Efesliklerge jazılǵan xatta, Másihtiń shaxsına tiykarlanǵan haqıyqattıń eń ájayıp ashılıwı bar, Ol házir Qudaydıń oń qolında dańqlanǵan Adam, Shaytannıń kúshinen yamasa adamnıń zıyanlı niyetinen joqarı. Hár bir ilahiy oy Onıń dańqı ushın, Óziniń dańqı ushın hám Óz xalqınıń miyrası ushın Oǵan tiykarlanǵan.
«Másihde» yamasa «Onda» degen sóz, ásirese dáslepki úsh bapta qayta-qayta aytıladı, biraq bizde «Rabbıda» hám «Rabbı» degen sózlerge de siltemeler bar. Grek tilinde atlıq aytılǵanda, ol obektke itibar qaratadı, al atlıq túsirilip qaldırılǵanda, ol xarakteristikalıq boladı.
«Másihde» hám «Onda» degen sózlerdiń áhmiyeti
«Sonlıqtan men de, sizlerdiń Rabbı Isaǵa bolǵan isenińizdi esitkenimnen keyin» (Efesliklerge 1:15).
Bulardıń dáslepki ekewi óte unamlı, sebebi olar xarakteristikalıq nársege emes, bálkim Rabbıdıń jeke ózin dańqlaytuǵın nársege itibar qaratadı; olar Oǵan itibar qaratadı.
Efesliklerdiń Másihke bolǵan isenimi Onıń ólimine, Onıń tiriliwine hám Onıń aspanǵa kóteriliwine tiykarlanǵan edi, hám Oǵan bolǵan isenimleri olarǵa miyras alıp keldi. Haqıyqatında da, olar Onda kórgen nárseleri áhmiyetli edi, bul ájayıp Shaxstıń ullılıǵı hám dańqı; bul bizdi Oǵan tarttı: Ol kim edi, Ol kim hám Ol ne isledi. Bul bizdiń júreklerimizdiń úlken tartılıwı, hám bizge miyras kerek bolǵanda, biz qay jerge qaytıwımızdı bildik hám onı Onda taptıq; hámmesi Oǵan tiykarlanǵan.
«Onda pútkil imarat birge durıs qurılıp, Rabbıda muqaddes ibadatxana bolıp ósiwde» (Efesliklerge 2:21).
Bul jerdegi eń áhmiyetli nárse — ibadatxana qurılıp atırǵan bul Shaxstıń ullılıǵı, Ierusalimde emes, yamasa hár qanday jerlik yamasa basqa orayda emes, bálkim Ol Qudaydıń oń qolında turǵan jerde. Bul qurılıs jumısı búgingi kúnde dawam etip atırǵan process; ol Pentekostta baslanǵan hám Rabbı Óz adamları ushın kelgenshe tamamlanbaydı. Bul Qudaydıń dańqı hám maqtawı ushın qanday ájayıp imarat boladı, ol óziniń barlıq dańqı hám sulıwlıǵı menen tamamlanǵanda.
«Rabbıda» degen sózdi túsiniw: Xarakteristikalıq turmıs
«Sonlıqtan men, Rabbıdıń tutqını [men atlıqtı túsirip qaldıraman] sizlerdi shaqırǵan kásibińizge múnásip júriwińizdi ótinemen» (Efesliklerge 4:1).
Endi biz atlıq túsirilip qaldırılǵan ayatlardan baslaymız. Bul bizdiń 1 Korinflilerdegi Bibliya oqıwlarımızda talqılap atırǵan nársemizge óte baylanıslı. Biz iye bolǵan orın menen maqtanıw bir basqa, hám bunda hesh qanday jaman nárse joq, biraq keyin sol orınǵa baylanıslı ámeliyatımızǵa jaqsılap qaraw pútkilley basqa másele.
Bul máselege baylanıslı bar bolǵan úlken ayırmashılıqtı oylaǵanımızda, Rabbıdıń aldında ózimizdi kishipeyillik penen tutıwımız kerek, biraq sol maqsetti kózden jasırıp qoymawımız kerek. Kóz ayaq baspaǵan jerdi kóre aladı, sonlıqtan Qudaydıń Másihte islegen isleri menen maqtanıw hám barlıq dańqlı ózgesheliklerdi hám onıń qalay tamamlanatuǵının kóriw durıs, biraq sol waqıtta, bunday orınǵa sáykes keletuǵın kúnlik ámeliy turmıstı itibarǵa almaslıq pútkilley nadurıs.
