Ibrahım: «Quday ózi kúydirip atırılǵan qurbanlıq ushın qozını támiyinleydi, balam»,— dedi. Sonnan keyin ekewi birge ketti.Jaratılıs 22:8
Qozı teması Quday Sózindegi eń gózzal temalardıń biri. Ol Muqaddes Jazıwlar boyınsha, Jaratılıstan Ashıwǵa shekem sozılıp ketken. Jaratılıs 4-bólimde biz Qozınıń túrin kóremiz, sol waqıtta Abel óz qoylarınan tuńǵıshın Qudayǵa qurban etken. Ol Qudaydıń óz ata-anasın kiyindiriw ushın ayıpsız qurbannıń qanın tógkenin túsingen hám Qudayǵa ayıpsız qurbanlıq usınǵan, bul kelip atırǵan Qozınıń túri edi. Jaratılıs 22-bólimde biz Qozınıń payǵambarlıq etilgenin kóremiz. Quday Ózi Qozını támiyinleydi, hám sol Qozı insaniyat ushın adam bolıwı kerek edi. Shıǵıw 12-bólimde biz soydırılǵan Qozınıń hám Onıń qanınıń qollanılǵan gózzal súwretin kóremiz. Yesaya 53-bólimde biz Qozınıń jankóylik etilgenin kóremiz; Yoxanna 1:29-da biz Qozınıń anıqlanǵanın kóremiz; Ashıw 5-bólimde Qozı ulıqlanǵan; 22:1-de Qozı dańqlanǵan.
Qozını Muqaddes Jazıwlar boyınsha izlep barǵanımızda, Jaratılıs 4-bólimde Qozı jeke adam ushın, Shıǵıw 12-bólimde úy-xojalıq ushın, Lewiler 16-bólimde Qozı xalıq ushın, al Yoxanna 1:29-da pútkil dúnya ushın ekenin bilemiz. Qudaydıń Qozısı sıpatında, Rabbımız Isa miyrimli, gúnásız hám kámil qurbanlıq edi. 1 Petrus 1:18-20-de biz oqıymız: «Bilgenińizdey, sizler ata-babańızdan miyras bolǵan mánisiz turmısıńızdan gúmis yamasa altın sıyaqlı buzılatuǵın zatlar menen emes, al nársiz hám kirshiksiz qozıday Másehtiń qımbatlı qanı menen qutqarılǵan edińiz. Ol dúnya jaratılǵanǵa shekem aldınnan belgilengen edi, biraq sizler ushın usı sońǵı dáwirlerde ayan boldı».
Jaratılıs 22-bólimine itibar qaratqanımızda, bul tariyxıy bólimdi kóriwdiń kóp usılları bar. Biz onıń sınaqtan ótken isenimniń kóp ámeliy sabaqların yamasa áke menen balanıń qatnasınıń jaqsı úlgisin tekseriwimiz múmkin. Men sizlerdiń dıqqatıńızdı qaratqım kelgen payǵambarlıq tárepi bar.
Tariyxı
Bul waqıya birneshe bólim aldın baslanadı, sol waqıtta Quday dáslep Abramdı shaqırǵan hám onıń áwladları aspanlardaǵı juldızlar sıyaqlı kóp bolatuǵının wáde etken. Abram Qudayǵa isengen, hám bul oǵan ádillik ushın esaplandı. Abram toqsan toǵız jasqa tolǵanda, Rabbı oǵan kelisim belgisin bergen hám onıń atın Abramnan (ulıqlanǵan Áke) Ibrahımǵa (kóplegen xalıqlardıń Ákesi) ózgertken. Bul jerdegi qıyınshılıq sonda edi, Ibrahımnıń bul waqıtqa shekem perzentleri joq edi! Onıń zayıbı Saray bul máselelerdi óz qolına alıp, óz qızmetkeri Hagarǵa onıń menen perzent kóriw ushın bergen, biraq bul isenim jolı emes edi, hám Qudaydıń jolı da emes edi! 21-bólimde biz Hagar menen onıń balası Ishmayıl wáde etilgen ulı Isaak tuwılǵannan keyin quwıp shıǵarılǵanın bilemiz. Isaaktıń tuwılıwı Rabbımız Isanıń tuwılıwınıń súwreti, al Hagar menen Ishmayıl nızamnıń súwreti.
