Ulıń inkarnatsiyası
Rabbiy Isa bul dúnyaǵa kiriwi, túsiniw múmkin bolmaǵan bir qatar mújizeler hám sırlar menen baylanıslı, sebebi Rabbiyge uqsas hesh kim joq. Ol «haqıyqıy Quday… tirishilik Qudayı hám máńgilik Patsha» (Yeremiya 10:10 ESV). Onıń máńgi Quday bolıp qalıp, kámil insan retinde keliwi kóp márte hám túrli usıllar menen járiyalandı (Evreylerge 1:1-2) – biraq bul úlken sır bolıp qala beredi.
Balalıqtıń anasınıń qursagında payda bolıwı hám keyingi toǵız ay dawamındaǵı kóp rawajlanıwlar ekewi ushın da túrli mújizeler seriyasın bildiredi, ásirese tuwıw waqtındaǵı hám tuwıw procesindegi ájayıp processler. Rabbiyimiz Isa Máshihtiń, «etke aylanǵan» Sózdiń (Yuxanna 1:14) keliwine baylanıslı bul qansha kóbirek haqıyqat! Bul perishte Jabrayıldıń Maryamǵa járiyalaǵanına sáykes edi: «Sen qursagıńda bala kóterip, Ulıńdı tuwasan, hám Onıń atın Isa dep ataysan» (Luka 1:31).
Hár saparı meniń súyikli hayalım altı balamızdıń birin tuwǵanında, men onıń qasında edim hám hár bir tuwılıw mújize edi dep ayta alam. Medicina salasındaǵı adamlar, eger olar gumanizm yamasa evolyutsionizm tárepinen miy miyine kirgizilmegen bolsa, bunı tastıyıqlaydı. Adamnıń payda bolıwı haqqındaǵı tábiyiy processlerdi úyrenkenler, bunday waqıyanıń mújizeden kem emesligin aytadı. Biraq Sózdiń etke aylanıwı sırlılıǵı menen salıstırǵanda bul ne?
Ata menen Ulı arasındaǵı birlik
Ulıń inkarnatsiyası Ata menen Ulı arasındaǵı rejedegi hám hárekettegi kámil birlikti kórsetedi. Sol sıyaqlı, Ibrahim menen onıń ulı Isaak Moriya tawına birge barǵanlarında uyqas birlik kórildi. Olardıń jaqın qatnası Rabbiy Isa Máshix haqqındaǵı tómendegi sózde ne názerde tutılǵanın súwretledi: «Quday forması bolǵan halda, Ol Quday menen teń bolıwdı urlıq dep esaplamadı» (Filipiyalılarǵa 2:6 NKJV). Rabbiy Isa Quday bolǵanı ushın, máńgilikten máńgilikke shekem, Ata menen Ulı arasında básekileslik yamasa kelispewshilik joq edi. Biz besiktegi Isa balanı oylaǵanımızda, bunı umıtpaq kerek emes. Ol Qul formasında kelgen bolsa da (7-ayat), Ol hárdayım kim bolǵan bolsa – barlıq nárseler ústinen Quday – sol bolıp qaldı, Ol hesh qashan bolmaǵan nársege aylanǵanda hám máńgi boladı.
Sol waqıtta máńgi hám úsh birlikli1 Quday – Ata, Ulı hám Muqaddes Ruh – bul úlken sırǵa aralasqan edi. Qalay ekenligin biz hesh qashan tolıq túsine almaymız, biraq isenim Qudaydıń bereketli haqıyqatın qabıl etedi. Rabbiy Isa: «Men jol, haqıyqat hám ómirmen. Hesh kim Ataǵa Men arqalı kelmeydi» (Yuxanna 14:6) dedi. Biz oqıymız: «Hesh kim Qudaydı hesh qashan kórgen emes. Atanıń qoynındaǵı jalǵız tuwılǵan Ulı, Ol Onı járiyalaǵan» (1:18). Quday kórinbeydi hám «jetip bolmaytuǵın nurda» jasaydı (1 Timotiyge 6:16), biraq Ulıń shaxsında – Ol Quday hám Adam bolǵan – Ol Ózin ashıp berdi hám Bizge Onıń qasına kiriw múmkinshiligin berdi. Tek Quday ǵana «múmkin emes» nárselerdi múmkin ete aladı (Luka 18:27). Ol Ibrahimǵa: «Rabbiy ushın qıyın [ájayıp, JND] nárse bar ma?» (Jaratılıs 18:14) dedi.
