PAWÍL: Missionerlik shaqırıǵı
Tariyxı
Elshi Pawıl, bálkim, materiallıq jaqtan jaqsı támiyinlengen hám jámiyette joqarı orınǵa iye bolǵan shańaraqtan shıqqan. Ol Tarsusta ósken, ol jerde Rim puqaralıǵın miyras etip alǵan (Húkimdarlar 21:39; 22:25-29). Tarsus haqqındaǵı eń dáslepki jazbalardıń biri onıń Assuriya patshası Sennaxerib (b.e.sh. 705–681) tárepinen qayta qurılǵanın aytadı. B.e.sh. 67-jılı ol Rimniń Kilikiya wálayatına qosıldı. Ol Shıǵıs imperiyasınıń jetekshi qalası bolıp, ekonomika awıl xojalıǵı, zıǵır hám shatır tigiwge tiykarlanǵan edi. Tarsus óz baylıǵı hám Afina hám Aleksandriya menen básekilesetuǵın mektepleri menen belgili edi.
Pawıldıń shańaraǵı dindar bolǵan bolıwı kerek, sebebi olar onı sol waqıttaǵı eń abıraylı ravvinlerden biri Gamalieldiń qolında oqıw ushın Qudısqa jibergen. Ol Qudısqa barǵanda jasóspirimlik dáwiriniń ortasında bolǵan bolıwı kerek, ol jerde ol tek ǵana Nızamdı úyrenip qalmastan, evrey dástúrine kóre, qıyınshılıq waqıtlarında paydalanıw ushın shatır tigiw kásibin úyrenip alǵan (Húkimdarlar 18:3).
Trebiyası
Qudıs Izraildegi evrey diniy ómiriniń orayı edi, sebebi Dáwít patsha ol jerde Yahwege tabınıw ushın qurbangah qurǵan (2 Samuel 24:18-25). Sulayman tárepinen qurılǵan dáslepki ibadatxana Navuxodonosor tárepinen wayran etilgen hám keyinirek Ezra dáwirinde qayta qurılǵan (Ezra 6:14). Herod Rim tárepinen Parfiyalılarǵa qarsı tabıslı urıstan keyin Yahudiya patshası etip tayınlanǵan, bul oǵan Izrailde jaqsılıq hám siyasiy kúsh bergen. Tınıshlıq ornaǵannan keyin, Herod Izrailde qurılıs programmasın baslaǵan, oǵan Qudısta jańa ibadatxana (b.e.sh. 20) kiredi, bul oǵan kóbirek jaqsılıq bergen. Pawıl Nızam oqıtıwshısı hám Farisey bolıw ushın sol jerde oqıǵan.
Fariseyler Yahudiyada siyasiy hám diniy jaqtan úlken tásirge iye edi. Fariseylik sistema baslanǵanda, onıń maqseti Quday Nızamın durıs túsindiriw hám saqlaw, sonday-aq Izrailde dástúriy taza bolıwdı saqlaw edi. Biraq áwladlar ótkennen keyin, olar onı úyretiw hám ámelge asırıw kerek bolǵan ruwxtı umıtqan edi. Olar ózleriniń úlken bilimlerin Injilden tıs dástúrler hám ádetler menen aralastırǵanda (olar ózleri saqlay almaǵan) bul Isanıń «eki júzlilik» dep atalǵan nársege alıp keldi. Isa adamlardı Fariseylerge qarsı eskertip, olar aytqanların ámelge asırmaytuǵının, sonlıqtan adamlar olardıń aytqanların islewleri kerek, biraq olardıń islegenlerin islemewleri kerek dedi (Matta 23:2-3).
Pawıl, Sawl dep te atalǵan, diniy intellektuallar arasında ortasha bolǵan Gamalieldiń qolında oqıw ushın Qudısqa bardı. Gamaliel Sanhedrinniń húrmetli aqsaqalı edi, ol ruhaniyler hám Fariseylerdiń basqarıwshı organı edi. Onıń anıq oylawı Sanhedrin elshilerdi óltiriwdi qáleǵanda onıń aralasıwında kórindi. Ol dedi:
«Bul adamlardı tınısh qaldırıń ... Sebebi eger olardıń maqseti yamasa iskerligi adamzat tárepinen bolsa, ol áwmetsizlikke ushıraydı. Biraq eger ol Qudaydan bolsa, siz bul adamlardı toqtata almaysız; siz tek ǵana Qudayǵa qarsı gúresken bolasıńız» (Húkimdarlar 5:38-39).