Bul bólimde Qudaydıń Qozısına isharat etetuǵın úsh payǵambarlıq súwret bar. Barlıq túrler hám súwretlerdiń óz shegaraları bar, biraq bul bólimde qádirleytuǵın kóp nárse bar.
Áke Ibrahım
Bizdiń bólimimiz Ibrahımnıń Quday tárepinen sınaqtan ótiwi menen baslanadı (1-2-ayatlar), «Usı waqıyalardan keyin Quday Ibrahımdı sınaqtan ótkerdi hám oǵan: «Ibrahım!»— dedi. Ol: «Men bul jerde men»,— dedi. Sonnan keyin Ol: «Ulıńdı, jalǵız ulıń Isaaktı, jaqsı kóretuǵın ulıńdı alıp, Moriya jerine bar hám men saǵan aytatuǵın tawlardıń birinde onı kúydirip atırılǵan qurbanlıq sıpatında usın»,— dedi. Adamgershilik jaǵınan aytqanda, bul sınaq jeke, maqsetli, awırtpalı hám túsiksiz edi. Sınaq dawamında biz Ibrahımnıń turaqlı boysınıwın hám Qudayǵa tolıq isenimin bilemiz. Ibraniyler 11:19-dı oqıǵanımızda, Ibrahımnıń «Quday onı (Isaaktı) ólilerden de tirilte alatuǵınına isengenine, hám onıń onı metaforalıq mániste qayta alǵanına» isengenine bilemiz. Turmısımız dawamında bizge sınaqlar hám qıyınshılıqlar keledi. Ibrahımnan úyrenetuǵın sabaq, bizge túsiksiz bolǵan waqıyalarda qalay juwap beriw kerek. Ibrahım Nátiyjeler 3:5-6-da aytılǵan sózlerdiń anıq súwreti: «Pútkil júregiń menen Rabbıǵa isen, hám óz túsigińe súyenbe; Barlıq jollarıńda Onı tán al, hám Ol seniń jollarıńdı basqaradı».
Ibrahım sonday-aq Óz súyikli Ulı Isaaktı bergen Áke Qudaydıń súwreti. Áke ushın Golgata tawında Rabbımız Isanıń beriliwi neni ańlatqanın bunday gózzal úlgisin basqa qay jerden tabamız? 4-ayatta biz oqıymız: «Úshinshi kúni Ibrahım kózlerin kóterip, uzaqtan orındı kórdi». Orın tórt márte aytılǵan (22:3, 4, 9, 14). Moriya «Quday tárepinen aldınnan kórilgen» yamasa «Quday tárepinen saylanǵan» degen mánisti ańlatadı. Áke Quday Óz súyikli Ulı ushın Golgata dep atalǵan orında bolatuǵın barlıq nárselerdi bilgen. Úshinshi kún bizge tiriliwdi esletedi. Bul bólimde úsh márte áke menen balanıń birge barǵanın oqıymız (22:6, 8, 19), bul bizge Áke Quday menen Óz súyikli Ulı arasındaǵı turaqlı qatnastı esletedi. Sonday-aq, Ibrahım ot penen pıshaqtı Óz qolına alǵan (22:6). Ot sınaq hám muqaddes húkimdi ańlatadı, al pıshaq ólimdi ańlatadı.
Quday Ibrahımnan Isaaktı kúydirip atırılǵan qurbanlıq sıpatında usınıwdı soradı. Jaratılıs kitabında barlıq qurbanlıqlar kúydirip atırılǵan qurbanlıqlar bolǵan. Kúydirip atırılǵan qurbanlıq pútkilley Quday ushın. Ol jaǵımlı iyisli bolıwı kerek edi (Lewiler 1, 7). Áhmiyeti sonda, biz qoshqar menen tanıs bolǵansha, orınbasar haqqında oylamaymız. Isaak Ulı Ákeniń júregine ne bolǵanınıń súwreti; Ol jaǵımlı iyisli! Biz Isaaktıń ústine qoyılǵan aǵashtıń bes márte aytılǵanın oqıymız. Muqaddes Jazıwda aǵash kóbinese er adamdı ańlatadı. Bul bólingen aǵash ishki tárepti kóriw múmkinligin ańlatadı. Áke Óz súyikli Ulı Isaaktıń bul dúnyada adam sıpatındaǵı ruwxıy kámilligin kórgen hám qádirlegen.
