Qudaydıń patshalıǵı on ózgeshe at penen ǵana súwretlenbeydi; ol úsh ózgeshe aspektte kórsetiledi, biz kóretuǵınımızday, hám barlıq úshewi búgin birge isley beredi. Birinshisi tek Ǵana Yuxanna 3:3-6 da kórsetilgenindey suw hám Ruwxtan tuwılǵanlardı qamtıydı. Ekinshisi Matta 13:24-50 de kórsetilgenindey Masihti Rabbı dep tán alǵanlardıń barlıǵın qamtıydı, al úshinshisi Daniel 2 hám 4 te kórsetilgenindey pútkil álemdi, aspan hám jerdi qamtıydı.
Bul úsh sheńber anıq kórinetuǵın basqa bir orın Efesliklerge 4:5-6 da, «Bir dene, bir Ruwx bar, sizler de shaqırıǵıńızdıń bir úmitine shaqırılǵanıńızday;» bul jerde bizde Yuxanna 3 ke sáykes birinshi sheńber bar. «Bir Rabbı, bir isenim, bir shomılıw;» bul jerde bizde Matta 13 ke sáykes ekinshi sheńber bar. «Barlıǵınıń bir Qudayı hám Ákesi bar, Ol bárinen joqarı, hám barlıǵı arqalı, hám barlıǵıńızda;» bul jerde bizde Daniel 2 hám 3 te kórsetilgenindey úshinshi sheńber bar.
Kóbinese tek ǵana isenim iyeleri barlıq úsh sheńberde ekenligi atap ótilgen; óli professorlar ekinshi hám úshinshi sheńberde, al qalǵanları, tán alınǵan Másihshilikten tıs, álemniń suveren húkimdarı retinde Qudaydıń húkimranlıǵı astında. Biz bulardıń hár birine qısqasha sóz aytıwdı maqset etemiz hám olardı joqarıda aytılǵanǵa kerisinshe tártipte alamız, eń keńin birinshi alıp, Daniel 2 hám 4.
Quday Patshalıǵınıń eń keń aspekti
Daniel 2: Basqa milletlerdiń húkimranlıǵınıń tariyxı
Navuxodonosordıń túsinin bul súwretinde bizde Vavilon patshalıǵınan Rim imperiyasınıń qayta tikleniwin (bul basqa milletler dáwirindegi sońǵı patshalıq boladı) qamtıytuǵın basqa milletlerdiń húkimranlıǵınıń pútkil barısı bar. Qol menen kesilmegen tas, bul súwretti tamamlaytuǵın, Rabbımız hám Qutqarıwshımız Isa Masihtiń máńgilik patshalıǵınıń kirisiwi. Ol qol menen kesilmegen tas - yaǵnıy adam járdemisiz - Ol, Óz payda bolıwı hám patshalıǵında barlıq bul patshalıqlardı tamamlaydı hám Onıń patshalıǵı pútkil jerdi toltıradı, yaǵnıy bul basqa patshalıqlar kórsetilgen jerdi.
Bul súwrette dáslepki atap ótetuǵın nárse - bul páseńlew hár túrli patshalıqlardı súwretlew ushın qollanılǵan metallardıń qunınıń; adamlar patshalıqlarında kemeyip atırǵan dańqtıń iláhıy bahalawın beredi. Dáslep bizde Vavilonnıń altın menen súwretleniwi bar; patshalıq óziniń eń jaqsı jaǵdayında Quday tárepinen Navuxodonosorǵa berilgen (37-ayat). Gúmis Midiya-Parsı imperiyasın súwretleydi; jez Grek imperiyasın súwretleydi; temir ótken Rimdi súwretleydi; hám barmaqlarǵa tiyisli temir hám ılay, keleshek Rimdi súwretleydi.
Bunnan tısqarı, Danieldiń bul payǵambarlıǵına tereńirek kirip, biz oǵan berilgen keyingi kóriniste bir basshı Vavilon imperiyasın basqarǵanın oqıymız (2:37). Eki múyiz Midiya-Parsı imperiyasın basqarǵan (8:3). Tórt basshı aqır-aqıbet Grek imperiyasın basqarǵan (7:6). Jeti basshı Rim imperiyasın óziniń dáslepki formasında basqarǵan (Ashıw 13), al on múyiz yamasa barmaq onıń keleshektegi qayta tikleniwindegi basqaradı (Ashıw 13:1, Daniel 2:42). Húkimet basqarıwınıń derlik barlıq belgili túrleri bul jerde kórsetilgen. Dáslep, Navuxodonosorda kórsetilgen mutlaq AVTOKRATIYA. Keyin Midiya-Parsıda MONARXIYA, biraq házir Vavilonnıń mutlaq avtokratiyası emes. Keyin tórt basqa bólingen Grek imperiyasında OLIGARXIYA bar. Keyin ótken Rimde IMPERIALIZM bar, al keleshek Rimdegi on barmaq yamasa múyizlerde maqtanıshlı DEMOKRATIYA bar.
