Tınıshlıq Qurbanı – Tınıshlıqtı Toylaw
«Hám Onıń krestindegi qanı arqalı tınıshlıq ornatıp...» — Koloslıqlarǵa 1:20 KJV
Levittıń dáslepki jeti babında Izrail balaları usınıwı kerek bolǵan bes túrli qurbanlıq yamasa sadqa tuwralı tolıq maǵlıwmat berilgen. Jańa Ósiettı olar menen salıstırǵanımızda, hár biriniń Rabbımız Isa Másihtiń shaxsı hám jumısı haqqında bir nárse kórsetip turǵanın kóremiz. Quday Óz Sózinde mine usı haqqında sóylewdi jaqsı kóredi!
Sadqalarǵa Ulıwma Шоlıw
Sol waqıtta Izrailde Rabbımız belgili bir adamlardı, Levilerdi, ruwxıy máselelerde adamlardı oqıtıw hám basqarıw xızmetine shaqırǵan edi. Qudaydıń jollarına hesh qanday qızıǵıwshılıǵı joq bolǵan bir Levi óz ornın taslap, basqa jasaw ornın izledi. Ol Mikanıń úyine keldi hám olar onıń Mikanıń úyi ushın ruxanıy bolıwı haqqında kelisimge keldi. Mikanıń aqırǵı sózleri: «Endi men bilemen, Rabbımız maǵan jaqsılıq etedi, sebebi mende Levi ruxanıy bar» (17:13). Olar «óz kózlerinde durıs bolǵan nárseni» islep atırǵan edi, Qudaydıń jollarına pútkilley itibar bermey! Kóp ótpey Mikanıń isengen barlıq nárseleri, sonday-aq butlar hám Levi de alıp ketildi.
Bizge basqa bir Levi tanıstırılǵan
Keyinirek ol jeńil minnetli hayal sıyaqlı háreket etti hám ákesiniń úyine qayttı. Bul Levi onıń artınan barıwǵa jetkilikli dárejede «súygen» edi, hám birneshe kúnnen keyin olar hám onıń qulı úyine qayttı. Jol boyında tún ótkiziw ushın orın kerek bolǵanı ushın, olar Benyamin aymaǵındaǵı Gibea degen qalada qaldı. Qudaydıń xalqı, Izrail, hám Oǵan boysınıwǵa wáde bergenler arasında bolǵanı ushın, olar qáwipsiz bolıwı kerek edi. Biraq bir úyde miyman bolıp turǵanda, «buzılǵan» adamlar ádep-ikramlıqqa qarsı háreket izlep jaqınlastı (19:22). Levi qáwipsiz saqlandı, al hayal bul adamlardıń qálewlerine tapsırıldı. Túni boyı zorlıqqa ushıraǵan ol tańǵa jaqın ólip qaldı. Bunday waqıya xalıqtıń kópshiligi ushın itibar bermewge bolmaytuǵın dárejede edi, hám bunday minez-qulıq ushın húkim retinde Izrail armiyası Benyamin xalqın derlik joq etti. Kúydirilgen sadqa Rabbımız Isanıń Ákege hám Ákeniń erki-qálewine tolıq berilgenligin, hátte ólimge shekem berilgenligin kórsetedi. Haywan tolıǵı menen qurbanlıq ústinde janǵan. «Sonda men ayttım: «Mine, men keldim: Kitapta Men haqqımda jazılǵan, Ya Qudayım, men Seniń erkińdi orınlawdı jaqsı kóremen: háwá, Seniń nızamıń meniń júregimde» (Zabur 40:7-8). Qudayǵa hám Onıń erki-qálewin orınlawǵa tolıq berilgen adam hesh qashan bolmaǵan – Qudaydıń Ulı Adam bolǵanǵa shekem. Másihtiń kúna menen islesiwi bul sadqada tiykarǵı oy emes. Onıń ornına, ol Másihtiń Ákege jeke ózi kim bolǵanlıǵına itibar qaratadı. Jańa Ósiettıń kúydirilgen sadqanıń xarakterin bizge kórsetetuǵın ayatı: «Biraq dúnya bilsin, men Ákeni súyemen; hám Áke maǵan buyırǵanday, men sonday etemen» (Yuxanna 14:31). Sonday-aq tómendegini de esapqa alıń: «Hám súyispenshilikte júriń, Másih bizdi súygenindey, hám Ózin biz ushın Qudayǵa jaǵımlı iyisli sadqa hám qurbanlıq etip bergen» (Efestege 5:2). Yuxanna Injili ásirese Rabbımız Isanı kúydirilgen sadqa retinde kórsetedi.