Qudısta kóp jıllıq tálim alǵannan keyin, Pawıl jaqsı bilimlengen, Qudaydan qorqatuǵın, nızamlı dindar, fanatik bigot bolǵan edi. Ol óziniń ómirine ózgeriwshenlikten keyin qaytıp qarap, ózin «súnnetlengen ... Benyamin qáwiminen, evreylerdiń evreyi ... Farisey; ıshqısı boyınsha, Shirkewdi quwǵın etiwshi; nızamlı ádillik boyınsha, ayıpsız» dep súwretledi (Filipiyalılarǵa 3:5-6). Ravvin mektebiniń jańa pitkeriwshisi sıpatında, Sawl óziniń diniy wazıypaların diniy ıshqı menen basladı. Injilde onıń menen birinshi ushırasıwımız Stefan, birinshi shahitti taspen urǵan topar basshısı sıpatında (Húkimdarlar 8:1). Stefandı óltiriw menen qanaatlanbay, ol Qudıstaǵı isenimlerdi quwǵın etiw hám olardı qamaqqa salıw kampaniyasın basladı (Húkimdarlar 8:3).
Bas ruhaniydiń ruqsatı menen Pawıl quwǵınnan qashıp Damashqqa hám basqa qalalarǵa ketken basqalardıń artınan quwdı. Búgin biz Pawıldıń minez-qulqına tań qalıwımız múmkin bolsa da, onıń Injil biliminiń ózin Qudayǵa xızmet etip atırǵanın oylawǵa alıp kelgenin túsinemiz. Búgin qansha adam Quday atınan qorqınıshlı jınayatlar islep atır? Onıń bilimi intellektual edi. Ol keyinirek jazdı: «Biz hámmemiz bilimge iye ekenligimizdi bilemiz. Bilim maqtanıshqa alıp keledi, biraq muhabbat quradı. Bir nárse biledi dep oylaǵan adam ele bilgenindey bilmeydi. Biraq Qudaydı súygen adamdı Quday biledi» (1 Korinflilerge 8:1-3). Pawıl Injil haqqında kóp nárse bilgen, biraq Injildiń Qudayın shın mániste bilmegen. Ol Qudaydıń muhabbat ekenligin bilmegen!
Shaqırıq
Biraq onıń ómirin sonshalıq túpten ózgerte alatuǵın bir nárse boldı, ol jazdı: «Men ushın paydalı bolǵan hár qanday nárseni endi Máshih ushın zıyan dep esaplayman. Bunnan da basqası, men hár bir nárseni Rabbim Isa Máshihti biliwdiń joqarı ullılıǵı menen salıstırǵanda zıyan dep esaplayman, Onıń ushın men barlıq nárselerdi joǵalttım. Men olardı qaldıq dep esaplayman, Máshihti qolǵa kiritiwim hám Onıń ishinde tabılıwım ushın» (Filipiyalılarǵa 3:7-9).
Damashqqa baratuǵın jolda sayaxat etip atırǵanda, Pawıldıń átirapında nur jarqıradı; ol jerge jıǵıldı hám Rabbimizdiń dawısın esitti: «Sawl, Sawl, nege Sen Meni quwǵın etip atırsań?» Keyingi sóylesiwde Pawıl ózi gúresip atırǵan Kisiniń ólgen qozǵalıs qatnasıwshısı emes, bálkim tirilgen Máshih ekenligin túsinip jetti. Pawıl Rabbimizdiń dańqı menen fizikalıq jaqtan kózleri kórmey qalsa da, onıń ruwxıy kózleri Isanıń sol Injil jazbaları hám payǵambarlıqlardıń orınlanıwı ekenligin biliw ushın ashıldı, olar kiyatırǵan Máshihke isharat etken edi. Akademiyalıq bolǵan nárse haqıyqatqa aylandı (Húkimdarlar 9:1-9).
