıń dúnyanı ayıplawı, onı Quday suw tasqını arqalı jazalaytuǵın edi, ol ózin hám óz shańaraǵın Quday olardı jaylastıratuǵın jańa dúnyaǵa tayarladı. Sol jazadan keyin, Nuhdıń qurbanlıǵı (Genezis 8:20-22) Qudaydıń jańa dúnyanı hám pútkil adamzat náwbetin (9:1) bereketlewi ushın zárúr bolǵan moralıq tiykardı saldı.

Qudayǵa íyman

Geyde adamlar ózlerine úlken íyman qoyadı, biraq Evreylerge 11-bap Qudayǵa bolǵan íyman haqqında aytadı. Bunday íyman tómendegiler menen baylanıslı:

• Haqıyqıy Quday.
• Óziniń ornına basqa Adam.
• Basqa dúnya – Qudaydıń dúnyası.

6-ayatta былай delingen: «Biraq íymansız Oǵan jaǵıw múmkin emes, sebebi Qudayǵa kelgen adam Onıń bar ekenine hám Onıń Ózin ıntalı izlegenlerge sıylıq beriwshi ekenine iseniwi kerek». Bul íyman menen júriw haqqındaǵı qawsırma sóz, Qudayǵa jaǵıw menen birge, Ol Enoxqa dúnyadan shıǵarıp, Ózine ólmesden alıp keliw arqalı sıylıq bergen, Ol dúnyanı jazalawǵa tayarlanıp atırǵan edi. 7-ayatta Nuhdıń íymanı hám háreketleri súwretlengen, ol 120 jıl dawamında ózi hám shańaraǵı ushın keme tayarlaǵan, qarsılıq hám masqaralawlarǵa qaramastan. On áwladtan keyin (Genezis 11-ge qarań), Ibrahim ózi jasaǵan jerden ketti, sebebi íyman arqalı ol Qudayǵa boysındı, Ol oǵan: «Óz elińnen, shańaraǵıńnan hám ákeńniń úyinen, Men saǵan kórsetetuǵın jerge shıq» (12:1) dedi. Shamalı 400 jıldan keyin, sonıń menen birge íyman arqalı hám Qudaydıń kórsetpelerine ámel etip, Musa Izraildi Mısırnan shıǵarıp, Wáde etilgen jerge baslap bardı. Íyman bizge nárseni Quday kórgendey – Onıń kózqarasınan kóriwge járdem beredi hám bizdi sonday háreket etiwge kúshlendiriledi. Tek ǵana íyman arqalı biz Qudayǵa jaǵa alamız.

Íyman Qudayǵa isenedi

Evreylerge xatınıń jazıwshısı íymannıń ne isleytuǵını haqqındaǵı bayanlamasına tiykarlanıp «Tórt Íyman Tiykarın» qayta kórip shıqtı. Íyman Qudayǵa isenedi, Ol múmkin emes bolıp kórinetuǵın nárseni – «úmit etilgen nárseni» (Evreylerge 11:1) haqıyqatqa aylandıradı.

Romalılarǵa 4:17-21-de elshi Pawıl Ibrahimniń adamzat kózqarasınan múmkin emes bolǵan nárseni esapqa alǵandaǵı íymanın qısqasha bayanladı:

• Ibrahim ólilerdi tiriltetuǵın – «ólilerge ómir beretuǵın» – hám joq nárseni bar sıyaqlı shaqıratuǵın Haqıyqıy Qudayǵa isendi (17-ayat).
• Patriarx kóp milletlerdiń atası bolıwǵa úmit etken, Quday oǵan Genezis 15-te aytqanday (sol baptı oqıń), biraq bul bir neshe sebeplerge kóre múmkin emes bolıp kórindi.
• Qudaydıń wádesiniń múmkin emes bolıp kóringenine qaramastan, Ibrahim íymanda hálsiz emes edi, al Qudaydıń aytqanına iseniwdi dawam ettirdi, ol hám Sara ulı bolatuǵın edi, ol miyrasxor hám kóp áwladlardıń atası bolıp, Máshihke shekem baratuǵın edi (Matta 1-ge qarań).

