Qudaydıń Jazba Sózi hám Onıń Áhmiyeti

Áhmiyeti Qudaydıń Jazba Sózi

Iye Isa Betlehemde tuwılǵannan keyin (Luka 2:1-20), Shıǵıstan bir topar danıshpan adamlar Qudısqa keldi. Olar áhmiyetli wazıypa menen keldi: «Yahudiylerdiń Patshası bolıp tuwılǵan Ol qayerde? Sebebi biz Onıń juldızın Shıǵısta kórgenbiz hám Oǵan tabınıw ushın kelgenbiz» (Matta 2:2 NKJV). Olar qalay uzaqtan kelip, jańa bolǵan waqıyanı bildi?

Payǵambar Daniyel dáwirinde Quday onı kóp danıshpanlardıń ómirin miyrimlilik penen hám keremet túrde qutqarıw ushın qollandı. Keyin Navuxodonosor Daniyeldi, ol Belteshazzar dep atadı, olardıń ústinen basshı etip qoydı (Daniyel 1:7, 2:48). Bul danıshpanlar hám olardıń keyingi áwladları Daniyel tárepinen jazılǵan, keleshek waqıyalardı súwretleytuǵın kitapqa iye boldı (qarańız Daniyel 9:24-27, 10:1-12:13). Daniyel 9-da kórsetilgen waqıt átirapında, keyingi áwladtıń danıshpanları (Matta 2) aspanlarda keremet nárselerdi bayqadı hám olarǵa qızıǵıp, bilgenleri hám baqlawları tiykarında Qudısqa sayaxat etti. Ol jerge kelgende, olar basshılardıń bul Patshanıń keliwine tayar emesligin hám qızıǵıwshılıq bildirmeytuǵının kórip tań qalǵan bolıwı kerek.

Hákimlik etip turǵan patsha, «ullı» Herod, yahudiy diniy basshıların shaqırıp, bul tuwılıw qayerde bolǵanın bilmekshi boldı, ózin Oǵan tabınıwǵa barǵısı kelgendey kórsetti. Haqıyqatında, Herod óz taxtın izleydi dep oylaǵan Bul Kisini óltiriwdi joybarlastırıp atırǵan edi. Jazıwshılar Mika (5:2-4) sózlerin keltirip, Yahudiya Betlehemi Másih tuwılıwı kerek bolǵan orın ekenligin tastıyıqladı, biraq olar Oǵan tabınıwǵa barıwǵa hesh qanday qálew kórsetpedi. Herodtıń jaman joybarları Qudaydıń aralasıwı menen biykar etildi (Matta 2:7-15), geypara Ol gúnásiz nárestelerdi hám balalardı qırǵın etiwge ruqsat bergen bolsa da (16-18-ayatlarda).

Bul detallar bizge «jazılǵanı boyınsha» – Injilde kóp qaytalanatuǵın sóz dizbegi – qabıl etiw ushın hám durıs niyetler menen sonday háreket etiw ushın Oǵan hám Onıń Sózine bolǵan isenim hám súyispenshilik kerek ekenligin kórsetedi. Ásirese bizdiń páseńlew hám ketip qalıw dáwirimizde, bul áhmiyetli Qudaydıń jazba Sózine bekkem turıw. Sonlıqtan, elshi Pawıl óziniń jas xızmetkeri Timotiyge ózinen úyrenip, Muqaddes Jazıwlardan bilgen nárselerinde dawam etiwge shaqırdı (2 Timotiy 3:14-17). Barlıq isenimliler Pawıldıń úlgisi hám táliymatına (1 Korinfliler 11:1) eriwge shaqırıladı, olar búgingi kúnde de kúshinde hám áhmiyetli.