Bul patshalıqlardıń aldın atap ótilgen qosımsha detalların qosıp, biz onıń kúsh hám dańqta qalay kemeyip atırǵanın kóremiz: dáslep bir, keyin eki, keyin tórt, keyin jeti, hám keyin on. Sonlıqtan Quday bul buzılıwdı bul súwretke anıq múhirlep aldınnan aytqan. Adam óz húkimranlıq xarakterindegi rawajlanıwı menen maqtanıwı múmkin, biraq Jazıwlar bul másele boyınsha iláhıy bahalawǵa hesh qanday shúbhe qaldırmaydı.Súwrettiń sońǵı fazası keleshekte on patsha haywan menen bir saatqa kúsh alǵanda boladı. Masihtiń payda bolıwı bul jaǵdayda boladı, hám tas súwrettiń ayaqlarına urǵanday, Ol bul kúsh ti joq etedi hám pútkil dáwirge basqa milletlerdiń húkimranlıǵın tamamlaydı. Ol Óz patshalıǵın ornatadı, ol máńgi turadı hám onı Qudaydıń waqıt jolların tamamlaw ushın qollanadı (44-ayat).
Bul úzindide Qudaydıń qalay «aspan Qudayı» (44-ayat) dep atalǵanın atap ótiń. Sonlıqtan Ol basqa milletlerdiń patshalıqları menen baylanısta boladı, basqa milletler dáwiri tamamlanǵansha. Keyin Ol Ashıw 11:4 te kórsetilgenindey jerge bolǵan talabın taǵı bir márte tastıyıqlaydı. Ol jerdi hesh qanday basqa millet kúshi arqalı iyelemeydi, biraq Izrail arqalı iyeleydi, olar Masihtiń patshalıǵında ózleriniń nızamlı orınlarına kelgende.
Daniel 4: Basqa milletlerdiń húkimranlıǵınıń moral jaǵdayı
Eger 2-bólimde bizde basqa milletler dáwiriniń tariyxınıń qısqasha mazmunı bar bolsa, 4-bólimde bizde olardıń moral jaǵdayınıń qısqasha mazmunı bar, Qudaydıń Navuxodonosor menen islesiwi menen súwretlengen. Bul patsha adam júreginiń maqtanıshınıń jaqsı súwreti retinde kórinedi, ol barlıq kúsh tiń deregi bolǵan Qudayǵa shúkirshilik etiw hám Onı dańqlaw ornına, onı óziniń islegen isindey, óziniń danalıǵı menen payda bolǵanday maqtanadı.
Biz ele de hár tárepten bul patshanıń awzınan shıqqan sózlerge uqsas sózlerdi esitpeymiz be? «Bul úlken Vavilon emes pe, men onı óz kúshimdiń quwatı menen hám óz ullılıǵımnıń húrmeti ushın patshalıq úyi ushın qurdım?» (30-ayat). «Quday onıń barlıq oylarında emes» (Zabur 10:4). Ol Qudayǵa dańq beriw ornına, onı ózine tiyisli etedi. Quday tárepinen onıń qolına berilgen kúsh bir tárepten áwliyelerdi quwǵın etiw ushın, al ekinshi tárepten Qudaydıń Ulına ólim jazası beriw ushın qollanıldı. Bul peshtegi úshewde hám keyin Daniel tárepinen arıslanlar úńgirinde súwretlengen. Mine, bul hárdayım sonday bolǵan.
Hár qanday qulap túsken Adam ulına kúsh beriń, ol onı ózin joqarı kóteriw ushın qollanadı hám Qudaydıń áwliyelerine hám hátte Qudaydıń Ózine qarsı qollanıwǵa batırlıq etedi.Sonlıqtan Navuxodonosorǵa bul jazalaw soqqısı. Bul búgingi kúndegi milletler arasındaǵı gúreslerdiń jaqsı súwreti. Quday bul adamlarǵa ne úyretiwge umtılıp atır? «Eń Joqarı adamlar patshalıǵında húkimranlıq etedi hám onı kimge qálese, soǵan beredi.» Olar bul sabaqtı qashan úyrenedi? Olar, bul patsha sıyaqlı, kózlerin aspanǵa kótergende (34-ayat). Olardıń túsiniwi qaytıp keledi hám ózlerin maqtaw ornına, olar Eń Joqarını maqtaw, dańqlaw hám húrmetlew etedi. Patshanıń basqan tájiriybesi oǵan «aspannıń húkimranlıq etetuǵının» (26-ayat) úyretiw ushın edi.
Bul jerden tısqa shıǵadı, sebebi Quday álemniń, aspan hám jerdiń suveren basqarıwında. «Hám Ol Óz erkine sáykes aspan armiyasında hám jer júzindegi jasawshılar arasında isleyedi: hám hesh kim Onıń qolın toqtata almaydı, yamasa Oǵan, Sen ne islep atırsań? dep ayta almaydı.» Eger onda 17-ayatta Ol «ornatadı» dep oqısaq, 37-ayatta da «Ol páseytiwge qábiletli» dep oqıymız. Quday ornatadı hám Quday páseytedi - Ol álemde suveren.