Sara turmıs qurǵan waqıtları boyınsha balası bolmaǵan edi. Quday óziniń aldın bergen wádesin tastıyıqlaǵan bolsa da, ol ádette bala kótere alatuǵın jasınan ótken edi. Bul máselelerden basqa, onıń kúyewi de ulı bolıw ushın jası úlken bolıp qalǵan edi. Onıń Genezis 25:1-4-tegi ulı basqa nekeden edi, Sara yamasa Hagaradan emes. Adamzat kózqarasınan bala kóriw múmkin emes bolǵan jaǵdaylarǵa qaramastan, Ibrahim hám Sara Qudaydıń wádesine bolǵan íymanları sebepli qatnasların dawam ettirdi. Óz waqtında Quday úlken keremet isledi. Bul adamlar Íshaq – «kúlki» degen mánisti ańlatatuǵın at – tuwılǵanda kúldi, hám keremet Qudayǵa dańq keltirdi.

• Ibrahimniń íymanı Quday tárepinen qollap-quwatlandı, sonlıqtan ol isenimsizlikte ekilenbedi hám hesh qanday gúmanlanbadı (Romalılarǵa 4:20). Bul hár bir múmin ushın esapqa alıw hám ámelge asırıw ushın áhmiyetli máseleler.
• Romalılarǵa 4:20 ayatta sonıń menen birge onıń «íymanda kúshli» (KJV) bolǵanı aytılǵan. Bul Qudaydıń Ibrahimniń íymanın kúsheytkenin hám Qudaydıń jumısı Ibrahimniń íymandaǵı juwabı menen sáykes kelgenin kórsetedi. Bul kontekste Evreylerge 11-de oqıw qızıqlı: «Íyman menen Sara ózi bala kóteriwge kúsh aldı, hátte jası ótken bolsa da, sebebi ol wáde etken Onı isenimli dep esapladı» (11-ayat ESV). Juwmaq áhmiyetli: «Sonlıqtan bir adamnan, hám ol ólgen sıyaqlı bolǵan adamnan, aspan juldızları sıyaqlı kóp hám teńiz jaǵasındaǵı sanawǵa bolmaytuǵın qum dánleri sıyaqlı kóp áwladlar tuwıldı» (12-ayat). Kóp anıq múmkin emesliklerge qaramastan, Qudaydıń dańqı ushın sonday ájayıp nátiyjeler!
• Ibrahim tek ǵana íymanda kúshli emes edi, al sonıń menen birge «Qudayǵa dańq berdi» (Romalılarǵa 4:20). Bul áhmiyetli másele. Biz geybir jaǵdaylarda tek Quday ǵana járdem bere alatuǵının yamasa sheshim tabatuǵının túsiniwimiz múmkin, biraq keyin Onıń sorawlarımızǵa juwap bergeninen keyin Oǵan shúkir etiwdi yamasa Oǵan dańq beriwdi umıtıp qalamız. Ibrahim, múminlerdiń atası, Qudayǵa dańq yamasa shúkir etiwdi umıtpadı.
• Elshi Ibrahimniń Qudaydıń wáde etken nárseni «orınlay alatuǵınına» tolıq isengenligin juwmaqladı (21-ayat). Geyde hátte eń jaqsı niyetler menen de, biz wáde etken nárseni orınlay almaymız. Quday menen sonday emes! Ol tek ǵana isenimli hám qálewshi emes, al sonıń menen birge orınlay aladı. Sonıń ushın íyman Qudayǵa isenedi.