Onıń ullılıǵı járiyalandı
Joqarıda aytılǵanday, Quday bas perishte Jabrayıldı Maryamǵa, jas qızǵa, Patsha Dawıttıń áwladına jiberdi. Perishte oǵan qursagında Ulıńdı kóterip, Onı «ISA» dep atawı kerek ekenligin ayttı. «Ol ullı boladı hám Eń Joqarǵınıń Ulı dep ataladı; hám Rabbiy Quday Oǵan ákesi Dawıttıń taxtın beredi. Hám Ol Yaqub úyi ústinen máńgi húkimranlıq etedi, hám Onıń patshalıǵınıń shegi bolmaydı» (Luka 1:32-33). Maryam qız bolǵanı ushın bunıń qalay bolatuǵının soradı. Jabrayıl juwap berdi: «Muqaddes Ruh seniń ústińe túsedi, hám Eń Joqarǵınıń kúshi seni qaplaydı; sonlıqtan, tuwılatuǵın sol Muqaddes de Qudaydıń Ulı dep ataladı» (35-ayat). Bul isenip bolmaytuǵın boljaw, ápiwayı insan kózqarasınan múmkin emes, orınlanadı, perishte qosıp ayttı: «Sebebi Quday ushın hesh nárse múmkin emes» (37-ayat).2
Úlken isenim hám sadıqlıq penen Maryam juwap berdi: «Mine, Rabbiy qulı; seniń sóziń boyınsha maǵan bolsın» (38-ayat NASB95). Qudaydıń máńgi máslahátı ámelge asırılatuǵın edi, Onıń rejeleri orınlanatuǵın edi, hám Maryam Quday paydalanatuǵın qurallı bolıwǵa tayın edi.
Matta jazbası Maryam hám Máshix haqqında (Matta 1:18-25) bir qansha maǵlıwmatlar beredi hám Yusufdı «ádil adam» (19-ayat) dep ataydı. Onıń kelini, Maryam, sadıq, ájayıp jas hayal edi, hám barlıq isenim iyeleri ushın haqıyqıy boysınıw, moyınsınıw hám sadıqlıqtıń ájayıp úlgisi edi.
Jazıwda Maryam Qudaydıń anası boladı dep aytılmaydı, al Isa, Ol da Quday bolǵan Isanıń anası boladı dep aytıladı. Jazıw Isanıń ilahiyligin hám insanlıǵın aralastırmaydı, al olardı ajıratpastan, itibar menen parıqlaydı.
Tómende bul úlken sır haqqındaǵı bir qansha belgili Jazıw bólimleri3, Qudaydıń Muqaddes Ruwı tárepinen ilhamlanǵan sózler menen jazılǵan:
- «Dawıs-dárek joq, taqıwalıqtıń úlken sırlılıǵı: Quday etke kórindi, Ruhta aqlanǵan, perishteler tárepinen kórildi, milletlerge waz etildi, dúnyada isenildi, dańqqa kóterildi» (1 Timotiyge 3:16 KJV).
- «Sózi etke aylanıp, aramızda jasaydı (hám biz Onıń dańqın, Atası menen Jalǵız Tuwılǵannıń dańqın kórdik), miyrim hám haqıyqatqa tolı» (Yuxanna 1:14 JND).
- «Sebebi bir Quday bar, hám Quday menen adamlar arasında bir Dálilshi bar, Adam Máshix Isa, Ol ózin barlıq ushın tólem retinde berdi» (1 Timotiyge 2:5-6 ESV).
