Injildiń hesh bir haqqıyqatı bunnan da ájayıp emes: Qudaydıń shánliginde tirilgen Adam bar. Bul Qudaydıń denede kórsetilgen ájayıp isiniń múnásip dawamı, 1 Timotiy 3:16 da aytılǵanınday. Bul sonday-aq úshinshi ájayıp iske tiykar boladı: Muqaddes Ruwdıń jerdegi múminniń ishinde jasaw ushın túsip keliwi, Yuhanna 7:39 ǵa muwapıq.
Máshihtiń Tiriliwiniń Ájayıp Isi
Biz sonday-aq Injildiń hesh bir haqqıyqatı bunsha mol itibar menen tastıyıqlanbaǵan desek te qátelespeymiz. 1 Korinflilerge 15:3, 4 te Hawariy Pawel ózi waǵızlaǵan Injildi qaytalaydı. Máshihtiń bizdiń gúnálarımız ushın ólimi hám Onıń jerleniwi aytılıp, qaldırılǵan, sebebi bul faktlerdi tastıyıqlawdıń kerekshiligi joq edi, olar dawlasız hám hámme tárepinen tán alınǵan edi. Ol Injildiń úshinshi faktine ótedi, «Ol Injillerge muwapıq úshinshi kúni qayta tirildi», hám bunı tastıyıqlaw ushın ol kóp gúwalardı keltiredi. Máshihtiń tiriliwi Onıń ólimindey keń járiyalanbaǵan hám tamashalı tásir menen ámelge asırılmaǵan edi. Biraq, bul Iylahiylıq haqqıyqattıń pútkil arkasınıń tiykarǵı tası, 13 ten 19 ǵa shekemgi ayatlar kórsetkenindey. Sonlıqtan, Hawariy ushın Máshihtiń tiriliwiniń dawlasız fakt ekenligin kórsetiwden baslaw qanshelli zárúrli!
5 hám 8-ayatlarda Pawel tirilgen Rabbiniń kórsetilgen altı túrli jaǵdayın keltiredi. Ol bir adamnan, Kefas yamasa Pyotrden baslaydı; ol bes júz adamnıń Onı bir waqıtta kórgenin aytadı, ol óziniń jeke gúwalıǵı menen tamamlaydı, hám ol Onı tek ǵana tirilgen halda emes, bálki shánliginde de kórdi. Ol bergen dizim hesh qanday tolıq emes. Ol Onı kórgen hayallardı keltirmeydi, hám Stefan haqqında hesh nárseni aytpaydı.
Biraq, ol keltirgen gúwalıqlardıń molshılıǵı, eger Máshihtiń tiriliwi anıq fakt bolmasa, tariyxta isengen hesh bir waqıya joq ekenligin anıq kórsetedi.
Tiriliwdiń Buyrıq Beriwshi Áhmiyeti
Bul ullı faktıń anıqlıǵın ornatqannan keyin, Hawariy onıń buyrıq beriwshi áhmiyetin kórsetiwge kirisedi. Onıń 1 Korinflilerge 15:14-19 daǵı argumenti Máshihtiń tirilmewi gipotezasına tiykarlanǵan. Eger Ol tirilmegen bolsa, onda ne boladı? Álbette, imannıń hám berekettiń pútkil dúzimi qulap túsedi. Hawariydiń waǵızı bosqa boladı, hám olar jalǵan gúwalar retinde ayıplanadı. Korinflilerdiń yamasa búgingi kúndegi hár qanday máshihiyiniń imanı bosqa boladı, hám olar basqa hár kim sıyaqlı óz gúnálarında boladı. Máshihte qaytıs bolǵan áwliyeler hesh qanday berekette bolmaydı, bálki joq bolıp ketken boladı. Biz, tirilgen áwliyeler, barlıq adamlardan eń baqıtsız bolamız, sebebi biz iseniw arqalı belgili dúnyalıq kemshiliklerge ushıraymız, hám solay etip bul ómirde biraz qosımsha qıyınshılıqqa iye bolamız, kelesi ómirde hesh qanday sıylıq joq. Haqıyqatında da Máshihtiń tiriliwi arkanıń tiykarǵı tası. Onı ornınan qozǵat, hám arkanıń hár bir tası qulap túsedi.