Bul waqıyalar sizge esletpeyme óz elińizdegi yamasa bálkim ómirińizdegi háreketlerdi? Siz hátte ózińizdi Másihshi dep atawıńız múmkin. Biraq, mına ayattı esleń: «Izrailde patsha joq edi hám hár kim óz kózinde durıs bolǵan nárseni isledi.» «Meniń jolım» menen jasaw hám háreket etiw ideyası búgin keń tarqalǵan.
Mende kishkene kitabım, Bibliya bar, ol maǵan qalay jasawım kerek ekenligin anıq kórsetedi, eger men onı oqıp atırǵan bolsam. Qudaydıń Sózi maǵan Isa Másihte tabılǵan qutqarıw haqqında aytadı, Ol meniń kúnám ushın krestte ólgen hám ólilerden tirilgen, Onıń ishinde iye bola alatuǵın jańa ómirdi usınıp. Ol eger men múmin bolsam, men «baha menen satıp alınǵan» edim, «Másih qımbatlı qanı» menen (1 Korinflilerge 6:20; 1 Petrus 1:19) deydi. Bul kitap maǵan Isa Másih múminlerdiń Patshası dep atalmasa da, Ol olardıń Rabbısı ekenligin aytadı. Shirkew Másihtiń denesi dep ataladı, hám Ol olardıń Bası. Múminler aspan menen baylanıslı – aspan xalqı. Barlıǵın esapqa alǵanda, men Qudaydıń kózinde durıs bolǵan nárseni islegim keledi. Tınıshlıq yamasa «doslıq» sadqasında biz Másihtiń jumısınıń Quday menen doslıǵımızǵa hám Onıń biz benen doslıǵına tosqınlıq etetuǵın hár bir kedergini alıp taslaǵanın kóremiz. Bir waqıtları biz Qudaydan uzaqta edik, biraq házir biz Másihtiń qımbatlı qanı arqalı jaqınlastırıldıq (Efestege 2:13). Biz Quday menen dushpanlıqta edik; házir biz jarastırıldıq (Koloslıqlarǵa 1:21). Tınıshlıq sadqasında Quday ushın, ruxanıy ushın, sadqa beriwshi hám onıń shańaraǵı ushın bir bólim bar edi. Hár kimniń óz úlesi bar edi.
Biraq siz, húrmetli oqıwshı,
Kúna Sadqası: Kúna sadqası da, qıyınshılıq sadqası da kúna menen baylanıslı edi, biraq olar hár qıylı. Kúna sadqası Rabbımız Isanıń kúna keltiretuǵın nájislilik hám taza emeslik penen islesiwin súwretleydi. Qıyınshılıq sadqası Qudayǵa hám adamǵa qarsı islengen anıq kúnálardıń ayıbı ushın edi. Kúna bizdi Qudaydıń muqaddes aldında bolıwǵa jaramas etken.
Quday ádillikte bizdegi Onıń muqaddes tábiyatına qarsı bolǵan hár bir nárseni húkim etiwi kerek. Ol bizdi Óz aldına qalay kirgiziwi múmkin? Hawarıy Pawıl bizge juwaptı beredi: «Sebebi Ol, kúna bilmegen Onı, biz ushın kúna etip qoydı, biz Onıń ishinde Qudaydıń ádilligi bolıwımız ushın» (2 Korinflilerge 5:21). Rabbımız Isa biz bolǵan nárse – kúna – etip qoyıldı, biz Onıń bolǵan nárse – Qudaydıń ádilligi – bolıwımız ushın. Bul ne degen mánisti ańlatadı? Másihte Quday bizde húkim etetuǵın hesh nárse taba almaydı, sebebi Ol barlıǵın Óz qutlı Ulında krestte húkim etken (Romalılarǵa 8:1,3). Rabbımız Isa haqıyqıy kúna sadqası retinde Mark Injilinde basım etilgen.