Biz házirge shekem nege iye bolǵanımızdı qayta kórip shıǵıp, Evreylerge 11:3-7-degi «Tórt Íyman Tiykarınan» keyin, biz Ibrahimniń íymanına dıqqat qaratqan edik, ol «úmit etilgen nárseni» haqıyqatqa aylandırdı. Biz Saranıń Ibrahim menen bir pikirde bolǵanın hám Qudaydıń qanday ájayıp keremet islegenin kórgen edik. Evreylerge 11:8-22 Ibrahimniń íymanı hám onıń Saraǵa hám olardıń áwladlarına, ásirese Íshaq, Yaqup hám Yusufqa tásiri haqqında kóbirek maǵlıwmat beredi. Bul ayatlar búgingi kúndegi biz ushın áhmiyetli sabaqlar beredi. Bul baylanısta men sizge úy jumısın beriwdi qáleymentin, yaǵnıy Geneziste Ibrahimniń tórt qurbanlıq orınların, Íshaqtıń tórt qudıǵın, Yaquptıń tórt baǵanasın hám Yusufdıń tórt kiyimlerin úyreniw. Sizdiń háreketleri Qudaydıń miyriminde sıylıqlanadı.

Kózge kórinetuǵın emes nárseniń isenimi

Evreylerge 11:1-diń dáslepki bayanlaması «úmit etilgen nárseni» aytadı, biz onı birqansha qarastırdıq. Sol ayattıń ekinshi bólegi «kózge kórinetuǵın emes nárseni» aytadı, ol «kózge kórinetuǵın emes nárseniń isenimi» (jnd) yamasa «kózge kórinetuǵın emes nárseniń dálili» (KJV) bolıwı múmkin. Biz bilinetuǵın nárseni eki túrli ajıratıwımız múmkin:

• Obektiv jol – Qudaydıń Ibrahimge usınǵan nárseni, hám oǵan ol íyman menen juwap bergen.
• Geybir máselelerdiń subektiv tásiri, Musa mısalları menen kórsetilgen.

Álbette, biz subektiv aspekti obektiv aspektten ajıratpawımız kerek, sebebi ekewi de birge hám birge saqlanıwı kerek. Men usınıs etken ayırmashılıq, Musa menen dıqqat íyman arqalı islegen ishki isenimge qaratılǵan, al patriarxlar menen íymannıń úmiti atap ótilgen. Ibrahim hám onıń áwladları Qudaydıń wádeleriniń keleshekte orınlanıwın kútip atırǵan edi, al Musa ózine hám óz xalqına wádelerin orınlaw ushın islep atırǵanǵa joqarıǵa qarap atırǵan edi.

Musaǵa bolǵan íyman, hesh bolmasa bir dárejede, onıń ata-anasınıń íymanınan kelip shıqqan (23-ayat). Ol belgili bir jasqa jetkende, Musa óz íymanı sebepli boysınıwda háreket ete aldı (24-26-ayatlar). Onıń ata-anasınıń íymanı oǵan qanday anıq tásir etkenin kóriw jaǵımlı, olar Qudaydıń óz balası ushın rejesi bar ekenin túsingeninen keyin. Álbette, Qudaydıń tuwılǵan hár bir bala ushın rejesi bar.

Nárseni Qudaydıń kózqarasınan kórip, olar óz balaların «Qudaydıń kózinde sulıw» (Húkimetler 7:20 ESV) dep kórdi. Haqıyqatında da, Quday olarda hám Musada, sonıń menen birge olardıń eki úlken balasında da islep atırǵan edi. Bul jas ata-analar ushın Rabbımızǵa iseniw ushın úlken ruwxlandırıw, balaları bolıw, olardı oqıtıw hám ruwxlandırıw, olardı qorshap turǵan barlıq basımlar hám teris tásirlerge qaramastan. Rabbımız bizge – balalarǵa, jaslarǵa, ata-analarǵa, ájapa-babalarǵa, aǵa-inilerge, apa-qarınlaslarǵa, máshihshilerge – járdem bersin, sebebi biz barlıǵımız bul nársede úlesimiz bolıwı múmkin!