Quday Óz Oyların Bildirdi

Quday Óz tańlaǵan xalqı ushın Óz oyların Musa arqalı Jaratıw, Shıǵıw, Leviler, Sanlar hám Qaytarma nızam kitaplarında bildirdi. Musanıń orınbasarı Yosua xalqqa arnawlı qurbanlıq orın qurıw ushın Qudaydıń buyrıǵın jetkizdi, «Musa Nızamı Kitabında jazılǵanı boyınsha » (Yosua 8:31). Tórtinshi áwlad hám onnan keyingiler Qudaydıń oylarından ayrılıp, hákimler dáwirinde kóp áwmetsizliklerge sebep boldı, sebebi «hár kim óz kózine durıs kórgenin etti» (Hákimler 21:25). Waqıt ótiwi menen, Quday Óz oyların ámelge asırıw ushın Óz júregine jaqın bolǵan patsha Dáwittiń hákimligin ornatdı (Zabur 132). Dáwit bul hákimlikti óziniń áwmetsizliklerine qaramastan, Qudaydıń ulı etip qabıl etken ulı Sulaymanǵa ótkizdi (2 Samuel 12:24-25).

Joybar Sulayman Dáwittiń úgit etkenindey, «Iyeń Qudaydıń buyrıǵın saqla: Onıń jollarında júr, Onıń nızamların, buyrıqların, húkimlerin hám gúwalıqların saqla, Musa Nızamında jazılǵanı boyınsha , sonday etseń, qayerge barsań da, ne qılsań da tabıslı bolasań» (1 Patshalar 2:3). Dáslepki boysınıwınan keyin, Sulayman áfsuski áwmetsiz boldı, sebebi ol rásmiy túrde Qudayǵa xızmet etken bolsa da, júregi túrli butlarǵa burıldı (11:1-11). Bul patshalıqtıń bólinishine alıp keldi.

Keyingi áwladlarda Quday bergen kórsetpeler haqqında aytıldı hám ámelge asırıldı «Musa Nızamı Kitabında jazılǵanı boyınsha » (2 Patshalar 14:6). Kóp keyinirek, Yeremiya dáwirinde, jaǵdaylar júdá jamanlasqannan keyin, ásirese Manasse dáwirinde, Quday Patsha Yosua arqalı úlken oyanıw isledi. Sol waqıtta Quday Sózine úlken itibar berildi, ol ibadatxanada bas ruhaniy Xilkiya tárepinen tabılǵan edi (22:8). Keyin Yosua «búkil xalqqa buyırdı: ‘Iyeń Qudayǵa Paskadan ótińler, bul Kelisim Kitabında jazılǵanı boyınsha ’» (23:21). Esleń, bul waqıyalar bolıp ótken hám búgingi kúnde biz ushın sabaq retinde jazılǵan (1 Korinfliler 10:1-13).

Izraildiń turaqlı isenimsizligi sebepli, Quday arqa Izraildiń On qáwimin ásir etip jiberdi (2 Patshalar 17), bir neshe Assuriya patshaları dáwirinde. Bul qáwimlerdiń kópshiligi ele de milletler arasında shashılıp júr, hám olar keleshektegi qayta tikleniwleri bolǵansha sonday boladı (Ezekiel 20).

Eki qáwim – Yahuda hám Benyamin, Levilerdiń qaldıǵı hám basqa qáwimlerge tiyisli bolǵanlar – Patsha Yosua dáwirinde úlken oyanıwdı bastan keshirdi, biraq olardıń kópshiligi Yosuaǵa ergen patshalardıń boysınbawshılıǵı sebepli úsh izbe-iz basqıshta Vavilon ásirligine jiberildi (Yeremiya 24; 2 Shejireler 36). 70 jıl ásirlik ótken soń (Yeremiya 29:10), bir qaldıq Qudısqa qayttı, sonıń menen birge úsh basqıshta, hám ibadatxananı qayta qurıwǵa hám qalanı qayta tiklewge kiristi. Biraq, sońǵı payǵambar Malaxidan keyingi 400 «únsiz jıl» ótken soń, qalǵan Eki qáwim ele de Quday hám Onıń Patshası ushın tayar emes edi. Keyin Quday Yahya Shomıldırıwshını «Iye ushın tayarlanǵan xalıqtı tayarlaw ushın» jiberdi (Luka 1:17; sonday-aq qarańız Mark 1:1-13; Yahya 1; Matta 3; Luka 3).