Qıyınshılıq Sadqası: Biz qutqarılǵanımızda, ádette Másihti qıyınshılıq sadqası retinde dáslep túsinemiz. Biz kóp jaman isler isledik, hám Másih tolıǵı menen tólegen qarızdı biz Qudayǵa berisimiz kerek edi. «Qarız» qıyınshılıq sadqasında basım etilgen – biz qurbanlıq retinde qoshqar usınıwǵa qosımsha, «besinshi bólim» qosılıwı kerek ekenligin kóremiz. Sonday etip Rabbımız payǵambarlıq penen aytıwı múmkin edi: «Men alıp ketpegen nárseni qaytardım» (Zabur 69:4). Ol bizdiń kúnálarımız ushın tólegen hám olar haqqında Qudaydı dańqladı. Basqasha aytqanda, Ol Qudaydıń kúnaǵa húkim etiwdegi muqaddesliginde kim ekenligin, sonday-aq kúnalıdı qutqarıwdaǵı súyispenshiliginde de kórsetti. Qarız haqqında oyı bar (mısalı: Matta 18:23-35) Matta Injili, Rabbımız Isanı haqıyqıy qıyınshılıq sadqası retinde kórsetetuǵın injil. Matta hám Mark Rabbımızdıń biz ushın kúna etip qoyılǵanda Quday tárepinen taslap ketilgenligi haqqındaǵı shıńǵırıǵın jazǵan (Matta 27:46; Mark 15:34).
Tınıshlıq Sadqası Tolıǵıraq
Levit 3
Biz aytqanımızday, tınıshlıq sadqası Rabbımız Isanıń Quday menen doslıqqa hár bir kedergini alıp taslaw jumısın kórsetedi: Ol «Óz krestiniń qanı arqalı tınıshlıq ornatqan» (Koloslıqlarǵa 1:20). Ol sonday-aq keshirilgen múmin menen muqaddes Quday arasında házir bar bolǵan tınıshlıqtı toylawdı da kórsetedi.
Levit 3-te biz sadqanıń Quday tárepiniń ásirese bizge kórsetilgenin kóremiz, Quday menen tınıshlıqqa iye bolıwımız hám Onıń menen doslıqqa kirisiwimiz ushın tóleniwi kerek bolǵan bahadan basqa. Mine usı sebepten mayǵa hám qanǵa basım berilgen, olardıń ekewi de Quday ushın edi. May haywanlardıń energiyasın ańlatadı, bul bizge Rabbımız Isada Onıń barlıq energiyaları Óz Ákesiniń erki-qálewin orınlawǵa tolıǵı menen arnalǵanın esletedi: «Men hárdayım Onı quwantatuǵın islerdi etemen» (Yuxanna 8:29). Payǵambar Yesaya bizge Onıń júzin tas sıyaqlı qatırǵanın (Yesaya 50:7) hám Ol bul erki-qálewdi orınlawdan bas tartpaǵanın aytadı. Qudaydıń sadqanıń mayı Onıń azıǵı ekenligin aytqanın esleń (Levit 3:11,16). Áke Óz Ulında hám Onıń islegen jumısında qanday úlken quwanısh tapqan!
Qan, álbette, Rabbımız Isanıń Qudaydı qanaatlandıratuǵın hám bizdi kúnálarımızdan tazalaytuǵın tamamlanǵan jumısın esletedi. Jańa Ósiette Onıń qanı «qımbatlı» dep ataladı (1 Petrus 1:19), hám biz Qudaydıń Eski Ósiette qandıń hár qanday nadurıs qollanılıwına ne ushın qızǵanısh penen qaradıǵanın túsinemiz – hátte Óz qutlı Ulıń jumısın súwretleytuǵın haywanlarda da.
Tınıshlıq sadqası retinde úsh túrli haywan usınılıwı múmkin edi:
Bir buzaw (yamasa ógiz) úlken kúshke iye haywan. Ol bizge Rabbımız Isanıń Yuxanna 10:18-degi sózlerin esletedi: «Men onı [Meniń ómirimdi] beriwge kúshke iye men, hám onı qaytadan alıwǵa da kúshke iye men.»
- Bir qozı jumsaq hám miyrimli. Ol bizge Rabbımız Isanıń Óz ómirin biz ushın beriwge razılıǵın esletedi. Ol «Qudaydıń Qozısı» dep ataladı (Yuxanna 1:29,36) hám Ol soyıwǵa qozı sıyaqlı alıp kelingen (Yesaya 53:7).
- Bir eshki kóbinese kúna sadqası retinde qollanılǵan (Levit 4:23, 23:19-ǵa qarań) hám bizge Rabbımız Isanı kúna menen islesiwge hám Ákeniń Oǵan bergen jumısın tamamlawǵa qábiletli Bolǵan retinde esletiw múmkin (Yuxanna 17:4).