Biraq, biz onı haqqıyqat ibadatxanası turǵan tiykar tasına da uqsata alamız. Bul Qudaydıń barlıq maqsetleriniń ámelge asırılıwınıń kepilligi. 20-ayatta Hawariy teris boljawdan Máshihtiń tirilgenligi haqqındaǵı unamlı tastıyıqlawǵa ótedi, hám ol bunıń ishine kirgen barlıq nárseni sanap beriwge kirisedi. Onıń keliwinde áwliyelerdiń tiriliwinen baslap, ol 28-ayattıń aqırında Quday hámme nársede hámme bolatuǵın máńgilik jaǵdayǵa jetkenshe toqtamaydı. Sol kúndiń shánligi eń joqarǵı tas boladı, tımsal Máshihtiń tiriliwi tiykar bolǵanı sıyaqlı.
Tiriliwdiń Múminge Tásiri
Máshihtiń tiriliwiniń anıqlıǵı dálillengen hám onıń buyrıq beriwshi áhmiyeti aytılǵannan keyin, biz bapıń keyingi bóliminde tiriliwdiń ózimizge qatnasın kóremiz, hám onıń mánisine, múmin ushın onıń haqıyqıy mánisine úlken jaqtılıq túsiriledi.
Biz, mısalı, tiriliwdiń bul dúnyadaǵı ádettegi jaǵdaylar astında ómirge qayta tikleniw emes ekenligin kóremiz, bul Rabbimiz Nain jesiydiń ulı yamasa Betaniyalılıq Lazarustı ómirge qayta tiklegen waqıttaǵıday edi. Bul adamlar bul dúnyada ómirlerin dawam ettirdi hám keyinirek qaytadan qaytıs boldı. Tiriliw pútkilley jańa jaǵdaylarda ómirdi óz ishine aladı, 42-44-ayatlarda kórsetilgenindey. Bul dúnyadaǵı ómirlerimiz tábiyiy denelerimizge iye bolıwımız benen sıpatlanadı, olarǵa baylanıslı hálsizlikler menen, qábirdiń buzılıwı hám namısı menen tawsıladı. Tiriliwde biz buzılmaytuǵın hám shánli hám quwatlı ruwxıy denelerge iye bolamız.
Bunnan tısqarı, bapıń keyingi ayatlarda kórsetilgenindey, bizdiń házirgi denelerimiz Adamnıń, jer adamınıń súwretinde, hám ólimge ushıraydı. Tiriliwde bizdiń denelerimiz Máshihtiń, aspan adamınıń súwretin aladı, hám ólmeytuǵın hám buzılmaytuǵın boladı. Tiriliw, bunnan tısqarı, ólim hám qábir ústinen jeńistiń jámiyetlik járiyası, sonlıqtan áwliyeler tirilgen jaǵdayda turǵanda, bul sóz,
Ólim jeńis penen jutıldı,
jeńisli túrde orınlanadı. Biz bunı kútemiz, biraq kútip turǵanımızda biz onıń menen quwanıp atırmız, sebebi Quday «bizge Rabbimiz Isa Máshihiy arqalı jeńis beredi» (57-ayat).
Aqır-aqıbet, ele bolatuǵın jeńis pútkilley bolǵan jeńiske baylanıslı. Kóz qaqqansha, sońǵı karnayda, áwliyeler, quwatlı armiya sıyaqlı, tiriliw ózgerisiniń jemisi retinde shánlikte payda boladı. Olardıń jeńisi ullı boladı, júrekleri tolıq, hám maqtawları mol boladı.
Bul bizdiń qutqarıwshı Qudayımız! Qutqarılǵan áskerler qattı dawıs penen baqıradı.
Biraq bunnan da ullıraq bolǵan, Rabbimiz Isa, hápteniń birinshi kúniniń erte saǵatlarında, Yusuf qábirinen tirilgen dene menen shıqqan waqıttaǵı tiykarǵı jeńis edi, ol móhir menen jabılǵan hám áskerler tárepinen qorǵalǵan edi.
Bizdiń Onıń jeńisinen basqa jeńisimiz joq. Hámme nárseniń tiykarı «Rabbimiz Isa Máshihiy arqalı» boladı.