Qudaydıń Sózi Óz Áhmiyetin Saqlaydı

Qudaydıń xalqınıń qalǵan bóleginde kóp ayrılıw hám áwmetsizlik bolǵanına qaramastan, 2 Shejireler kitabında jetimártelik islerdiń jazılǵanı boyınshaislenilgenin oqıw tańqalarlıq. Shejireler, bálkim, Vavilonnan Qudısqa bir qaldıq qaytıp kelgennen keyin kóp jıllar ótkennen soń, jazıwshı Ezra tárepinen jazılǵan. Ekinshi Shejireler ásirese qaldıq jaǵdayların hám Sózińe sadıqlıqtı ásirlik dáwirinen aldın, keń tarqalǵan isenimsizlikke qaramastan súwretleydi. Tómende 2 Shejireler kitabındaǵı sol jeti bólimniń qısqasha sholıwı berilgen.

«Yexoyada Iye úyiniń qadaǵalawın ruhaniylerge, Levilerge tapsırdı, olardı Dáwit Iye úyinde belgilegen edi, Iyege kúydirilgen qurbanlıqlardı usınıw ushın, Musa Nızamında jazılǵanı boyınsha , quwanısh penen hám qosıq penen, Dáwit tárepinen ornatılǵanı boyınsha» (23:18).

• Amaziya «olardıń balaların óltirmedi, biraq Musa kitabındaǵı nızamda jazılǵanı boyınsha etti, ol Iye buyırǵan edi: ‘Ákeler balaları ushın óltirilmesin, balalar da ákeleri ushın óltirilmesin, biraq hár kim óz gúnası ushın óltirilsin’» (25:4 NASB).
• «Olar búkil Izrail boylap, Beer-Shebadan Danǵa shekem, xalıq Qudısqa kelip, Izrail Qudayı Iyege Paskadan ótiwi kerek dep járiyalawǵa qarar etti, sebebi olar onı jiyi belgilengendey ótkergen joq edi» (30:5 ESV).
• «Xalıqtıń kópshiligi, olardıń kóbi Efrem, Manasse, Issaxar hám Zebulunnan, ózlerin tazalaǵan joq edi, biraq olar Paskadan belgilengennen basqashaótti. Sebebi Xizqiya olar ushın sıyınıp, ‘Jaǵımlı Iye hár kimdi keshirsin’ dedi» (18-ayat). Bul Qudaydıń Ózin razı etiwdi qálewshi áwmetsiz xalqı ushın miyrimliligin kórsetedi.
• «Patsha sonday-aq óz múlkinen kúydirilgen qurbanlıqlar ushın bir bólegin belgiledi: erteńgi hám keshte kúydirilgen qurbanlıqlar ushın, Shabbatlar hám Jańa Aylıqlar hám belgili bayramlar ushın kúydirilgen qurbanlıqlar ushın, Iye Nızamında jazılǵanı boyınsha » (31:3 NKJV).
• «Keyin olar kúydirilgen qurbanlıqlardı alıp tasladı, olardı xalıqtıń ákeler úyleriniń bólimlerine Iyege usınıw ushın beriw ushın, Musa kitabında jazılǵanı boyınsha . Olar bunı buqalar menen de etti» (35:12 NASB).
• «Endi Yosuanıń qalǵan isleri hám onıń jaqsılıǵı, Iye Nızamında jazılǵanı boyınsha , hám onıń dáslepki hám sońǵı isleri, haqıyqatında olar Izrail hám Yahuda patshalarınıń kitabında jazılǵan» (26-27-ayatlarda NKJV).
• Qudısqa, Qudaydıń jasaytuǵın jerine qaytıp kelgen qaldıq, islerdi Qudaydıń Sózinde jazılǵanı boyınsha etkenligi menen xarakterlenedi (Ezra 3:2,4; Naxemiya 8:15, 10:34,36), hám olar Qudaydıń máplerin oǵan muwapıq saqladı.