Pawıldıń juwabı Máshihtiń Rabbiligine boysınıw hám óz ómirin Oǵan xızmet etiwge tapsırıw boldı: «Rabbim, men ne isleyin?» (Húkimdarlar 22:10). Ol keyinirek jazdı: «Men Máshih penen birge krestke kerildiń, hám men endi jasamayman, biraq Máshih menim ishinde jasaydı. Men denemde jasaytuǵın ómirdi, meni súygen hám ózin men ushın bergen Qudaydıń Ulına isenim menen jasayman» (Galatiyalılarǵa 2:20).
Rabbimiz Pawılǵa Damashqqa barıwın ayttı, ol jerde oǵan ne islew kerek ekenligi aytıladı (Húkimdarlar 9:6). Onıń jańa ómir joybarı sol waqıtta berilmedi. Damashqta ol oraza tuttı, duwa etti hám Rabbimizge boysınıw menen kútti. Bul boysınıw Pawıldıń sol waqıttan baslap minez-qulqın hám ómir súriw tárizin súwretledi.
Ananiyaǵa kóriniwde Pawılǵa barıp, onıń ústine qolların qoyıwı kerek ekenligi aytıldı, sonlıqtan ol kózlerin qaytadan kóre aladı. Bul Ananiyastı qorqıttı, sebebi ol Pawıldıń isenimlerdi qamaqqa alıp atırǵanın bilgen. Rabbimiz oǵan Pawıldıń Quday tárepinen Óz xabarın basqa xalıqlarǵa, patshalarǵa hám Izrailge jetkeriw ushın qollanılatuǵın tańlanǵan ıdısqa ekenligin hám Isanıń atı ushın kóp nárselerdi azap shegiwi kerek ekenligin aytıp, onı tınıshlandırdı (Húkimdarlar 9:10-19). Ol kózlerin qaytadan kórgennen keyin, Pawıl dárhal shomıldı hám Muqaddes Ruh penen toldırıldı, hám jámiyetlikte Isanıń shın mániste Qudaydıń Ulı, Máshih ekenligin úyretiwdi basladı.
Ózgeris processı
Rabbimizge boysınıwǵa hám eriwge tayın bolǵanına qaramastan, Pawıl ózgeris processinde edi. Ómirimizde túpten ózgerisler jasaw ańsat emes. Jaslıq jıllarımızda úyretilgen nárseler bizdiń bir bólegimizge aylanadı. Sonlıqtan búgingi kúnde kóp shirkewlerde jaslı adamlar geybir nárselerdiń isleniwi usılındaǵı ózgerislerge beyimlesiw qıyınǵa túsedi. Injil táliymatları ózgermeydi, elshi Pawıl óz jazbaları arqalı tastıyıqlaǵanday, biraq olardı túsiniw usıllarımız mádeniy hám ruwxıy fonlarımız benen boyalǵan. Ózgeriwshenlikten aldın, Pawıl hár bir nárseni evrey dininiń qatań dástúriy fokusınan kórgen.
Endi ol Isanıń Máshih, Injildiń tiykarǵı tası ekenligin túsinip jetken soń, ol Injildi túsiniwin qayta teńlestiriwi kerek edi. Keyingi birneshe jıl ishinde ol Tarsusta jasap, Arabiyada waqıt ótkizdi. Izrailden izolyatsiya etilgen bul jıllar kerek edi, sonlıqtan Quday Pawıldıń júreginde isley aladı, onıń aqılın Injildiń haqıyqıy mánisine ashıp, oǵan jańa shirkewge úyretetuǵın nárselerdi ashıp beredi. Pawıl «úshinshi aspanǵa kóterilgen» hám sóz benen aytıp bolmaytuǵın nárselerdi kórgen jer Arabiya edi (2 Korinflilerge 12:2-4).