Shánliktegi Tirilgen Adam
Bul bizdi Onıń tiriliwin qaytadan qarap shıǵıwǵa alıp keledi. Ol da bul dúnyada ómirin dawam ettiriw ushın qayta tiklenbedi - hátte Onıń hár bir moralıq sulıwlıq penen belgilengen kámil ómiri de. Bul tiriliw kúni Mariya Magdalinanıń qáteligi edi. Ol Onı Lazarus sıyaqlı eski tiykarda qaytıp keldi dep oyladı, hám ol Onıń, tirilgen halda, pútkilley jańa tiykarda ekenligin úyreniwge májbúr boldı. Ol óz ómirin berdi hám Onıń aytqanınday qaytadan aldı (Yuhanna 10:17), biraq Ol onı Qudaydıń oń tárepinde tez arada iyeleytuǵın eń joqarǵı shánlik ornına sáykes jańa hám aspan jaǵdaylarında aldı.
Bul bap Rabbimiz Isanıń búgingi kúnde shánliktegi Adam ekenligin qanshelli anıq kórsetedi. Onıń tiriliwi Onıń insaniyattı taslap ketiwin óz ishine almadı, geybir adamlar oylaǵanday. Ol kerisinshe Onıń muqaddes denesiniń, hesh qashan buzılmaǵan denesiniń, jańa hám ruwxıy jaǵdaylarda shıǵıwın óz ishine aldı. Onıń denesi házir ólim múmkinshiliginen pútkilley tıs, bizdiń bapımız hám Filipililerge 3:21 ge muwapıq, bizdiń tirilgen denelerimizdiń sáykes keletuǵın shánli úlgisi bolǵan dene; sonlıqtan, Ol máńgi jasaytuǵın dene.
Hám sol tirilgen Adam shánlikte! Haqıyqatında da tańqalarlıq fakt. Eski Ahdtaǵı nárseniń kózqarası Zábúr 115:16 da anıq aytılǵan.
Aspannıń ózi, hátte aspannıń aspanları da Rabbinińki: biraq jerdi Ol adam balalarına berdi.
Jer adamnıń dáslep jaratılǵan waqıttaǵı ayqın sferası edi, hám ol jerde onıń húkimranlıǵı ornı edi. Bunıń menen birge siz Zábúrlarda «aspan» sózin otız segiz márte aytılǵanın tabasız [King James Version da], hám keyin kóbinese tek quslar ushatın hám bultlar júzetuǵın atmosfera aspanların kórsetedi; al «jer» júz otız bes márte aytılǵan. Jańa Ahdtaǵı kózqaras, Máshihtiń joqarılatılıwı nátiyjesinde, pútkilley basqasha hám ádewir keńeytilgen.
Zábúr 115 tegi ayattıń qarama-qarsılıǵı retinde Efesliklerge 1:20-30 dı oqıń. Quday Máshihti ólilerden tiriltip ǵana qoymastan, bálki «Onı óz oń tárepinde aspan orınlarına otırǵızdı» dep atap ótiń. Sol kórkem jerlerde, gúná menen bulańbaǵan, ruwxıy janzatlardıń túrli dárejeleri bar, sonday-aq jerdegi húkimetler de bar, bul dáwirde, ózleriniń júdá jetilispegen jaǵdayında, yamasa kelesi dáwirde olar aspannan kámil túrde basqarılǵanda. Mine, tirilgen Adam olardan bárinenjoqarı. Hám tek ǵana joqarı emes, bálki ÁDEWIR joqarı. Ol olardıń hár biriniń Bası hám Basshısı, hám, bunnan tısqarı, Ol óz denesi Shirkewge ádewir jaqınlaw jol menen Bas. Sonlıqtan, Shirkewdi quraǵan bizlerdiń bapıń 3-ayatında «Máshihte aspan orınlarında barlıq ruwxıy berekeler menen» bereketlengen dep aytılıwı tańqalarlıq emes.