Turmıstıń hár bir tarawında bul haqıyqat. Eger kimdir áskerge qosılıwdı sheshse, tek ǵana qosılıp, «men áskermen» dep aytıw jetkilikli emes, hám keyin bunday orınǵa tiyisli tártipti itibarǵa almaslıq, yamasa huqıqtı úyrenip, tiyisli bilimdi alıw ushın kerekli nárselerdi itibarǵa almaslıq, hám sonday etip turmıstıń barlıq tarawlarında belgili bir orınǵa sadıqlıq belgili bir tártipti óz ishine alıwı kerek. Sonlıqtan Másihte hám Rabbıda bolıw yamasa Rabbıda bolıw haqqındaǵı bul máselede biz talqılaytuǵın usı usıl menen.
Pawel, Rabbıdıń tutqını
Pawel aytadı: «Sonlıqtan men, Rabbıdıń tutqını.» Pawel ózin Isa Másihniń tutqını dep esaplamadı. Onıń tutqın bolǵanı óziniń qáteligi sebepli shúbhesiz edi. Oǵan Ierusalimge barmaslıq haqqında tek ǵana adamlar tárepinen emes (Elshiler 21:4), bálkim Ruwh tárepinen de eskertilgen edi: «Ruwh sonday deydi» (Elshiler 21:11). Hám bunday dawıs berilip, ol itibarǵa alınbasa, bul tek ǵana apat penen tawsılıwı múmkin.
Biraq sizler áwliyelerdiń ne degenin esleń: «Rabbıdıń erkiniń bolıwına ruqsat beriń» (Elshiler 21:14). Hám sonday etip Pawel qamaqta bolǵanda, Quday oǵan bergen úlken sawǵanı qollanıwına tosqınlıq etilmedi, hám qamaqtan «Qamaq xatları» shıqtı hám biz olarǵa úlken minnetdarmız. «Men, Rabbıdıń tutqını [xarakteristikalıq jaqtan].»
Paweldiń qamaqta bolıwındaǵı hár bir nárse onıń Rabbıǵa tiyisli ekenligi menen boyalǵan edi. Ol bul haqıyqattı hesh qashan kózden jasırıp qoymadı, sonlıqtan ol sol jerde Rabbıǵa xızmet etiwdi dawam ettirdi hám jánler qutqarıldı. Onesimus qamaqta bolǵanda Rabbıǵa alıp kelindi (Filemon 10) hám shúbhesiz basqalar da ol sol jerde bolǵanda tásir etildi, hám Qudaydıń oyları hám Másihniń biz ushın júregi haqqında kóp nárselerdi aytatuǵın kóp ájayıp xatlar jazıldı. Sonlıqtan Pawel tutqın bolǵanda, ol sol jaǵdayda Rabbıǵa xarakteristikalıq jaqtan tiyisli edi. Ol qamaqta Rabbıǵa boysındı, hám Másih ushın dańq bar edi. Ol biz kóbinese bir yamasa basqa jol menen isleytuǵınımızday, óz jaǵdayları haqqında otırıp qayǵırmadı; ol bul jaǵdayda ekenliginen shaǵım etpedi, Qudaydıń onı bunday kemsitiliwshi jaǵdayǵa qoyıwına ruqsat bergenligi ushın ádalatsız ekenligin jılamadı. Bir sekundqa da emes. Ol onı Rabbıdan qabıl etti; xarakteristikalıq jaqtan ol Rabbıǵa boysınıw menen belgilenetuǵın edi hám Rabbıdıń dańqı ushın bir nárse bar edi.
Ózgeshe júris-turıs: Basqa butparastlar sıyaqlı emes
«Sonlıqtan men bunı aytaman hám Rabbıda gúwalıq beremen [taǵı da atlıqtı túsirip qaldıraman], sizler endi basqa butparastlar sıyaqlı, óz aqıllarınıń boslıǵında júrmesligińiz kerek» (Efesliklerge 4:17).
Pawel Rabbıda gúwalıq berip atırǵan edi. Ol sol butparast imanıwshılar ushın Rabbıdıń awızı edi. Bul máselelerdi úyrenetuǵınlar sizge aytadı, butparast turmıstıń úlken ózgesheliklerinden biri — buzaqılıq, hár túrli ádep-ikramlılıq, jamanlıq, nızamsızlıq, Qudayǵa jaman bolǵan hár bir nárse.