Musa ata-anasınıń íyman isenimi, bálkim ásirese anasınıń, olardıń ulı ushın Qudaydıń rejesi bar ekenin túsiniwge sebep boldı (20-21-ayatlar; Evreylerge 11:23). Bul nárseni qaytalawǵa arziydi, ol Musaǵa sonday tásir etken edi, onıń íymanı Faraonnıń qızı onıń tárbiyasin óz qolına alǵanda saqlanıp qaldı. Ol onı óz ulı etip asırap alǵan hám onı ózi ushın qálegen edi (Húkimetler 7:21). Barlıq múmkinshiliklerge qaraǵanda, onıń rejesi Musa keyingi faraon bolıwı edi, óziniń kishi inisi menen básekilesiwde. Tarixtan bilgenimizdey, bul inisi onı jaman kórgen edi. Jazıw bul nárseni aytpaydı, biraq «óz ulı sıyaqlı» degen sóz bul pikirdi tastıyıqlaydı.

Qudaydıń tárbiyası hám adamzat háreketleri

Biz Musa ata-anasınıń onı jaslıǵınan baslap oqıtqanın jetkiliksiz túrde atap óte almaymız, onıń tárbiyası Faraonnıń qızı tárepinen qolǵa alınǵanǵa shekem. Onıń ata-anasınıń tárbiyası Musa tuwılǵanǵa shekem baslanǵan hám anası onı tuwǵannan keyin úsh ay dawamında dawam etken.

Sol waqıtta princessa Musa balanı asırap aldı. Ol onı Nil dáryasındaǵı sebetten shıǵarıp aldı, ol jerde ol shomılıp atırǵanda onı tapqan edi. Onıń qarınlası Miriam baqlap turǵan edi hám princessaǵa oǵan emshek ana tabıwı múmkinligin usınıs etti. Princessanıń ruqsatı menen Miriam anasın shaqırdı. Princessa hátte Musa óz ata-anası menen birge bolǵanda onıń qamqorlıǵı ushın tóledi. Musa ata-anası bul waqıttı onı Qudaydıń jollarında odan ári tárbiyalaw ushın paydalandı, ol Mısırlılardıń barlıq danalıǵında tárbiyalanıp, aqır-aqıbetinde «sózlerde hám islerde kúshli» (22-ayat NKJV) bolǵanǵa shekem.

Ol 40 jasqa tolǵanda, óz xalqına barıw onıń júregine keldi (23-ayat). Olardıń zulımın kórip, Musa Izrailliklerden birine jaman qatnas etken Mısır oficerin óltirdi (24-ayat). Mısır shahzadası sıpatında tárbiyalanǵan Musa óz xalqı – Izrail xalqı – onı ózleriniń qutqarıwshısı sıpatında óz táreplerinde dep tanıydı dep úmit etken edi, biraq olar tanıǵan joq. Bul umıtsızlıqtan keyin Musa óz ómirin saqlap qalıw ushın qashtı (23-29-ayatlar).

Quday keyin 40 jıl dawamında shóldegi Óz mektebinde Musanı oqıtıw ushın paydalandı (30-ayat; Shıǵıw 2–3). Ya, Quday universitetten paydalana aladı, biraq Ol óz xalqın tárbiyalaw ushın shólden yamasa sonday jaǵdaylardan da paydalanadı. Sinay shóli Qudaydıń universiteti bólegi boldı, ol jerde Ol Musanı Izraildiń qutqarıwshısı hám basshısı sıpatındaǵı keleshektegi wazıypaları ushın tayarladı (Shıǵıw 4–6).

Sol 40 jıldan keyin Quday onı hám onıń inisi Harundı Faraonǵa jiberdi, sol húkimdarǵa Izraildi qullıqtan azat etiwdi aytıw ushın. Bul xabar bir neshe ájayıp belgiler menen birge keldi, biraq Faraon bas tarttı hám Qudaydı qaharlandırdı. Onıń bas tartıwı sebepli Quday bir neshe apat jiberdi (Shıǵıw 7–10). Toǵızınshı apatdan keyin, Quday Musaǵa taǵı birin járiyalawdı buyırdı: adamlar hám mal-qara arasındaǵı barlıq tuńǵıshlardıń ólimi (Shıǵıw 11).