Bul jerde biz bunıń barlıǵında Rabbimiz Isanıń bizdiń Ullı Wákilimiz ekenligin qaytadan atap óteyik. Biz Onıń tiriliwi hám shánligine Onıń ózi ushın quwanamız, biraq biz bunıń barlıǵınıń ózimizge qanshelli úlken tásiri bar ekenligin umıtpaymız. Onıń tiriliwi ólim azapların bosatıw edi (Qosımshalar 2:24 ke qarań). Ólimniń, álbette, Onıń ózine jeke talabı joq edi. Ol bizdiń isimizdi qollap-quwatlaǵanı hám Xochta bizdiń minnetlemelerimizdi óz moynına alǵanı ushın orınbasarlıq etken edi. Sonlıqtan Onıń tiriliwi bizdi barlıq azaplardan hám jazalardan bosatıwdı óz ishine aladı. Ol azat etildi, biraq biz de azat etildik. Ol «bizdiń gúnálarımız ushın berildi hám bizdiń aqlanıwımız ushın qayta tirildi» (Rimliklerge 4:25). Bunı esapqa alǵanda, Onıń tiriliwi kóbinese Qudaydıń múminniń qolına bergen túsiri retinde aytıladı, bul Rabbimiz Isanıń óliminde óz moynına alǵan barlıq minnetlemeleriniń tolıq bosatılǵanlıǵın járiyalaydı.
Bul bunnan da kóp. Bul sonday-aq múmin kirgizilgen jańa jaratılıstıń kepilligi hám baslanıwı. Bul Nuh ekinshi márte suwlar ústinen jibergennen keyin keshte qaytıp kelgen kepterdiń zeytun japıraǵına uqsaydı (Jaratılıs 8:6-12).
Qudaydıń Muqaddes Ruwınıń belgisi bolǵan kepter úsh márte jiberildi. Birinshi márte ol hesh nársesiz qaytıp keldi. Onıń ayaǵınıń tabanı ushın tınıshlıq joq edi, sebebi suwlar hámme jerde edi. Bul birinshi adamnıń hám onıń menen baylanıslı eski jaratılıstıń pútkilley joq bolıwın kórsetedi. Hámme ólimge batqan edi. Ekinshi márte ol jalǵız zeytun japıraǵı menen qaytıp keldi. Aqır-aqıbet jańalanǵan jerdiń birinshi bólegi suwlar ústinen payda boldı. Bul jerde biz ekinshi Adamda quwanısh tabılǵanın kóremiz. Onıń tiriliwi jańa jaratılıstıń baslanıwı edi, ele jalǵız. Úshinshi márte kepter tek ǵana ápiwayı japıraq emes, bálki ayaqları ushın tınıshlıq ornın taptı, tımsal jańalanǵan jerde Qudaydıń Ruwı mol túrde tógiletuǵın kún keledi, yamasa mıń jıllıq dáwirden keyingi jańa jaratılıs kórkem jerlerinde Ol kámil qanaatlanıw menen jasaydı.
Tirilgen hám shánlilengen Adamda, Isa Máshihte, biz solardıń kepilligin hám baslanıwın kóremiz degen oy qanshelli jaqsı.
... jarqın hám bereketli kórkem jerler Gúná hesh qashan kele almaytuǵın jerde,
Ulıwma Sorawlarǵa Juwap Beriw
Máshihtiń Tiriliwi Faktı
Zamanagóy isenbeytuǵınlar Máshihtiń tiriliwi faktın sorawǵa hesh qashan qáweterlenbeydi, hátte onnan qashıw ushın Onıń óliminiń haqıyqatlıǵın biykar etedi. Bundaylarǵa ne aytıw múmkin?
Júdá az. Fakt hám tariyx máseleleri boyınsha Máshihtiń tiriliwi logikalıq túrde tolıq hám anıq dálillengen, oǵan waqıttıń júdá az, eger bar bolsa, ullı waqıyaları talap ete aladı. Eger adamlar teleskoptı Nelson sıyaqlı soqır kózge qoyıp, dálillerdi kórmese, sózlerdiń paydası az.
Olardıń kópshiligi, bálkim, barlıq keremetlerdiń ishinde tiriliw birinshi orında turǵanın hám eger bul qabıl etilse, olar Injillerdegi basqa kóp nárseni tek keremet bolǵanı ushın qarsı shıǵa almaytuǵının anıq kóredi.
Ne ushın Hawariylerdiń waǵızı, Húkimetlerde jazılǵanınday, ólimin emes, bálki Máshihtiń tiriliwin óziniń oraylıq teması etip aldı?