Biraq, barlıq jaqsı niyetlerge qaramastan, waqıt ótiwi menen dástúrler Qudaydıń Sózinen joqarı qoyılǵan sistema rawajlandı. Malaxi ruhaniylerdi hám bul qaldıqqa tiyisli xalıqtı sınǵa aldı, sebebi olar Qudaydıń oyları boyınsha óz orınlarında edi, biraq olardıń ruwxıy jaǵdayı Qudaydıń kózinde durıs emes edi. Iye Isa Qudaydıń wádelerin orınlaw ushın kelgende, Ol basshılardı nızamnıń háribin saqlap, biraq Qudaydıń oyların orınlamaǵanı ushın sınǵa aldı. Basqasha aytqanda, olar jazılǵanı boyınsha háreket etti, biraq bunı tek rásmiy túrde, Iyege hám Onıń xalqına súyispenshilik penen emes, al formal túrde etti.

Iye Isa olardı bul másele boyınsha jiyi sınǵa aldı, mısalı Matta 23-ti qarańız. Matta 5-te Iye bes márte: «Sizler aytılǵanın esittińiz» dedi, bul dástúrlerge silteme berip. Injilde «bes» sanı juwapkershilikti ańlatatuǵın san ekenligin atap ótiw áhmiyetli bolıwı múmkin, hár bir qolda bes barmaq hám hár bir ayakta bes barmaq sıyaqlı. Ol hár birin «Biraq Men aytaman...» dep dawam ettirdi, keyin Ol Qudaydıń ózgermeytuǵın hám ózgertilmeytuǵın Sózine silteme berdi.

Bul mısalardan úyrenip, ámelge asırayıq jazılǵanın (Yaqub 1:22). Búgingi kúnde, bul Jańa Kelisim táliymatlarına muwapıq háreket etiwdi ańlatadı – sebebi biz Musa nızamı astında emesbiz – hám bunı durıs niyetler menen, Onıń húrmeti hám dańqı ushın Ol kelgenshe etiwdi ańlatadı! Quday tek ǵana bizdiń Óz jazba Sózin saqlawımızǵa hám húrmet etiwimizge qızıǵıwshılıq bildirmeydi, al Ol bunı júrekten etiwimizdi qáleydi, ózin-ózi ádillik penen sırtqı túrde háribin saqlaw arqalı emes.

Sizler aytılǵanın esittińiz ...

«Sen adam óltirmewiń kerek, hám kim adam óltirse, húkim qáwipinde boladı» (21-ayat).

«Sen zına qılmawıń kerek... Kim óz hayalın ajıratadı» (27,31-ayatlarda).

«Sen jalǵan ant etpewiń kerek, biraq antlarıńdı Iyege orınlawıń kerek» (33-ayat).

«Kózge kóz, tiske tis» (38-ayat).

«Sen óz qonshıńdı súyiwiń kerek hám dushpanıńdı jek kóriwiń kerek» (43-ayat).

Biraq Men sizlerge aytaman ...

22-26-ayatlardı oqıń.

28-32-ayatlardı oqıń.

34-37-ayatlardı oqıń.

39-42-ayatlardı oqıń.

44-48-ayatlardı oqıń.

ESLETPE

1. Patsha shańaraǵında ul bala tuwılǵanda, ol shahzada dep ataladı, biraq Iye Isa tuwılǵanda, Ol birden Patsha dep ataldı!
2. Olardıń ómirleri qalay qutqarılǵanın biliw ushın, Daniyel 2-ni oqıń. Daniyel alǵan orın (2:47) onıń danıshpanlar menen birdey nárselerdi ámelge asırǵanın ańlatpaydı, biraq onıń Quday bergen túsiniklerdi túsindiriw qábiletleri patshanı onı pútkil toparǵa basshı etip qoyıwǵa májbúr etti.
3. Evrey tekstinde 16 márte «jazılǵanı boyınsha» dep awdarıla alatuǵın qospa sóz bar (Yosua 8:31; 1 Patshalar 2:3; 2 Patshalar 14:6, 23:21; 2 Shejireler 23:18, 25:4, 30:5,18, 31:3, 35:12,26; Ezra 3:2,4; Naxemiya 8:15,10:34,36). Ekinshi Shejireler kitabında jeti márte ushırasatuǵın birdey evrey termini geyde «belgilengendey» yamasa basqasha awdarıladı.
4. «Biraq Men sizlerge aytaman» Matta 5-te altı márte ushırasadı (22,28,32,34,39,44-ayatlarda). Qızıqlısı, birdey grek sózi jetinshi márte Efeslikler 5:32-de ushırasadı.