Missionerlik ruwxı
Barnabas Antioxiyada isenimlerge jergilikli shirkew qáliplestiriwge járdem berip atırǵan edi, hám Pawıldıń evrey hám basqa xalıq isenimleriniń aralaspası bolǵan bul shirkewdi úyretiwge jaqsıraq tayın ekenligin túsinip jetti. Ol Tarsusqa barıp, Pawıldı Antioxiyaga alıp keldi, ol jerde bir jıl dawamında isenimlerdi shákirt etti. Pawıl hám Barnabas Pawıldıń birinshi missionerlik sayaxatına Antioxiyadan shıqtı (Húkimdarlar 13). Pawıldıń xızmetindegi keyingi jıllar jemisli hám nátiyjeli boldı, sebebi ol kóp jerlerde shirkewler qurdı. Ol úsh zárúrli missionerlik sayaxatın isledi, hám sol jılları Evropada birinshi bolıp shirkewler qurdı. Ol ólgennen keyin de jumıstı dawam ettiretuǵın jas jigitlerdi shákirt etti hám úyretti. Timotiy hám Titus Efes hám Kritda úlken juwapkershilik berilgen shákirtlerdiń eki mısalı edi.
Jazbalar
Pawıldıń shirkewler ushın qáweteri onı tek ǵana olar ushın duwa etiwge emes, bálkim olardıń jámáátlik gúwalıǵın hám Rabbimiz benen júriwlerin ruwxlantırıw ushın olarǵa jazıwǵa da alıp keldi. Geybir jaǵdaylarda Korinftegi sıyaqlı nadurıs minez-qulq hám ámeliyatlardı dúzetiw kerek boldı. Rimliklerge ol qutqarıw injili hám isenim arqalı aqlanıw haqqında ullı dissertatsiya jazdı. Ol Timotiy hám Titusqa jergilikli shirkewdi qurıw hám bekkemlew ushın kerek bolǵan zárúrli pastoral jumıs hám táliymatta olardı ruwxlantırıw ushın jazdı.
Pawıldıń eń nátiyjeli jazbası Rimdegi qamaqtan edi. Ol ózin Rabbimizdiń tutqını dep atadı, Rabbimiz onı ómiriniń keyingi jıllarında kóp betlik ilhamlanǵan Injil jazbaların jazıw ushın qollanıp atırǵanın túsinip jetti, olar keleshektegi isenimlerdiń jolların jaqtırtadı: tek ǵana isenim arqalı qutqarıw, isler arqalı emes (Efesliklerge 2:8-9); Shirkewdiń kóteriliwi (1 Salonikalılarǵa 4:13-18; 1 Korinflilerge 15); Shirkewdiń Máshihtiń denesi sıpatındaǵı analogiyaları (1 Korinflilerge 12; Rimliklerge 12), Onıń kelini sıpatında (Efesliklerge 5:25-27), ibadatxana sıpatında (2 Korinflilerge 6:16), hám shańaraq sıpatında (Efesliklerge 2:19-20; 1 Timotiyge 3:15).
Ómir hám gúwalıq
Rabbimiz onı shaqırǵan kúnnen baslap, Pawıl Onı ómiriniń pútkil maqseti etti: «Sebebi men ushın, jasaw Máshih, hám óliw payda» (Filipiyalılarǵa 1:21). Pawıl Onıń ushın óliwge tayın edi. Ekinshi Korinflilerge 11:22-33 bizge Pawıldıń azap shekken geybir usılların aytadı. Rabbimiz onıń fokusı hám maqseti bolǵanlıqtan, onıń tiykarǵı qálewi Onı qanaatlandırıw edi: «Sonlıqtan biz Onı qanaatlandırıwdı maqset etemiz, meyli biz denede úyde bolayıq, meyli onnan uzaqta bolayıq» (2 Korinflilerge 5:9).
Pawıl ólimdi kútip atırǵanda, isenim menen ayttı: «Men jaqsı gúresti gúrestim, men jarıstı tamamladım, men isenimdi saqladım. Endi men ushın ádillik táji saqlanǵan, onı Rabbimiz, ádil Hákim, sol kúni maǵan beredi – hám tek ǵana maǵan emes, bálkim Onıń payda bolıwın qáleǵanlardıń bárińe de» (2 Timotiyge 4:7-8). Pawıl dúnyadan bas tarttı, hám ómir hám máńgilik ushın jalǵız mánisli maqsetke fokuslandı: «Artında qalǵan nárselerdi umıtıp, aldaǵı nárselerge umtılıp, men Qudaydıń meni Máshih Isa ishinde aspanǵa shaqırǵan sıylıǵın jeńiw ushın maqsetke umtılaman» (Filipiyalılarǵa 3:13-14).