Izraildiń Mısırnan qutqarıwı tek ǵana hár bir shańaraqta Pásxa qozısı qurban etilgennen keyin bolatuǵın edi. Bul qurbanlıq tuńǵıshlardıń ornına edi, hám pútkil shańaraq qan tógilgen hám esik qaqpaqlarına hám ústine súrtilgen qan artında qáwipsiz bolatuǵın edi, Qıratıwshı jer arqalı ótken waqıtta (Shıǵıw 12). Hár bir shańaraqqa sol estelikli waqıtta birge tamaq jeyiw buyırıldı, otqa qızdırılǵan Pásxa qozısın jep. Adamlar Quday ketetuǵın belgini bergen waqıtta ketiwge tayar bolıwı kerek edi. Musa basshılıǵında, adamlar Mısırnan shıǵıw ushın barlıq kórsetpelerge hám basqa tayarlıqlarǵa ámel etti (Shıǵıw 13–15).

Shıǵıwdaǵı bul baplar búgingi kúndegi múminler ushın kóp ruwxıy sabaqlar hám kórsetpelerdi óz ishine aladı, búgingi kúnde biz Musa nızamı astında emes, al Máshih nızamı astında ekenligimizdi túsiniw menen. Elshi Pawıl bunı túsindirdi, máselen Galatiyalılarǵa 5–6-da, basqa Jańa Ósiyat jazıwshılarınıń qollap-quwatlawı menen.

Qudaydıń Pásxanı bayramlaw haqqındaǵı kórsetpeleri

Mısırnan ketpes burın, Izrail Pásxa qozısına tiyisli Qudaydıń kórsetpelerin orınladı. Pásxa qozısı Jazıwda 77 ret atap ótilgen. Bul qurbanlıq olardıń kelesi qutqarıwı ushın tiykar boldı hám kóp sebeplerge kóre áhmiyetli. Ol Qudaydıń húrmeti ushın hár jılı bayramlanıwı kerek edi, sonlıqtan kelesi áwladlar Onıń oylarınan sabaq alatuǵın edi (Shıǵıw 12:1-25-ti oqıń).

Keyin biz juwmaqtı oqıymız: «Hám boladı, balalarıńız sizge: «Bul xızmettiń mánisi ne?» degende, sizler: «Bul Yahweǵa Pásxa qurbanlıǵı, Ol Mısırda Izrail balalarınıń úylerinen ótti, Ol Mısırlılardı urǵanda hám bizdiń úylerimizdi qutqardı», deysizler. Hám xalıq basların iyip, tabındı. Hám Izrail balaları ketti, hám Yahwe Musa hám Harunǵa buyırǵanday etti; sonday etti olar» (26-28-ayatlar JND). Bul ayatlar Qudaydıń kelesi hám bolashaq áwladlar haqqında qayǵırǵanın kórsetedi, olar Mısırnan hám onıń barlıq súwretlegen nársesinen ketiwge háreket etedi hám Ózi menen – haqıyqıy Quday, Pásxanıń Yahwesi menen – anıqlanadı. Elshi Pawıl bul ayatlardan áhmiyetli juwmaqlar shıǵardı, shirkew dáwiriniń múminleri ushın, bul dúnya sistemasınan qutqarıwdıń zárúrligi hám Qudaydıń tiykarǵı qaǵıydaları barlıq jergilikli shirkewlerde yamasa jıynalıslarda qalay ámelge asırılıwı kerek ekenligi haqqında.

Evreylerge 11-bap Musa óz xalqı menen qalay anıqlanıwdı tańlaǵanın súwretleydi, olar kámbaǵallıqta hám awır zulım astında jasaǵan bolsa da. Ol 40 jasqa tolǵanda, Musa Faraonnıń shańaraǵı menen baylanıslı bolǵan úlken ayrıqshalıqlardan bas tarttı, óz xalqı menen anıqlanıwdı tańladı, olar qullar sıpatında jasaǵan bolsa da. «Íyman menen Musa, jası jetkende, Faraonnıń qızınıń ulı dep atalıwdan bas tarttı, gúnáhiń ótip ketetuǵın lázzetlerinen góre Qudaydıń xalqı menen azap shegiwdi tańladı, Máshihtiń ayıplawın Mısırdaǵı baylıqlardan úlken baylıq dep esapladı; sebebi ol sıylıqqa qaradı» (24-26-ayatlar NKJV).