Sońǵı bólim Ulıń inkarnatsiyası hám Onıń jerdegi ómiri Onıń ayrıqsha qurbanlıǵınan ajıratıp bolmaytuǵının anıq kórsetedi. Geybir adamlar Isanıń ómiriniń ayrıqsha úlgisin ǵana qarawdı qáleytini menen, Onıń qurbanlıǵın qabıl etpeydi. Biraq, ekewi de ajıralmas. Ajıratılǵan bolsa da, olar ómirde hám ólimde bir shaxsqa tiyisli. Ulıń inkarnatsiyası, Onıń bir shaxsta Quday hám Adam bolıwı máńgi bizdiń aldımızda boladı, Oǵan tabınıw ushın. Bunnan tısqarı, Onıń gúnásiz kámil ómiri bizdiń gúnálarımızdıń keshiriliwi ushın Onıń sońǵı qurbanlıǵı ushın kerek edi (Rimliklerge 5:8).
Biz bunı nege basım jasaymız? Bala bul dúnyaǵa jasaw ushın keledi, biraq Rabbiy Isa óliw ushın tuwıldı, sebebi Ol bul dúnyaǵa sol maqset penen keldi. Maryam Óz balası ushın paydalanǵan «oraw kiyimleri» de – perishte shobanlarǵa Jańa Tuwılǵandı anıqlaw ushın bergen belgi (Luka 2:7,12) – Onıń tuwılıwı Onıń sońǵı ólimin názerde tutqanın kórsetti. Sol waqıtta adamlar bunday kiyimlerdi ólgenlerdiń denelerin jerlew ushın oraw ushın paydalanǵan.
Siz Bilim átirapındaǵı dalalardaǵı qoylar ibadatxanada qurbanlıq ushın ósirilgenin bilesiz be? Bul Rabbiy Isanıń Bilimde tuwılıwınıń bir sebebi, sońǵı Qurbanlıq bolıw ushın. Onıń tuwılıwı hám ólimi ayrıqsha, biraq ajıralmas.
Onıń qurbanlıǵı haqqında bir qansha oylar
Eski Ahd Máshihtiń kámil hám bir márte bolǵan Qurbanlıǵınıń túrli táreplerin túsiniwge járdem beriw ushın túrli qurbanlıqlardı súwretleydi. Tolıq qurbanlıq (Levitler 1), ol tolıq qurbanlıq ústinde jandırılǵan, Qudaydıń quwanıshı hám qanaatlanıwı ushın tınıshlıq iyisi yamasa jaǵımlı iyis retinde kóterilgen. Bul qurbanlıq úsh erikli sadıqlıqtıń birinshisi edi (Levitler 1–3) hám májbúriy gúná hám qáte qurbanlıqlarınan ayrıqsha edi (Levitler 4–5).
Jandırılǵan qurbanlıqqa jaqsı unnan tayarlanǵan azıq qurbanlıǵı – «jer miywesi» (Ishaya 4:2 NKJV) – et qurbanlıǵı yamasa haywan qurbanlıǵı emes, qosıp berilgen. Azıq qurbanlıǵı gúnásiz Adamnıń kámilligin úlgilegen yamasa súwretlegen, Onıń jerdegi pútkil ómiri Qudaydıń quwanıshı hám qanaatlanıwı ushın edi (Levitler 2). Biraq, bul sadıqlıq ómiri Onı ólimge shekem «boysınıwǵa» (Filipiyalılarǵa 2:8) alıp keldi, Ózin tolıq beriwge tayın edi.
Keyingi erikli qurbanlıq tınıshlıq qurbanlıǵı edi (Levitler 3), ol dástúriy taza haywan bolıp, Quday menen qurbanlıq beriwshi arasında sheriklikti múmkin etiw ushın berilgen. Qurbanlıq qurbanlıq beriwshi tárepinen usınılǵan hám ruhaniy tárepinen qurbanlıq ústine qoyılǵan. Ol Quday ushın bir bólim, hám qurbanlıq beriwshi ushın, sonday-aq onıń shańaraǵı, xızmet etiwshi ruhaniy hám Quday xalqınıń basqa aǵzaları ushın, eger olar dástúriy taza bolsa (Levitler 7), bólim bergen. Ruhaniy tınıshlıq qurbanlıǵın jandırılǵan qurbanlıq ústine qoyǵan (Levitler 3:5), oǵan azıq qurbanlıǵı qosıp berilgen edi (Levitler 2).