Hám sol Efeslik imanıwshılar tek ǵana dúnyanıń tiykarı qoyılǵanǵa shekem Másihte saylanǵanlarına hám keletuǵın nárselerde eń úlken miyrasqa iye bolıwǵa arnalǵanlarına quwanıwı kerek emes edi, bálkim sol orınǵa sáykes keletuǵın, átirapındaǵı turmıstan pútkilley basqasha bolǵan júris-turıs bar edi. Imanıwshılar, gúya, ekzotikalıq ósimlikler. Yaǵnıy, biz qızıq jerde jasaymız, hám biz bul dúnyaǵa tiyisli ózgeshelikler menen xarakterleniwimiz kerek emes.
Endi bul bizdiń aramızda kóp máselelerdi, bizdiń minez-qulqımızdı, kiyimlerimizdi hám bul dúnyada háreket etetuǵın principlerimizdi soraw astına qoyadı. Bul hárdayım jaslar ushın úlken mashqala. Biz kórshilerimiz sıyaqlı bolıwımız kerek, mektep doslarımız sıyaqlı bolıwımız kerek, kásipdeslerimiz sıyaqlı bolıwımız kerek, sáykes keliwimiz kerek, sebebi eger sáykes kelmesek, bizdi masqaralaydı. Bir mániste kiyinbew óte qıyın, biraq biz tek ǵana «modaǵa sáykes» bolıw ushın kúndelik modalarǵa eriwimiz kerek emes. Bul qarap shıǵıw ushın óte ápiwayı mısal.
Búgingi kúnde bul dúnyada bar bolǵan ádalatsızlıq hám qorqınıshlı buzılıw, neke baylanısın hám oǵan tiyisli barlıq nárselerdi taslap jiberiw! Bunday máseleler kiyimnen ádewir áhmiyetli, biraq biz basqa tárepti umıtpaq kerek emes, hám sonday etip Pawel Másihte bolǵanlar Paweldiń Rabbıdan berip atırǵan bul sózin qabıl etiwleri kerek dep aytıp atır. Ol Rabbıda gúwalıq berip atır, bul Rabbıdıń Óziniń xarakteristikası, Rabbı Ózine tiyisli bolǵanlardan bunı qáleytini. Olar basqa butparastlar sıyaqlı júrmesligi kerek.
Yahudiy ózgeshe kiyimge iye bolıwı kerek edi. Sanlar kitabında olarǵa kiyimleriniń etegine kók shúmekler salıw aytılǵan edi. Endi ne ushın sonday edi? Bul tek ǵana bezew emes edi. Olar Rabbıdıń nızamın eslewleri kerek edi; olar Yahveǵa tiyisli ekenliklerin hám Rabbı Yahvehtiń nızamı olarǵa hár kúni, qay jerge barsa da, minnetli ekenligin eslewleri kerek edi. Eger men, hám men bunı kishipeyillik penen aytaman, ómirimniń hár kúni Rabbıǵa tiyisli ekenligimdi hám Onıń hár kúni boysınıwǵa juwapker ekenligimdi eslegenimde, men kóp, kóp nárselerden qutqarılǵan bolar edim, olar ushın uyalaman.
Hám sonday etip, qımbatlı xristian doslar, Pawel sonday deydi: «Men Rabbıda gúwalıq beremen»; bul Rabbıdan kelgen sóz, bul Rabbıǵa xarakteristikalıq, «men xabarda». Men sizge aytıp atırǵan nársemniń mısallarıman dep aytıwıńız múmkin. Men Yahudiylikten hám onıń eń jaman ózgesheliklerinden, quwǵın hám jamanlıqtan qutqarılǵanman, hám házir men Rabbıǵa jaǵımlı bolıp júrmen. Ol «sizler endi basqa butparastlar sıyaqlı, óz aqıllarınıń boslıǵında júrmesligińiz kerek» degeninde bunı názerde tutadı.
O qımbatlı áwliyeler, búgin qanday boslıq bar! Qudaydıń aqılın bilmew qanday, adamnıń aqılınıń qanday dáwagerligi, hám onıń alıp kelgen barlıq miywesi! Adamlar óz aqıllarınıń boslıǵınan keyin júrip, ózlerin Quday sıyaqlı jámiyetlik kórsetiwge alıp kelgen barlıq jamanlıq hám shataqlıq hám qayǵı dúnyaǵa kirgizildi. Bul ele bolǵan joq, biraq onıń ruwhı hár jerde bar hám shirkew ketkennen keyin tolıq kórsetiledi. Sonlıqtan bul jerde Rabbı menen hám Rabbıǵa baylanıslı, hám Rabbıdıń qulı onda edi: «Butparastlar sıyaqlı júrmeńler.»