Levit 7
Levit 3-te biz ásirese tınıshlıq sadqasınıń Quday tárepiniń bizge kórsetilgenin kóremiz. Endi 7-bapta bizdiń tárepimiz bar (11-34-ayatlar). Biz Onıń jumısı nátiyjesinde Áke hám Ulı menen doslıqqa kirgenler retinde bizge tiyisli bolǵan imtiyazlar hám juwapkershiliklerdi tabamız. 3-bapta biz qan hám maydıń barlıǵı Quday ushın ekenligin kórgen bolsaq, 7-bapta Onıń xalqı ushın bir bólim bar ekenligin anıqlaymız. Ruxanıy, qurbanlıq keltirgen adam hám onıń pútkil shańaraǵı tınıshlıq sadqasınan jewge úleske iye edi.
Biz tınıshlıq sadqasınıń eki sebep penen keltiriliwi múmkin ekenligin tabamız. Birinshisi shúkirshilik ushın edi (12-15-ayatlar). Sonday etip búgin biz Másihshiler shúkirshilik penen xarakterleniwimiz kerek: «Shúkirshilik etiń ... Onıń arqalı Qudayǵa hám Ákege shúkirshilik etiń» (Koloslıqlarǵa 3:15,17). «Hár bir nárse ushın shúkirshilik etiń: sebebi bul Másih Isada siz haqqında Qudaydıń erki-qálewi» (1 Salonikalılarǵa 5:18). Ekinshiden, ol ant ushın keltiriliwi múmkin edi (16-18-ayatlar). Biz, álbette, búgin ant etpeymiz (Matta 5:33-37), biraq biz ushın bul Másihshilik ómirimizde ruwxıy shınıǵıw waqıtın ańlatadı, bálkim bir sınaqtan ótip atırǵanda yamasa Ákemizden duwalarımızǵa juwap kútip atırǵanda. Ádette sonday waqıtlar arqalı biz múminler retinde eń kóp ósemiz. Sol waqıttan ótkenimizden keyin, biz Óz súyikli Ulına minnetdarshılıq bildirip, jańa usıl menen úyrenken nárselerimizden Ákemizge usınıwǵa bir nársege iye bolamız.
Sadqanı Jew Qáǵıydaları
Biz tınıshlıq sadqasınıń nızamı Áke hám Ulı menen doslıqqa kirgenler retinde bizdiń imtiyaz hám juwapkershilik tárepimizdi kórsetedi dep ayttıq. Bul tınıshlıq sadqasın jewge qollanılǵan qáǵıydalarda anıq kórsetilgen.
Birinshiden, sadqa sol kúni, yamasa ant jaǵdayında, ekinshi kúnge shekem jelinwi kerek edi (15-17-ayatlar). Bul biz ushın ne degen mánisti ańlatadı? Kem degende bir usınıs, bul bizdiń Áke hám Rabbımız Isa menen doslıǵımız jańa bolıwı kerek degeni. Biz Rabbımız Isa haqqındaǵı ájayıp oylardan eksenbi kúni lázzet alıwımız múmkin, biraq bul ǵana bizdi háptelik boyı Rabbımız benen doslıqta saqlay almaydı. Hár kúni biz Qudaydıń Sózinde jańa qazınalar hám Ákemizdi hám Rabbımız Isanı maqtaw hám ibadat etiw ushın jańa sebepler tabıwımız kerek. Ant ushın sadqa qosımsha bir kún jelinwi múmkin bolǵanı sıyaqlı, biz de ruwxıy shınıǵıwdıń arnawlı waqıtı arqalı iye bolǵan Rabbımız haqqındaǵı oylar menen uzaǵıraq waqıt dawamında qollap-quwatlanıwımız múmkin.
Onıń bizdi sınaq waqıtınan qalay alıp ótkenin kóriw, júreklerimizdi bir múddet maqtaw menen toltırıwı múmkin. Biraq biz jańa oylar ushın Sózge qaytıwımız kerek, yamasa hátte bul maqtaw da waqıt óte kele eskiredi. Bizdiń maqtawımız hám ibadatımız bir forma bolıwın qálemeymiz. Hátte imansız da bir formanı orınlay aladı. Bizdiń júreklerimizdiń hár kúni Onıń múnásibligi hám dańqınıń jańa sezimi menen toltırılıwı kerek.