Musaǵa bolǵan íyman sol waqıtta pútkil áwladına tásir etti, biraq Rabbımız onıń mısalların – hám ele de paydalanadı – múminlerge durıs tańlawlar etiwge hám durıs basım orınlarına iye bolıwǵa járdem beriw ushın. «Íyman menen ol Mısırnan ketti, patshanıń qaharınan qorıqpadı; sebebi ol kózge kórinetuǵın emes Onı kórip, shıdamlılıq kórsetti. Íyman menen ol Pásxanı hám qan sepkenin saqladı, tuńǵıshlardı joq etken olardı tiymesin dep. Íyman menen olar Qızıl teńizden qurǵaq jerden ótken sıyaqlı ótti, al Mısırlılar sonday etiwge urınǵanda, suwǵa batıp óldi» (27-29-ayatlar). Bul Qudaydıń Musada hám Musa arqalı onıń íymanı menen ne islegeniniń tásirli qısqasha bayanlaması.

Ol ata-anasınan Quday olardıń ústine qoyǵan húkimetlerdi húrmet etiwdi úyrengen edi. Geyde olar adamzat húkimetine boysına almadı, sebebi Qudaydıń joqarı húkimeti menen qarama-qarsılıq boldı. Bunnan da kóbirek, íyman arqalı olar Kózge kórinetuǵın emes Onı, haqıyqıy Qudaydı kórdi, hám bul olardı patshanıń pármanından qorıqpawǵa sebep boldı. Bul puqaralıq boysınbawǵa shaqırıw emes, kerisinshe! Kerisinshe, bul biz qoyılǵan húkimetlerge boysınıwǵa shaqırıw, tek ǵana olar Qudaydıń buyrıǵına tikkeley qarsı nárseni talap etken jaǵdayda ǵana.

Juwmaq

Evreylerge 11-bapta aytatuǵın kóp nárseni bar, biraq biz bul sholıwdı íymannıń bul eki qaharmanına shekleyimiz: Ibrahim hám Musa. Ibrahimniń íymanı onı Mesopotamiyadan shıǵıwǵa qollap-quwatladı, ol keleshektegi nárseni kútip atırǵan edi, hám házir de sonday. Musaǵa bolǵan íyman oǵan kózge kórinetuǵın emes Onı kóriwge járdem berdi. Haqıyqatında da, onıń íymanı pútkil áwladına tásir etti, sebebi ol «Mısırnan ketti» hám «íyman menen ol Pásxanı saqladı» (27-28-ayatlar).

Búgingi kúnde biz de Qudaydıń dańqı hám ózimizdiń paydamız ushın eki mısaldı da dawam ettireyik.

ESLETPE

• Grekshe Jańa Ósiyatda «shirkew» sózi « kurios» sózi menen baylanıslı, ol inglis tilinde «lord» degen mánisti ańlatadı. Al «jıynalıs» («ecclesia») sózi «shaqırıw» etimologiyasınan kelip shıqqan. Ol shaqırılǵanlardıń jıynalısın ańlatadı.

Men ushın payda bolǵan nárseniń barlıǵın Máshih ushın zıyan dep esapladım. Haqıyqatında da, men barlıq nárseni Rabbım Íysa Máshihti biliwdiń ústinligi ushın zıyan dep esaplayman, Ol ushın men barlıq nárseniń zıyanın shektim hám olardı qaldıq dep esaplayman, Máshihti tabıwım hám Oǵan tabılıwım ushın, óz ádilligime iye bolmay, ol nızamnan, al Máshihte íyman arqalı bolǵan ádillikke iye bolıwım ushın, ol Qudaydan íyman arqalı; Onı hám Onıń tiriliw kúshin, hám Onıń azaplarınıń sherikligin biliwim ushın, Onıń ólimine sáykeslestirilip … Men joqarıdaǵı Qudaydıń Máshihte Íysadaǵı shaqırıwınıń sıylıǵı ushın maqsetke umtılaman. (Filipiyalılarǵa 3:7-10,14 NKJV)