Nur balaları sıyaqlı júriw
«Sebebi sizler bir waqıtları qarańǵılıq edińiz, biraq házir Rabbıda nurdıń balaları sıyaqlı júrińler» (Efesliklerge 5:8).
Nur ájayıp nárse. Ol ashıqlaydı hám kórsetedi. Biz Rabbı Isanıń bul jerde Óz jolında, dúnyanıń nurı bolıp júrgenin oylaǵanımızda óte, óte minnetdar bolıwımız múmkin. Oǵan ergenler qarańǵılıqta júrmeydi; olar ómir nurına iye boladı. Ol bul dúnyada júrgeninde, ájayıp nurdı, rahatlıq, qollap-quwatlaw hám járdem ushın tarqalǵan nurdı ashıqladı. Qarańǵılıqta payda bolǵan nur. Sol nur hár túrli eki júzlilikti hám jamanlıqtı ashıqladı.
Nur ájayıp nárse. Eger biz shıra alıp, onı eń kirli múyeshke jaqtırsaq, ol hesh qashan nurdı lastamaydı, oǵan hesh qanday iyis jabıspaydı; nur taza. Mister Darbidiń gimni bunı sonday bildiredi: «Rabbı, júreklerimizge, Seniń nurıń hárdayım taza.» Hám bul jerde, Rabbıda nur bolǵanlar, Rabbıdıń Ózine xarakteristikalıq bolǵanlar, qay jerge barsa da nur taratadı: «Nur balaları sıyaqlı júrińler.»
Biz Rabbıdı bilmegenimizde bir waqıtları qarańǵılıq edińiz; biz basqalardıń járdemi hám paydası ushın bir de nur sáwlesin tarata almas edińiz. Biz ne durıs emes ekenin anıqlawımız múmkin edi, biraq Rabbıdıń kózinde durıs yamasa nadurıs bolǵan hár qanday nársege húkim shıǵarıwǵa qábiletimiz joq edi. Házir nur balaları sıyaqlı, bizde bul qábilet bar hám biz nur balaları sıyaqlı júriwimiz kerek, hesh qanday qarańǵılıq túri menen baylanıspawımız kerek. Biraq eger bizdegi nur qarańǵılıqqa aylansa, sol qarańǵılıq qansha úlken! Hám haqıyqat bilinse de, qabıl etilmese, sol qarańǵılıq qansha úlken! Hám sonday etip, biz nur balaları sıyaqlı júriwimiz kerek. Xarakteristikalıq jaqtan «Rabbıda», Ol nur bolǵanı sıyaqlı, biz de nur bolamız. Biz Onıń Rabbılıǵı astında bolǵanımızda Onnan xarakter alamız.
Rabbıda ata-analarǵa boysınıw
«Balalar, Rabbıda ata-anańızǵa boysınıń: sebebi bul durıs. Ákeńizdi hám anańızdı húrmetleń; bul wáde menen birinshi buyrıq» (Efesliklerge 6:1).
Qudaydıń Sózi ata-analar hám olardıń balaları ushın eń jaqsı múmkin bolǵan basshılıqtı beredi. Bul jerde ásirese sóz balalarǵa arnalǵan. Hám sóz: «Eger sizdiń erkińiz olardıń erkine qarsı bolsa, ata-anańızdan júz búrmesligińiz kerek.» Joq, deydi Pawel, «Rabbıda ata-anańızǵa boysınıń.» Rabbı sıyaqlı bolıń. Ol túsip, ata-anasına boysındı.
Dańq Rabbıdıń óz ata-anasına boysınǵanın oylaǵanımızda óte, óte tásirli, Ol burılıp: «Men bunday jasta, men qálegenimdi isley alamın» demedi. Balalar úyde bolǵansha, olar shatır astında bolǵansha, olar ata-anasınıń qamxorlıǵı astında bolǵansha, olar olarǵa boysınadı, ásirese olar Rabbıǵa tiyisli bolǵanda. Men Paweldiń Rabbıǵa tiyisli bolǵan balalarǵa sóylep atırǵanına shúbhelenbeymen, olar Onıń atın moyınladı, hám házir Pawel: «Rabbıda ata-anańızǵa boysınıń» deydi. Rabbı sıyaqlı xarakteristikalıq bolıń, Onnan xarakter alıń; Ol óz ata-anasına boysınǵanı sıyaqlı, siz de óz ata-anańızǵa boysınıń. Itibar beriń, bul ata-analarǵa úlken juwapkershilik júkleytini, olar balaların boysındırǵan nárse Rabbıdıń kózinde durıs bolıwı kerek. Bul óte juwapkershilikli orın.