Qudayǵa usınılǵan bul úsh qurbanlıqtıń túrli tárepleri Máshihtiń qurbanlıǵınıń ullılıǵın jaqsıraq túsiniwge járdem beredi, gúná máselelerinen basqa, olardı da Ol sheshken. Quday jerdegi Adam tárepinen dańqlandı, Ol gúnádan jek kóretuǵın Qudaydıń muqaddes hám ádil talapların qanaatlandırıw ushın barlıq minnetlemelerdi óz moynına aldı. Sonlıqtan Quday, bir mániste, gúnádan ayrıqsha bolǵan bul kámil Adamǵa kóp nárse qarızdar, hám Onıń ómiri hám jumısı sebepli Ózin pútkil insaniyatqa qarızdar dep esaplaydı.
Májbúriy qurbanlıqlar (Levitler 4–5) bizdiń gúnákar jaǵdayımız, «gúná» dep atalǵan, hám bizdiń gúnákar háreketlerimiz, «gúnálar» dep atalǵan, sonday-aq gúnálarımız ushın Oǵan qarızdar bolǵan ayıbımız ushın keltiriliwi kerek edi4 (bul Musa nızamınıń anıq buyrıqların buzıw máselelerinen ayrıqsha). Barlıq ayıbımız hám qarızdarımız Máshihtiń ayrıqsha qurbanlıǵı menen sheshildi.5 Quday máńgi Quday inkarnatsiyası bolǵan hám Qudaydı dańqlaw ushın Adam bolǵan Adam Máshix Isanı húrmetleydi – bunı islegen jalǵız Adam.
Tez arada biz dańqta bolamız hám sońǵan Qozıdı kóremiz (Ashıw 5:6), gúya jańa ǵana bolǵanday. Onıń azapları – Onıń qolları, ayaqları hám qaptalındaǵı bes ashıq jaradan kórinip turǵan – hárdayım bizdiń aldımızda boladı. Ólgen hám qayta tirilgen Qozı, sonday-aq óle almaytuǵın Quday, tómendegiler menen:
- Jeti múyiz – Onıń qudiretli, yamasa barlıq nársege qadir ekenligin kórsetedi;
- Jeti kóz – Onıń barlıq nárseni biliwshi, yamasa barlıq nárseni biliwshi ekenligin kórsetedi;
- Jeti ruh – Onıń hár jerde bar, yamasa hárdayım hár jerde ekenligin kórsetedi.
Biz bul sırlar menen máńgi tań qalamız.
«Quday dúnyanı sonday súydi, Ol Óz jalǵız tuwılǵan Ulıńdı berdi, Oǵan isengen hár kim joq bolmasın, al máńgi ómirge iye bolsın» (Yuxanna 3:16). Biz «Máshihtiń qımbatlı qanı menen, ayıpsız hám daqsız qozı sıyaqlı… dúnya jaratılǵanǵa shekem aldınnan belgilengen» (1 Petrus 1:19-20) qutqarılǵanbız. Sońǵı sóz bul úlken sırlarǵa basqa ólshem qosadı! Biz olardı túsine almasaq ta, olardı isenim arqalı, Muqaddes Ruwhtıń járdemi menen hám Quday Sóziniń nurında oylana alamız. Bul Atanı hám Ulıńdı, Muqaddes Ruwhtıń kúshinde máńgi tabınıwǵa alıp keledi. Bul tabınıwda biz házirden qatnasa alamız.