Ulı Isaak
Isaak Rabbımız Isanıń ulı bolıwınıń súwreti. Isaaktıń anıq táriyplemesine dıqqat etiń: Seniń ulıń, seniń jalǵız tuwılǵan ulıń, Isaak (bul kúlkini yamasa quwanıshtı ańlatadı), seniń jaqsı kóretuǵın ulıń. Bul Bibliyada muhabbat haqqında birinshi márte aytılıwı. Bul ákeniń muhabbatınıń ulı menen áhmiyetli túrde baylanıslı! Biz Isaaktıń Ibrahımnıń ózgeshe ulı ekenin kóremiz. Ishmayıl da Ibrahımnıń ulı edi, biraq Isaak qımbatlı edi, sebebi ol wáde etilgen ulı, Ibrahımnıń muhabbatınıń ulı edi. Bul bizge Yoxanna injilinde Ákeniń Ulına bolǵan muhabbatı haqqında jeti márte oqıǵanımızdı esletedi (Yoxanna 3:35, 5:20, 10:17, 15:9, 17:23, 24, 26).
Isaak sonday-aq Qutqarushınıń Óz qurbanlıǵındaǵısúwreti. Ibrahım Isaaktı Quday aytqan orında qurbanlıq ústeline qoydı. Bul orın bizge Luka 23:33-te oqıǵanımızdı esletedi: «Olar Golgata dep atalǵan orınǵa kelgende, Onı sol jerde krestke kerdi». Moriya tawı Golgata jaylasqan sol taw qırında edi. Isaak orınǵa barǵanday, Rabbı da Golgata dep atalǵan orınǵa barıp, Óz ómirin Qudayǵa jaǵımlı iyisli qurbanlıq sıpatında berdi!
Isaak bizge Rabbımız Isanıń qulshılıǵın da esletedi. Isaak kishkene bala emes edi; ol jigirmalı jaslardaǵı jas jigit bolǵan shıǵar. Ol Ibrahımdı ańsatlıq penen jeńe alar edi. Biraq, biz onıń boysınıwshıekenin kóremiz, hátte aǵashtı kóterip qul sıpatında háreket etken, keyin ózin baylawǵa hám qurbanlıq ústeline qoyıwǵa ruxsat bergen. Bul bizge Rabbımız Isanı, Ákeniń erkińe boysınǵan kámil quldı, ólimge shekem, hátte Krest ólimine shekem boysınǵanın esletedi. «Ol óz júzin Ierusalimge barıw ushın turaqlı túrde qoydı» hám: «Meniń erkime emes, Seniń erkiń bolsın!»— dep aytar edi. 9-ayatta biz oqıymız: «Sonnan keyin olar Quday aytqan orınǵa keldi. Hám Ibrahım sol jerde qurbanlıq ústelin qurıp, aǵashtı tártipke saldı; hám ol ulı Isaaktı baylap, onı aǵash ústine, qurbanlıq ústeline qoydı». Jaratılısta bul waqıtqa shekem qurbanlıqlar qurbanlıq ústeline qoyılǵanǵa shekem óltirilgen, biraq Isaak tiriley qurbanlıq ústeline qoyılǵan. Bul bizge Rabbımız Isanıń ómirin hesh kim almadı. Onıń ómirin beriwge hám onı qayta alıwǵa kúshi bar edi! Ol óz ómirin biz ushın berdi!
Biz geyde: «Muhabbat Seni qurbanlıq ústeline bayladı, Ákeniń muhabbatı hám Seniń muhabbatı, biz ushın, ey teńsiz Qurban, biz Seniń menen birge nurlandıq. Sen óz baylıǵıńdı berdiń, ózińdi erkin berdiń, Seniń sheksiz miyrimdegi ómiriń, biz Seniń menen birge jasawımız ushın»,— dep qosıq aytamız.
Zaburlar 118:27-de biz oqıymız: «Qurbanlıqtı arqanlar menen qurbanlıq ústeli múyizlerine bayla». Rabbımız Ákege bolǵan altın muhabbat arqanları menen hám adamǵa bolǵan gúmis muhabbat arqanları menen baylanǵan edi!
Qoshqar – Orınbasar
7-ayatta Isaak: «Kúydirip atırılǵan qurbanlıq ushın qozı qayda?»— dep soraydı. Bul Bibliyada «qozı» sózin birinshi márte oqıǵanımız! Biz bul soraw Ibrahımnıń júregine qalay kirip barǵanın tek ǵana tasawwur ete alamız, ol: «Balam, Quday Ózi kúydirip atırılǵan qurbanlıq ushın Qozını támiyinleydi»,— dep juwap berdi. Isaak soraw berer edi, hám Yoxanna Shomıldırıwshı jıllar ótkennen keyin oǵan juwap berer edi, ol: «Mine! Dúnyanıń gúnasın alıp taslaytuǵın Qudaydıń Qozısı!»— dep járiyaladı.