Keyin biz bul doslıqtıń názik xarakterin kóremiz. Ol nájislilik penen júdá ańsat úziledi. Bul barlıǵımız itibar beriwimiz kerek bolǵan nárse. Bul kórsetpeniń úsh tárepi bar:
- Eger tınıshlıq sadqasınıń góshti ózi nájis nársege tiyse, ol kúydiriliwi kerek edi – hesh qashan jelinbewi kerek (19-ayat). Bizdiń qutlı Rabbımız hám Onıń jumısı haqqındaǵı muqaddes oylardı bul dúnyada tabılǵan nájis nárseler menen aralastırmawǵa itibar berik (1 Yuxanna 2:15-17).
- Jeke nájislilik tınıshlıq sadqasın jewge tıyım salǵan: «onıń ústinde nájisliligi bar bolǵan» (20-ayat). Kúnaǵa jeńil qaramayıq. Bul qayǵılı, biraq haqıyqat, biz múminler retinde ele de kúna tábiyatına (góshtke) iye miz. Sonday etip, sergeklik jetispewshiligi arqalı biz geyde onıń islewine ruxsat beremiz, hám keyin biz kúnálar isley miz. Eger biz ómirimizde kúna bar ekenligin sezinsek, dárhal onı moyınlayıq hám taslayıq. «Eger biz kúnálarımızdı moyınlasaq, Ol bizdiń kúnálarımızdı keshiriwge hám bizdi barlıq ádilsizlikten tazalawǵa sadıq hám ádil» (1 Yuxanna 1:9). Men óskenimde kóp esitkenimdey, Rabbımız benen qısqa esaplar tutayıq.
- Eger adam sırtqı nájislilik penen baylanısqa kirisse, ol tınıshlıq sadqasın jey almaydı (21-ayat). Biz jeke taza ekenligimizge isenim payda etiw menen birge, baylanıslarımız haqqında da itibar beriwimiz kerek. Sonda biz tınıshlıq sadqasın – basqasha aytqanda, Áke hám Ulı menen doslıqtı – erkin túrde lázzet alıwǵa erkin bolamız (2 Korinflilerge 6:14 – 7:1).
Biz Usıǵan Ajıratılǵan Bólimler
Tınıshlıq sadqası retinde usınılǵan haywanlardıń hár bir bólimi jelinilgen, tek ǵana may hám qan Quday ushın saqlanǵan. Biraq, eki arnawlı bólim biz ushın birqansha tolıq kórsetilgen. Birinshiden, haywanlardıń kókiregi bar edi (Levit 7:29-31). Biz bunıń Rabbımız Isanıń súyispenshiligin ańlatadı dep isenemiz, bul Onıń Ózin Qudayǵa kemsiz usınıwına alıp kelgen (Evreylerge 9:14). Biz Onıń Ákege bolǵan súyispenshiligi haqqında oylawımız múmkin: «Dúnya bilsin, men Ákeni súyemen» (Yuxanna 14:31). Ol sonday-aq Shirkewdi súygen hám Ózin onıń ushın bergen (Efestege 5:25). Hám múmin dosım, Ol seni hám meni jeke de súygen: «Ózin meni súygen hám menińushın Ózin bergen Qudaydıń Ulı» (Galatiyalılarǵa 2:20)!
Arnawlı ajıratılǵan sadqanıń ekinshi bólimi iyin edi (Levit 7:32-34). Bul Másih kúshinańlatadı. Biz Ákeniń Ulıń súygenin hám hámme nárseni Onıń qolına bergenin oqıymız (Yuxanna 3:35). Krest jumısı Onıń qolına berilgen hám Ol bul jumıstı tamamlaǵan. Súyikli Másihshi dosım, Áke seni hám meni Onıń qolına bergen, hám Ol bizdi barlıq sınaqlarımız hám qıyınshılıqlarımız arqalı alıp ótiwge hám bizdi Ákeniń úyine alıp keliwge jetkilikli kúshli! «Jıǵılıwıńızǵa jol bermeytuǵın hám sizdi Óz dańqınıń aldında sheksiz quwanısh penen kemsiz etip kórsetiwge qábiletli Bolǵanǵa» (Yahuda 24).
Biz hawariy Yuxannanıń sózleri menen juwmaqlaymız: «Haqıyqattan da bizdiń doslıǵımız Áke menen, hám Onıń Ulı Isa Másih penen. Hám biz bul nárselerdi sizge jazamız, sizdiń quwanıshıńız tolıq bolıwı ushın.» (1 Yuxanna 1:3-4).