Rabbıda kúshli bolıw
«Aqırında, áwliyelerim, Rabbıda hám Onıń kúshiniń qudiretinde kúshli bolıń. Shaytannıń ayyorlıqlarına qarsı turıwıńız ushın Qudaydıń pútkil sawıtın kiyiń» (Efesliklerge 6:10).
Biz hámmemiz Bibliya oqıwlarına kóp waqıt qatnastıq, hám biz Efesliklerge jazılǵan xatta urıs et hám qanǵa qarsı emes, bálkim aspan orınlardaǵı shaytanlıq tásir hám kúshke qarsı ekenin biliwimiz kerek, olar bizdi miyrasımızdan ayırıwǵa umtıladı, hám biz olardı saqlap qalıw ushın gúresiwimiz kerek. Hám sonday etip bul jerde elshi áwliyelerdi: «Áwliyelerim, Rabbıda kúshli bolıń» dep shaqıradı. Ol kúshli bolǵanı sıyaqlı kúshli bolıń, Oǵan xarakteristikalıq jaqtan uqsas bolıń.
Ol kúshin qaydan aldı? Álbette, Qudaydıń erkine boysınıwda. Eger biz 10-bapqa kelip, «Sizlerdi hesh qanday azǵırıw tutqan joq, tek ǵana adamǵa ulıwma bolǵan azǵırıwlar ǵana; biraq Quday sadıq, Ol sizlerdi kúshińizden artıq azǵırıwǵa jol bermeydi; bálkim azǵırıw menen birge qutqarıw jolın da jaratadı, sonlıqtan sizler onı kótere alasızlar» (1 Korinflilerge 10:13) degen máselede pikir ayrılıǵı bolıwı múmkin.
Endi, sizdiń tásirińiz qanday ekenin bilmeymen, biraq uzaq waqıt dawamında men bul degeni, men azǵırılǵanda, Quday ilahiy kúsh penen kirip, esikti ashıp beredi, sonlıqtan men ótip, azǵırıwımnan qutıla alamın dep oylaytuǵın edim. Biraq men bunı tasladım. Qutqarıw jolı boysınıw, hám biz sol málimlemeden aldınǵı jaǵdaylardı hám Izrail tariyxındaǵı túrli waqıtlardaǵı túrli adamlardı qarap shıǵıwımız múmkin. Rabbıdıń kúshi Quday ushın bul jerde bolǵanda sol jerden kelgen. Ápiwayı kúnlik boysınıw.
Men «ápiwayı» degen sózdi qollanbawım kerek, sebebi geyde boysınıw ápiwayı emes. Rabbı ushın da ápiwayı emes edi, hám sol sońǵı háreket, boysınıwdıń sol shekten tıs háreketi, Ol óz ómirin bergen waqıtta; bir sekundqa da onıń ańsat bolǵanın oylamań — ol ańsat emes edi — bul Rabbı ushın úlken qayǵı edi, hám Getsemane baǵı bunıń kórsetkishi.
Biraq qımbatlı doslar, Pawel: «Aqırında, áwliyelerim, Rabbıda kúshli bolıń» deydi. Ol kúshli bolǵanı sıyaqlı kúshli bolıń, Oǵan xarakteristikalıq jaqtan uqsas bolıń. Hám qanday kúsh bar edi, maqset kúshi, erik kúshi, boysınıw kúshi, kúnlik, Qudaydıń Ulında kórsetilgen ájayıp, ájayıp kúsh ózgeshelikleri, «hálsizlikte jetilistirilgen kúsh.» Kóbinese kúsh sol jerde kórsetiledi: pútkilley hálsizlikte, Oǵan sadıq bolıw ushın Qudaydan kúsh alıw. Sonlıqtan ol: Qudaydıń pútkil sawıtın kiyiń deydi.
Rabbıda sadıq xızmetshi
«Biraq sizler de meniń islerim haqqında hám men qalay ekenim haqqında biliwińiz ushın, Tixikus, súyikli tuwısqan hám Rabbıda sadıq xızmetshi, sizlerge barlıq nárselerdi bildiredi» (Efesliklerge 6:21).
Endi aqırında, bul jaǵımlı qaharman Tixikus, súyikli tuwısqan hám Rabbıda sadıq xızmetshi.