Sebebi, biz aytqanımızday, Onıń ólimi hámme tárepinen tán alınǵan edi, hám bul boyınsha olar tek onıń mánisin túsindiriwi kerek edi. Onıń tiriliwi qattı dawlasıldı. Bul jerde hawariyler eń kúshli qarsılıq noqatına dúz keldi hám olar eger Qudaydıń Ruwı olardıń gúwalıǵın bul jerdegi qarsılıqtı buzıwǵa alıp kelse, isenimsizliktiń pútkil pozitsiyası qulap túsedi dep bildi.
Bul sonday-aq hawariylerdiń de, sol dáwirdiń adamlarınıń da hár qanday gúrrińdi ańsat qabıl etetuǵın isenimsiz adamlar emes ekenligin kórsetedi. Pawel aytıwǵa májbúr boldı,
Quday ólilerdi tiriltedi dep sizlerge ne ushın isenimsiz nársedey kórinedi? (Húkimetler 26:8)
Sonlıqtan, tiriliw sol waqıttaǵı adamlarǵa házirgi sıyaqlı isenimsiz kórindi; biraq onıń haqıyqatı hawariyler tárepinen qollap-quwatlandı, hám olardıń gúwalıǵın qabıl etken kóplegen adamlar ushın, olardıń barlıǵı ushın bul dúnyada joǵaltıw, hám kópshiligi ushın shahıyt ólimin ańlattı.
Denenıń Tiriliwi
Denenıń tiriliwi haqqında sóylew durıs pa?
Geybir adamlar adamlar tiriltiledi dep talap etken.
Siz tek 1 Korinflilerge 15 tiń tilin itibar menen tekseriwińiz kerek, deneniń tiriliwi haqqında sóylewdiń pútkilley Injilge sáykes ekenligin kóriw ushın. Korinfliler arasında isenimsiz sorawlar kóterildi, ásirese tirilgen denege qatnaslı.
Óliler qalay tiriltiledi? Hám olar qanday dene menen keledi? (35-ayat)
Juwap bergende hawariy áwliyanıń denesiniń jerleniwin biyday dánin egiwge uqsas etedi, hám ol olardıń arasındaǵı uqsaslıqtı kórsetedi. Jerlengen yamasa egilgen nárseniń tirilgen yamasa jerden ósip shıqqan nárseniń menen baylanısı bar. Biraq eki jaǵdayda da tirilgen jaǵday burınǵı jaǵdaydan ádewir joqarı. 44-ayatta ol anıq aytadı,
Ol tana jany tana bolyp egiledi; ol ruwxıy tana bolyp tiriledi.
Tananıń tiriliwi bunnan da anıq tilde aytılıwı múmkin emes edi.
Álbette, bul haqıyqat, Muqaddes Jazıw, biz ápiwayı sóylesiwde jiyi qollanǵanımızday, geyde adamdı ruwxı menen emes, al tanası menen teńlestiredi. Mısalı, "Dindar adamlar", "Stefanı jerlewge alıp bardı" (Elshiler 8:2). Eger biz Stefanı ruwxı menen teńlestirsek, ol, álbette, Máshihte edi. Haqıyqatında olar onıń óli tanasın ǵana jerlewge alıp bardı. Jáne, Yoxanna 5:28, 29 bizge "qábirlerdegi barlıq adamlar Onıń dawısın esitip, shıǵadı" dep aytadı. Olardıń ruwxları Máshihte, haqıyqatında olardıń tanaları shıǵadı.
Máshih Máńgi Adam sıpatında
Geybirlerimiz Rabbımız Isa Máshihti máńgi Adam sıpatında oylawda úlken qıyınshılıqqa ushıraymız. Bul Muqaddes Jazıwdıń anıq haqıyqatpa?
Al, Muqaddes Jazıwdıń dálillerine basqıshpa-basqısh qaraylıq.
Tiriliw kúni Ol qábirden haqıyqıy Adam sıpatında, adam tanasında shıqtı, Ol Xochtan aldınǵıday et hám qan tanasında emes, al et hám súyekler tanasında edi (Luka 24:39); Ol tamaq jey alatuǵın tana (Luka 24:43); Onıń azaplarınıń belgilerin saqlaǵan hám Tomas qolı menen ustay alatuǵın tana (Yoxanna 20:27).