Ibrahım Isaaktı qurbanlıq ústeline qoyıp, pıshaqtı kóterip, óz súyikli ulına urmaqshı bolǵanda, Rabbınıń Perishtesi oǵan aspannan: «Ibrahım, Ibrahım!»— dep shaqırdı. Ol: «Men bul jerde men»,— dedi. Hám Ol: «Balǵa qolıńdı tiygizbe, yamasa oǵan hesh nárse isleme; sebebi men endi seniń Qudaydan qorqatınlıǵıńdı bilemen, sebebi sen óz ulıńdı, jalǵız ulıńdı Mendan jasırǵan joqsıń»,— dedi. Ibrahım kózlerin kóterdi, «onıń artında múyizlerinen tikenekke ilingen qoshqar bar edi. Sonnan keyin Ibrahım qoshqardı alıp, ulı ornına kúydirip atırılǵan qurbanlıq sıpatında usındı. Hám Ibrahım sol orınǵa «Rabbı Támiyinleydi» dep at qoydı; búgingi kúnge shekem aytılǵanday, «Rabbınıń tawında támiyinlenedi». Isaak ushın orınbasar bar edi, ol óz kúshi menen tikeneklerge ilingen edi. Bul bizge Óz kámil muhabbatı hám boysınıwı kúshi menen Rabbımız Isanıń gúnanı, ólimdi hám qábirdi jeńgenin esletedi! Ol bizdiń orınbasarımız edi! Kúydirip atırılǵan qurbanlıq Ákeniń dańqı ushın, hám orınbasar qoshqar bizdiń qutqarıwımız haqqında aytadı (1 Petrus 1:18-19, 3:18).
5-ayattıń bul kúydirip atırılǵan qurbanlıqtı ibadat penen baylanıstırǵanın kóriw qızıqlı, bul Muqaddes Jazıwda «ibadat» sózin birinshi márte oqıǵanımız. Ibrahım qoshqardı kúydirip atırılǵan qurbanlıq sıpatında usınǵanda hesh qanday sóz aytılmadı! Ibadat kúydirip atırılǵan qurbanlıq haqqında edi, Ibrahım yamasa Isaak haqqında emes. Bizdiń ibadatımız biz haqqımızda emes. Ol Ul haqqında bolıwı kerek. Biz Uldı jeke ibadat etkenimizde, Onı jámiyetlikte maqtawǵa tayın bolamız!
Keyinirek biz oqıymız: «Men Ózim ant ettim, Rabbı aytadı, sebebi sen bul iskerlikti islediń, hám óz ulıńdı, jalǵız ulıńdı Mendan jasırǵan joqsıń, men seni alǵıslayman, hám seniń áwladlarıńdı aspan juldızları hám teńiz jaǵasındaǵı qum sıyaqlı kóbeytemen; hám seniń áwladlarıń óz dushpanlarınıń qapısın iyeleydi. Seniń urıǵıńda jer júzindegi barlıq xalıqlar alǵıslanadı, sebebi sen Meniń dawısıma boysındıń». Bul jerde biz birinshi márte «boysındı» sóziniń Muqaddes Jazıwda aytılǵanın kóremiz. Bul gózzal bólimde, Quday tárepinen támiyinlengen Qozı haqqında bizge aytıp atırǵan, muhabbat, ibadat, qozı hám boysınıw barlıǵı birinshi márte aytılǵan. Barlıq tórtewi Qudaydıń Qozısı menen baylanıslı ekeni kórilgen.
Aqırında, biz Qozıǵa baylanıstı, yaǵnıy Kelinshikti kórgimiz keledi. Isaak Ibrahımǵa qaytarılǵannan keyin (tiriliwdiń súwreti), Isaaktıń zayıbı Rebeka 23-ayatta birinshi márte aytılǵan. Sonnan keyin 24-bólimde biz onıń oǵan qalay alıp kelingenin bilemiz. Bul bizge Shirkewdiń Qozınıń zayıbı ekenin esletedi. Quday Ózi ushın kúydirip atırılǵan qurbanlıq ushın Qozını támiyinlegenligi sebepli bizge berilgen jaqın qatnastı esletiw tásirli.