Ulıń inkarnatsiyası ushın bir qansha sebepler6
«Biz Isanı kóremiz, Ol perishtelerden bir az tómen etilgen, ólim azabı ushın dańq hám húrmet penen táj kiygizilgen, Ol, Qudaydıń miyrimi menen, hár kim ushın ólimdi tatıp kórsin. Sebebi Ol ushın barlıq nárseler bar hám Ol arqalı barlıq nárseler bar, kóp balalardı dańqqa alıp kelgende, olardıń qutqarıwshısı Kapitanın azaplar arqalı kámil etiw kerek edi. Sebebi muqaddes etiwshi de, muqaddes etilip atırǵanlar da bir, sonlıqtan Ol olardı aǵa-ini dep atawdan uyalmaydı, aytıp:
«Men Seniń atıńdı aǵa-inilerime járiyalayman; Jıynalıstıń ortasında Saǵan maqtaw aytaman» (Evreylerge 2:9-12). Bul ájayıp bólim bir waqıtları biykar etilgen Máshihtiń mıń jıllıq húkimranlıǵın kirgizedi. Bul payǵambarlıq tárepinen basqa, ol házir de biz dańqqa alıp kelingen kóp balalarǵa tiyisli ekenligimizdi, Oǵan jaqın baylanıslı ekenligimizdi kórsetedi. Sonlıqtan, biz: (1) kóp balalar; (2) muqaddes etilgenler; (3) Onıń aǵa-inileri dep atalǵanlar; (4) Onıń Jıynalısına tiyisli; (5) Máshixke berilgen Qudaydıń balaları; (6) Ibrahimnıń urpaǵı hám (7) xalıq.
Ibrahimnıń urpaǵı (2:16) keń qollanılıwǵa iye ekenligin, yaǵnıy barlıq isenim iyelerine, Adamnan baslap kelip atırǵan mıń jıllıqta qutqarılǵan sońǵı adamǵa shekem tiyisli ekenligin túsingenimizge iseneyik. «Xalıq» (17-ayat) Izrailge, geyde olardıń arasındaǵı isenim iyelerine hám miyrim dáwirindegi haqıyqıy isenim iyelerine tiyisli. Rabbiy húkimranlıǵınıń pútkil dawamında, Izrail haqıyqıy isenim iyelerinen turatuǵın «xalıq» boladı (Yuxanna 3:3-16; Ezekiel 36:25-38, 37:1-28 qarań).
Burın biz Quday óle almaydı dep aytqan edik, biraq Evreylerge 2:9 Rabbiy Isanıń Adam retinde ólimdi tatıp kórgenin kórsetedi, bul perishteler isley almaytuǵın nárse. Sonlıqtan, Ol bizdiń ornımızǵa ólimdi tatıp kóriw ushın perishtelerden tómen orın aldı (1 Petrus 3:18) hám kóp balalardı dańqqa alıp keldi. Sol waqıtta Ol bizdi Ózi menen perishteler hesh qashan iye bolmaytuǵınnan jaqın qatnasıqqa kirgizdi. Onıń inkarnatsiyası sebepli hám Onıń ólimi hám tiriliwi tiykarında, Máshix bizge, qutqarılǵanlarǵa, hesh qashan gúná etpegen qudiretli perishtelerden jaqın. Sonlıqtan Ol tiriliw kúni Magdalalı Maryamǵa: «Meniń aǵa-inilerime barıń, hám olarǵa aytıń, ‘Men Óz Atama hám sizdiń Atańızǵa, hám Óz Qudayıma hám sizdiń Qudayıńızǵa kóterilemen’» (Yuxanna 20:17 NASB95) dedi. Biz muqaddes etilgenbiz, yamasa ajıratılǵanbız, Ol bizdiń qutqarıwshımız Kapitanı, bizdiń ullı Basshımız bolıwı ushın, kóp balalardı dańqqa alıp keledi. Ol menen biz, kóp aǵa-iniler arasındaǵı qatnasıq, Onıń basqa isenim iyeleri menen bolǵan qatnasıǵınan jaqın.
Onıń inkarnatsiyası ushın basqa bir sebep Isanıń kámil insanlıǵın kórsetiw, Ol Quday bolsa da. Sóz Onıń eki tábiyatı – Quday hám Adam retinde – múmkin emes ekenligin kórsetedi