Sol tana menen Ol "aspanǵa kóterildi" (Luka 24:51). "Bulut Onı olardıń kózinen jasırǵan" (Elshiler 1:9). Ruwxı kóterildi dep aytıw múmkin emes, hám bulutlar bunday nárselerdi adam kózinen jasırıw ushın kerek emes. Ol ele de Adam edi.
Kóp ótpey Stefan Onı dańqta kórdi. Onıń gúwalıǵı mınaday edi:
Men . . . Adam Ulı Qudaydıń oń tárepinde turǵanın kórip turman (Elshiler 7:56)
Keyinirek Pawıl Ol haqqında mınaday jazadı:
Adam Máshih Isa (1 Timotiyge 2:5)
Ol Onı bir waqıtları Adam Máshih Isa bolǵan dep aytpaydı. Ol búgin
de Adam. Mıń jıllıq dáwir keledi. Ol perishtelerdiń emes, al Adam Ulı sıpatında Adamnıń qolı astında boladı. Bul Evreylerge 2:5-9-dıń argumenti. Demek, Ol kelesi dáwirde de Adam boladı.
Mıń jıllıq dáwirdiń aqırında Ol patshalıqtı Qudayǵa, yaǵnıy Ákege tapsıradı hám Ózi boysınıwshı boladı (qarań 1 Korinflilerge 15:24-28). Onıń Áke menen teń Quday ekenligin esapqa alsaq, bul qalay bolıwı múmkin dep tańlanıwımız múmkin, tek ǵana Onıń Adam ekenligin eslesek. Adam sıpatında Ol adamnıń boysınıw ornın bir sekundqa da Áke menen teń bolıwdı toqtatpastan tolıq orınlaydı. Bizdiń qutlı Rabbımız tiykarınan Quday, biraq máńgilikke boysınıw ornın aladı, bul tek ǵana Onıń máńgilikke Adam ekenligi menen túsindiriledi; hám sol sıpatında qutqarılǵan jaratılıstıń Bası hám Qollap-quwatlawshısı, bul Onıń jumısınıń jemisi.
Házirgi hám Kelesi Dańq
Biz dańqtı kelesi nárshe dep aytıwımız durıspa?
Isa búgin dańqlanǵan, sonday emespe?
Ol, álbette, búgin Qudaydıń oń tárepinde dańqlanǵan. Biraq bul Eski Ósiyettiń kóp sanlı boljawları menen, Onıń burınǵı ayıplaw hám namıssızlanıw ornındaǵı kelesi kózge kórinip turǵan dańqı menen hesh qanday qarama-qarsılıqqa kelmeydi.
Isa Ózin Izrailge olardıń Patshası sıpatında kórsetkende, payǵambar boljaǵanday eshek ústinde Ierusalimge kirgende, Onıń dańqlanıwı kerek bolǵan saat kelgen edi (Yoxanna 12:23). Ol dańqlandıma? Joq. Kerisinshe, Ol óz ólimi hám onıń aqıbetleri haqqında dárhal aytıwı kerek edi. Biraq kóp ótpey joqarı bólmede Ol: "Endi Adam Ulı dańqlandı", tek ǵana Quday, Xochta dańqlanǵannan keyin, "Onı Ózinde dańqlaydı" hám bunı "dárhal" (Юхан 13: 31, 32). Бу Оның аспанларда жасырылған ҳәзирги даңқы.
Ийемиздиң Юхан 17-де жазылған дуўасында, Оның даңқына байланыслы үш мәрте айтылғанын көремиз.
5-аятта Ол дүнья жаратылмай турып Атасы менен болған даңққа инсан сыпатында ийе болыў ушын дуўа етеди. Бунда Ол жалғыз турады.
24-аятта Ол "Мениң даңқым, Сен маған берген даңқ" ҳаққында айтады. Бу Оның азап шегиўи ҳәм өлими себепли берилген ең жоқары даңқ болып, бунда да Ол жалғыз турады, бирақ биз оны көриўимиз керек.
22-аятта Ол былай дейди: "Сен маған берген даңқты Мен оларға бердим". Бу келешек дәўирдиң жәмийетлик даңқы болып, бунда биз, Оның әўлиелери, бахытлы үлесимиз болады. Ол айқын болғанда, биз де Оның менен бирге даңқта айқын боламыз.
